Hag­fræði al­mennings

Best að taka það fram strax ég er ekki hagfræðingur. Ég er 60 ára kona sem hef búið á Íslandi öll mín ár, varð einstæð móðir aðeins 22 ára og öryrki um 28 ára. Lengst af bjó ég í Reykjavík ásamt móður minni og syni en 1993 fluttum við út á land.

Krónubaslið hefur kennt manni margt um fjármál og hvernig önnur atriði geta haft bein eða óbein áhrif á fjármál heimilisins.

Já, best að það komi fram líka, þetta er um ESB, hvað annað, er ekki allt um ESB núna?

Fjarlægðin gerir fjöllin blá og vöruverð hátt úti á landi

Þegar maður býr úti á landi venst maður því að allt er aðeins dýrara þar en á höfuðborgarsvæðinu, bæði matur og annað. Þetta er oftast ekki vegna græðgi heldur er flutningskostnaður meiri og búðirnar minni.

Þetta eru lögmál markaðarins, langar vegalengdir og lítil eftirspurn sama sem hærra vöruverð.

Tökum dæmi: Ég bjó á Flateyri. Þar höfðum við kaupfélag. Þar var ekki mikið vöruúrval en maður vandist því og maður vandist því líka að afslættir og tilboð framleiðanda skiluðu sér næstum aldrei vestur. Dæmi: Það var tilboð á lambakjöti frá því í fyrra til að rýma fyrir nýslátruðu og þegar spurt var um það í kaupfélaginu kom „þú býrð ekki í Reykjavík núna“, en þessi saga endar illa. Það kom Bónus á Ísafjörð og nú flykktust allir þangað að kaupa ódýrt í matinn sem endaði með því að búðin hætti starfsemi svo að nú urðu allir að keyra 45 km til að komast í búð eða kaupa það litla sem bensínsjoppan bauð upp á dýrum dómum, og það verður oft ófært á vetrum þó að það séu komin göng.

Og hvað kemur þetta ESB-umræðunni við? Jú, skoðið hvað Ísland er langt frá Evrópu, langt út í hafi. Við færumst ekki nær þó við göngum í ESB. Okkur fjölgar ekki heldur, við verðum enn bara lítill markaður svo allir draumar um stórar verslanakeðjur og samkeppni eru jú bara draumur. Markaðurinn ræður alltaf og hann er ekki að hugsa um fólk, bara pening.

Húsnæði og verðbætur

Aftur þegar ég bjó á Flateyri voru einbýlishús miklu ódýrari en í Reykjavík, maður fékk þau næstum gefins. Það var vegna þess að verð á rafmagni og hita var svo hátt, 1994 var það 15 þúsund en um 3 þúsund á höfuðborgarsvæðinu.

Það að húsnæði sé miklu ódýrara annars staðar en á Íslandi getur stafað af mörgu, eins og hitunarkostnaði, atvinnu og lánsmöguleikum.

Verðbætur eru verk djöfulsins heyrði ég einu sinni. en staðreyndin er sú að án þeirra hefði ég aldrei getað keypt hús, þá orðin 37 ára, ég fékk ekki greiðslumat nema ég tæki verðtryggt lán, nú þekki ég ekki hvernig lánamálum er háttað í öðrum löndum en verðtrygging er ekki leyfileg innan ESB. Hefði ég þá aldrei getað keypt hús?

Kolefnisspor – fæðuöryggi – sýklalyfjaónæmi

Auðvitað myndi margt lækka en líka annað hækka, við verðum að segja upp tollasamningum við önnur lönd ef við förum í ESB, eins og Bandaríkin og Japan, það eru nokkuð margir vöruflokkar þar eins og Toyota og hvað verður um Costco?

Við höfum mjög heilbrigðan dýrastofn á Íslandi sem er jákvætt í heimi þar sem sýklalyfjaónæmi fer vaxandi. Þetta verðum við að standa vörð um og þetta er ekki síður mikilvægt varðandi fæðuöryggi. Þið munið að við erum lengst úti í hafi ef eitthvað gerist svo ekki væri hægt að sigla eða fljúga yrðum við að eiga og geta framleitt mat sjálf, að ógleymdu kolefnasporinu sem flutningar um hafið og heim skilja eftir sig.

Áhugavert að skoða

Um að gera að skoða það sem fólk er að skrifa og mæta á fundi, kanna málið frá sem flestum hliðum.

Ég sendi fyrirspurn á RÚV um að endursýna þættina „Ferð til fjár“ sem sýndir voru árið 2015 með Breka Karlssyni, formanni Neytendasamtakanna, og Helga Seljan. Þar koma þeir inn á þetta með fákeppni og margt fleira, það er líka til bók með sama nafni.

Mæli líka með því að fólk lesi skýrslu frá 2007 Hagfræðistofnun Háskóla Íslands Kostir og gallar upptöku evru sem gjaldmiðils á Íslandi þar sem þetta kemur fram: „Hins vegar verður að hafa í huga að vöruverð er ekki hið sama á evrusvæðinu og ljóst að flutningskostnaður og aðrir þættir geta leitt til ójafns vöruverðs á sama myntsvæði.“

Höfundur er félagi í Til Vinstri við ESB.