Er ís­lenskan að missa pláss í eigin landi?

Ég hef oft velt því fyrir mér af hverju sumir innflytjendur á Íslandi læra ekki íslensku, jafnvel eftir mörg ár í landinu.

Í fyrstu er auðvelt að draga þá ályktun að fólk hafi einfaldlega ekki áhuga.

En með tímanum fór ég að sjá að veruleikinn er flóknari.

Auðvitað bera innflytjendur sjálfir ábyrgð á því að reyna að læra tungumálið í landinu sem þeir búa í. Tungumál er ekki aðeins tæki til samskipta heldur líka lykill að samfélagi, menningu og tilfinningunni að tilheyra.

En á sama tíma þarf líka að spyrja annarrar spurningar:

Hversu auðvelt er í raun að lifa á Íslandi án íslensku?

Svarið er oft:

Mjög auðvelt.

Á mörgum vinnustöðum er enska orðin aðalsamskiptamálið.

Mörg fyrirtæki starfa nær alfarið á ensku.

Á samfélagsmiðlum, í tölvuleikjum, streymisveitum og stafrænum heimi dagsins í dag er enska alls staðar.

Jafnvel margir ungir Íslendingar eyða stórum hluta dagsins í ensku umhverfi.

Þetta hefur áhrif ekki aðeins á innflytjendur heldur líka á íslenskuna sjálfa.

Málfræðingar og kennarar hafa áhyggjur af því að íslenskan sé smám saman að missa ákveðið rými, sérstaklega í stafrænum heimi. Börn og unglingar nota æ oftar ensk orð og stundum jafnvel enskar setningagerðir í daglegu máli.

Þetta þýðir ekki að íslenskan sé að deyja.

Langt því frá.

En tungumál getur breyst hratt ef það missir smám saman hlutverk sitt á ákveðnum sviðum samfélagsins.

Kannski er stærsta áskorunin ekki sú að fólk tali ensku.

Heldur að enska verði sjálfgefna lausnin í sífellt fleiri aðstæðum.

Ég hef líka tekið eftir öðru.

Margir Íslendingar skipta mjög hratt yfir í ensku þegar útlendingur reynir að tala íslensku.

Yfirleitt er það gert af kurteisi og til að auðvelda samskiptin.

En stundum hefur það líka aðra afleiðingu:

Fólk fær færri tækifæri til að æfa sig.

Ég man eftir því þegar ég reyndi sjálfur fyrst að tala íslensku og samtalið breyttist strax yfir í ensku.

Ég hef heyrt marga innflytjendur segja að þeir hafi smám saman misst sjálfstraustið til að tala íslensku vegna þess að samtalið endar næstum alltaf á ensku.

Á sama tíma eru íslenskunámskeið ekki alltaf auðveld fyrir fólk sem vinnur mikið eða á erfitt með tíma og kostnað.

Þess vegna held ég að þessi umræða eigi ekki að snúast um ásakanir.

Hvorki gegn innflytjendum né Íslendingum.

Kannski þurfum við frekar að spyrja:

Hvernig samfélag viljum við vera?

Ef íslenskan á að halda sterkri stöðu þarf fólk ekki aðeins að læra hana.

Það þarf líka að finna að hún skipti máli í daglegu lífi.

Kannski er það stærsta áskorunin í nútímanum.

Ekki hvort íslenskan muni lifa af,

heldur hvort við höldum áfram að skapa aðstæður þar sem fólk notar hana í raun.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.