Reikningurinn sem svefninn getur ekki borgað

Rúmlega helmingur Íslendinga vaknar óendurnærður á morgnana – þrátt fyrir að hafa eytt sjö eða átta klukkustundum í rúminu.

Við lifum á tímum þar sem svefn og heilsubót eru orðin að milljarðaiðnaði. Við kaupum snjallhringa sem skora nóttina okkar, fjárfestum í dýrum dýnum, fínstillum kvöldrútínur, sveltum okkur á skjáheimsóknir eftir ákveðinn tíma og myrkvum svefnherbergi. Samfélagið hefur kennt okkur að spyrja stanslaust: „Hvernig get ég svofið meira eða betur?“

En sú spurning byrjar einfaldlega of seint. Hún horfir eingöngu á sívinna síðustu átta tíma sólarhringsins, en missir algjörlega sjónar á þeim sextán klukkustundum sem á undan gengu. Þeim sextán tímum sem lögðu línurnar fyrir það sem nóttin átti að laga.

Líffræðileg saga dagsins

Fyrir nokkrum árum upplifði ég þá öfgafullu reynslu að vera vakandi í tæpa tíu daga samfleytt. Sú lífsreynsla sýndi mér svo ekki verð um villst að mannslíkaminn þarf svefn – en hún kveikti líka mikilvægari spurningu: Hvernig heldur líkaminn utan um orkuna sína á meðan við erum vakandi?

Sannleikurinn er sá að þú mætir ekki til leiks á háttatíma sem óskrifað blað. Þú mætir með líffræðilega sögðu dagsins í farteskinu. Taugakerfið okkar bíður ekki eftir því að við slökkvum á ljósunum til að bregðast við álagi; það vinnur úr áreiti, tölvupóstum, verkefnaskiptum, áhyggjum og líkamlegri spennu á hverri einustu mínútu vökunnar.

Ef taugakerfið er í stöðugri innri vörn í 16 klukkustundir, skrifar dagurinn reikning sem enginn átta tíma svefn á jarðríki getur greitt. Nóttin bjargar nefnilega ekki deginum – hún aðeins opinberar hann.

Endurheimt sem vökufærni

Við höfum skilgreint endurheimt sem óvirkt ástand. Eitthvað sem gerist sjálfkrafa þegar slokknar á meðvitundinni. En ef við ætlum að stöðva þá þróun að heilu kynslóðirnar séu að brenna út eða lifa í krónískri þreytu, verðum við að endurskilgreina hugtakið.

Endurheimt þarf að vera virk færni sem við iðkum á vökunni.

Þetta snýst um það sem ég kalla endurheimtarlæsi – að læra að þekkja hvenær taugakerfið er að eyða umframorku í tómgang – og að innleiða kerfisbundna vökuhvíld (waking rest). Það þarf ekki meira en 30 til 90 sekúndna bil nokkrum sinnum á dag þar sem líkaminn fær merki um að hann sé öruggur, þar sem hann þarf hvorki að framkvæma né neyta upplýsinga, til þess að lækka líffræðilegan kostnað dagsins.

Með því að stoppa orkulekann á vökunni, mætum við með allt annað reikningsskil til næturinnar.

Hvað verður mögulegt?

Þegar taugakerfið hættir að verjast krónísku vökuálagi gerist eitthvað stórkostlegt: lífsorkan snýr aftur til okkar. Hún hættir að fara í hreina afkomu og lifun, og losnar í staðinn fyrir sköpun, tilgang og raunverulega tilvist. Það er sá eldur sem við þurfum að kveikja aftur í samfélaginu okkar.

Hættum að reyna að fínstilla nóttina til að flýja daginn. Byrjum frekar að breyta því hvernig við lifum á vökunni.

Höfundur er rithöfundur og stofnandi Rest Awake og Human Soul On Fire.