Ævi­löng túlka­þjónusta á kostnað útsvarsgreiðenda

Kostnaður túlkaþjónustu borgarinnar þrefaldast á aðeins fimm árum.

Kostnaður Reykjavíkurborgar vegna túlkaþjónustu hefur rokið upp. Að frádregnum endurgreiðslum ríkisins og kostnaði vegna táknmálstúlkunar nam hann 55,3 milljónum króna árið 2020. Árið 2025 var hann kominn í tæplega 170 milljónir.

Kostnaður borgarinnar hefur þannig þrefaldast á fimm árum. Samt eru engin skýr tímamörk á því hversu lengi skattgreiðendur eiga að greiða fyrir túlk fyrir einstaklinga sem hafa ekki lært íslensku.

Þessi þróun getur ekki haldið áfram.

Túlkaþjónusta getur verið nauðsynleg þegar fólk er nýkomið til landsins og í málum þar sem lög eða réttaröryggi krefjast hennar. En hún á að vera tímabundið hjálpartæki, ekki ævilöng opinber þjónusta.

Núverandi fyrirkomulag útilokar ekki að skattgreiðendur borgi fyrir túlkaþjónustu sjö, níu eða jafnvel fleiri árum eftir að einstaklingur flytur til landsins. Það er fráleitt. Eftir svo langan tíma á að vera sjálfsagt að fólk geti átt grundvallarsamskipti á íslensku eða beri sjálft kostnaðinn af túlki.

Íslenskan á að vera forsenda þátttöku

Það er eðlileg krafa að fólk læri tungumál þess lands sem það flytur til. Íslenskan er ekki aukaatriði og hún má ekki verða valkvæð í samskiptum við íslensk stjórnvöld.

Fólk sem leggur á sig að læra íslensku stendur betur að vígi á vinnumarkaði, er sjálfstæðara og á auðveldara með að taka þátt í samfélaginu. Það getur rætt við kennara barna sinna, skilið opinberar upplýsingar og leyst úr eigin málum án stöðugrar aðstoðar hins opinbera.

Hvatinn til íslenskunáms verður lítill ef hið opinbera býður upp á kerfi með ótímabundna, gjaldfrjálsa túlkaþjónustu. Það sendir þau skilaboð að það sé hægt að búa hér árum saman án þess að læra íslensku og senda reikninginn einfaldlega til skattgreiðenda.

Það er hvorki aðlögun né inngilding í íslenskt samfélag. Það er uppskrift að aðskildum samfélögum.

Kerfið þarf ekki fleiri hvata

Ísland á ekki að byggja upp sífellt kostnaðarsamara þjónustukerfi sem gera landið að enn fýsilegri áfangastað fyrir aukinn fjölda innflytjenda. Við eigum nóg með að tryggja húsnæði, skóla, heilbrigðisþjónustu og grunninnviði fyrir þá sem þegar búa hér.

Þess vegna leggur Miðflokkurinn til að borgarstjórn skori á ríkisstjórn og Alþingi að breyta lögum og reglum um túlkaþjónustu. Setja þarf skýr tímamörk á gjaldfrjálsa þjónustu og gera notendum að greiða kostnaðinn sjálfir eftir hæfilegan aðlögunartíma.

Undanþágur þurfa aðeins að ná til þeirra tilvika þar sem lög krefjast túlkunar, réttaröryggi er í húfi eða einstaklingur getur sannanlega ekki lært málið vegna fötlunar eða alvarlegra veikinda. Undanþágurnar mega ekki éta upp meginregluna.

Norðurlöndin hafa þegar stigið skref

Í Danmörku greiða einstaklingar sjálfir gjald fyrir túlkaþjónustu í heilbrigðiskerfinu eftir þriggja ára búsetu, með afmörkuðum undanþágum. Í Svíþjóð hefur verið lagt til túlkunargjald eftir sex ára skráða búsetu.

Núverandi ríkisstjórn og borgarstjórn segist ætla að hagræða í ríkisrekstri. Þá er upplagt að byrja á því að hætta að reka opin kerfi án tímamarka, kostnaðarþaks eða skýrra krafna til notenda.

Túlkaþjónusta getur verið brú til skamms tíma en á ekki að vera varanleg áskrift á kostnað almennings. Setjum þak á þessa vitleysu og gerum skýra kröfu um að þeir sem ætla að byggja sér sína framtíð hér læri íslensku.

Höfundur er borgarfulltrúi Miðflokksins.