„Nú verða allir að líta í eigin barm“

Hagstofan tilkynnti í morgun að verðbólga í júlí hafi mælst 5,3 prósent, samanborið við 5,2 prósent í júní.

„Það er alveg greinilegt að við erum á kolrangri leið, það þarf ekkert að fara í grafgötur með það. Núna heldur hún áfram að hækka og við færumst alltaf lengra frá því að forsenduákvæði kjarasamninga virkist ekki. Það er ekki nema ein mæling eftir,“ segir Vilhjálmur Birgisson, formaður Starfsgreinasambandsins, í samtali við Vísi í tilefni af verðbólgumælingunni.

Kjarasamningar undir í ágúst

Mælist verðbólga yfir 4,7 prósentum í næstu verðbólgumælingu virkjast forsenduákvæði lífskjarasamninganna svokölluðu, sem undirritaðir voru árið 2024. Það þýðir að verkalýðshreyfingunni verður heimilt að slíta samningunum í lok september.

Getum við ekki afskrifað það að kjarasamningar haldi?

„Jú. Ég sagði í síðasta mánuði að það væru 99,99 prósent líkur á því að forsendur myndu ekki halda. Ég held að það sé algjörlega orðið ljóst að það sé óhætt að segja að það séu 100 prósent líkur á því núna vegna þess að verðbólgan í ágúst í fyrra var mínus 0,15 prósent. Það er sá hluti sem mun detta út næst, þannig að það liggur algjörlega fyrir að forsendur kjarasamninga eru brostnar og það er miður. Það virðist lítið vera að gera til þess að reyna að snúa þessu við, því miður. Þannig að það verður bara að koma í ljós hvernig við munum bregðast við þegar niðurstaðan liggur fyrir að forsendur séu farnar.“

Of seint í rassinn gripið

Greint var frá því í maí að fulltrúar ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur, Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins hefðu hafið þríhliða samtal með það að markmiði að forsendur kjarasamninga á almennum vinnumarkaði héldu í haust.

Vilhjálmur segist taka virkan þátt í því samtali enda séu það stéttarfélögin sem gerðu lífskjarasamningana sem fara með umboðið varðandi það hvort þeim verði sagt upp og hvernig yrði brugðist við því í framhaldinu.

„Það er ekki Alþýðusambandið sem fer með samningsumboðið fyrir aðildarfélögin heldur eru það stéttarfélögin sjálf og í þessu tilfelli eru það Starfsgreinasambandið, Efling og Samiðn sem sömdu og ruddu brautina árið 2024 og settu þetta forsenduákvæði.“

Í samtalinu hingað til hafi farið fram einhvers konar vinna og hugmyndir komið fram um hvernig væri hægt að vinna bug á verðbólgunni, með það að markmiði að koma í veg fyrir að samningar bresti.

„Það ferli fór bara af stað allt, allt of seint. Enda held ég að það sjáist algjörlega í þessum tölum að það ferli fór af stað of seint. Það liggur fyrir að forsendur muni bresta og það mun bara koma í hlut Starfsgreinasambandsins, Eflingar og Samiðnar hvernig þau munu bregðast við hvað sinn kjarasamning varðar.“

Vandamál í túnfætinum en athyglin á öðru

Að hans mati hefði þurft að hefja samtalið ekki síðar en í febrúar síðastliðnum og hann hafi haft orð á því á þeim tíma að hægt hefði verið að stuðla að því að samningar myndu halda með því að fá fyrirtæki til þess að skuldbinda sig til þess að halda aftur af verðlagi. Fá ríkið til að skuldbinda sig til þess að hækka ekki hér gjaldskrár og skatta sem hefðu áhrif á vísitöluna og það sama með sveitarfélögin.

„Því miður var ekki ráðist í þetta nægilega snemma og árangurinn náttúrulega bara blasir við okkur. Síðan verða menn uppteknir af því að horfa fram hjá vandamálunum og núna mun allur fókus fara á þessa þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst. Sem er dálítið vont þegar við erum með svona alvarlega hluti í túnfætinum hjá okkur, ef að þannig má að orði komast.“

Ótímabært að segja til um það hvort ákvæðið verði virkjað

Nú er svo gott sem öruggt að verðbólga verði yfir þeim 4,7 prósentum sem mælt er fyrir um í forsenduákvæði kjarasamninga. Það þýðir þó ekki að kjarasamningar muni sjálfkrafa slitna. Til þess þurfa verkalýðsfélögin að virkja ákvæðið. 

Sérðu einhvern möguleika á því að það verði ekki nýtt?

„Það er eiginlega í raun og veru ótímabært að svara því. Það mun reyna dálítið mikið á Samtök atvinnulífsins. Ég vil bara minna á það að það var íslenskt verkafólk sem var tilbúið hér í apríl 2024 til að semja með hófstilltum hætti, taka áhættu gegn loforði um að allir myndu róa í sömu átt, ríkið myndi halda aftur af verðlagi, sveitarfélög myndu halda aftur af gjaldskrárhækkunum og verslun og þjónusta myndu stuðla hér að stöðugleika í verðlagi. Því miður hafa allir þessir aðilar svikið sitt og það verður íslenskt verkafólk sem síðan mun taka ákvörðun um það hvað það mun raunverulega gera í haust og hvað þarf að koma til, til að íslenskt verkafólk verði tilbúið til þess að framlengja samninginn út samningstímann.“

Allir þurfi að líta í eigin barm

Hagstofan birtir niðurstöður ágústmælingar verðbólgu þann 27. ágúst og Vilhjálmur segir að tíminn einn verði að leiða í ljós hvað verkalýðshreyfingin gerir í framhaldinu. Hann myndi skjóta á að það fari að skýrast um miðjan september en það verði að liggja fyrir í lok sama mánaðar. Hver niðurstaðan verði velti á ýmsu.

„Ég er hræddur um að stjórnvöld þurfi að hysja upp um sig brækurnar. Mér finnst að sveitarfélög þurfi að gera það líka og Samtök atvinnulífsins. Nú verða allir að líta í eigin barm og spyrja sjálfan sig að því hvernig má það vera að þetta fór með þessum hætti.“