Hið full­komna (Evrópu)samband

​Við vitum öll að hið fullkomna samband er ekki til. Samt eyða sum okkar ómældum tíma í að leita að göllum hjá öðrum til að réttlæta eigin ótta við skuldbindingu eða nýjungar. Hvort sem um ræðir vináttu, ástarsamband eða stjórnmál, þá mótast ákvarðanir okkar oft af því hvort við þorum að horfa á heildarmyndina, eða hvort við kjósum að blása upp neikvæð smáatriði til að verja óbreytt ástand.

​Þegar kemur að umræðunni um Ísland og Evrópusambandið virðist eins og heilbrigð skynsemi hverfi eins og dögg fyrir sólu í leit að einhverjum ómögulegum hreinleika.

​Seinfeld-pólitíkin

​Umræðan minnir stundum óþægilega mikið á söguþráð í Seinfeld-þætti. Þar voru Jerry og vinir hans sérfræðingar í að slíta samböndum við frábært fólk af því einu að þau fundu alltaf eitthvað fáránlegt smáatriði til að hneykslast á: ein borðaði baunirnar sínar eina og eina í einu, önnur var með of stórar hendur og sú þriðja hló eins og hýena að þeirra mati. Þrátt fyrir fjölda kosta fundu þau alltaf þessa einu hárfínu ástæðu til að skella í lás og útiloka nánari sambönd.

​Íslensk ESB-umræða er á köflum á þessu sama plani. Sum hafna því jafnvel að ræða við okkar nánustu nágranna út af sögusögnum um að í Brussel sitji fólk við það eitt að mæla sveigjuna á gúrkum eða hanna flókna merkimiða á rafmagnstengi. Við fórnum öryggi, stöðugleika og lægra vöruverði fyrir sögusagnir um hýenuhlátur Brussel-valdsins, og endum ein í efnahagslegri einangrun á meðan lífið gengur sinn vanagang hjá sameinuðum nágrannaþjóðum.

Eftirsjáin eftir fljótræðisskilnaðinn

​Stundum rýkur fólk út í fússi, skellir hurðum og telur sér trú um að algjört frelsi bíði handan við hornið. Bretar prófuðu þetta. Þeir fóru í „Brexit-skilnaðinn“ fullir af uppblásnu sjálfstrausti, en í dag ríkir mikil eftirsjá hjá meirihluta þjóðarinnar. Vandamálið var nefnilega það, að ákvörðunin var knúin áfram af allskyns lygum, útúrsnúningum og fáránlegum smáatriðum sem voru blásin upp til að valda upplýsingaóreiðu og búa til óvild.

​Þegar rykið settist kom í ljós að loforðin um gull og græna skóga utan ESB voru tómið eitt og dýrt reyndist að fórna samstarfinu fyrir sögusagnir sem reyndust innantómar. Í dag þráir meirihluti Breta að komast aftur að borðinu, enda uppgötvuðu þeir á dýrkeyptan hátt að það er mun kaldara að standa einn í storminum en að vera hluti af sterku sambandi. Þetta er dýrkeypt áminning um hvað getur gerst þegar við leyfum upphrópunum og ósannindum að eyðileggja mikilvæg samstarfsverkefni.

Gestahúsið og fjarstýringin

​Andstæðingar viðræðna minna á vininn sem hringir reglulega til að kvarta yfir því að makinn þinn hafi þann ósið að skilja eftir skítuga sokka á gólfinu. Þeir benda á þessa einu sokka, þetta eina smáatriði, til að reyna að sannfæra þig um að sambandið sé ónýtt.

​En hér er mergur málsins: Við lifum þegar í sambúð með ESB, við erum bara ekki skráð í íbúaskrána. Við búum í gestahúsinu á lóðinni, borgum okkar hlut í rekstrinum og fylgjum húsreglunum í hvívetna, en við megum bara alls ekki snerta fjarstýringuna. Við erum passífir regluþegar sem innleiðum tilskipanir á færibandi án þess að fá svo mikið sem að sitja við eldhúsborðið þegar ákvarðanir eru teknar. Að standa úti á hlaði og láta aðra ákveða líf sitt kallast víst „sjálfstæði“ og „fullveldi“ í augum sumra.

Höfðatölumeistarar Evrópu

​ESB er ekki útópía. Það er risavaxið samstarfsverkefni og auðvitað eru þar hlutir sem pirra okkur. Það eru reglur sem virka óþarfar og málamiðlanir sem bragðast eins og þurrt hrökkbrauð. En þannig er lífið; fullkomleikinn er vandfundinn og yfirleitt frekar dýr.

​Ef við þorum að mæta að samningaborðinu gætum við hins vegar upplifað eitthvað sem gæti kitlað íslenska egóið verulega: Við yrðum nefnilega hlutfallslega valdameiri en nánast allir aðrir í klúbbnum. Innan ESB fengjum við okkar eigin kommissar, okkar eigin dómara og neitunarvald í stærstu málunum til jafns við stórveldi eins og Þýskaland og Frakkland og þannig valdamest miðað við höfðatölu innan ESB. Við færum úr því að vera „hlýðnir þjónar“ sem bíða úti á hlaði, yfir í að verða húsráðendur með lyklavöld og raunveruleg áhrif. Ef það er eitthvað sem við Íslendingar elskum, þá er það að hafa hátt og láta mikið fyrir okkur fara á sviði þar sem ætti tæplega að heyrast í okkur.

​Spurningin er einföld: Viljum við frekar búa ein í kofanum okkar, þar sem við „ráðum öllu“ en erum varnarlaus fyrir efnahagslegum stormum, eða viljum við sitja við stærra borð þar sem skjólið er meira? Erum við tilbúin að fórna raunverulegum völdum fyrir þá tálsýn að það sé „sjálfstæði“ að standa ein og varnarlaus úti í hríðarstorminum?

​Niðurstaðan

Við eigum að hætta að leita að hinu fullkomna sambandi, því það er ekki til. Það er kominn tími til að hætta að vera Jerry Seinfeld íslenskra stjórnmála og hætta að blása upp smáatriði til að fela óttann við að kynnast heiminum.

Evrópusambandinu má líkja við mögulegan maka; það þarf að minnsta kosti að mæta á stefnumótið. Að neita að ræða málin og skoða samninginn er makalaus vitleysa og hornsteinn óupplýstrar ákvörðunartöku. Gott samband byggir ekki á útópískri fullkomnun, heldur á kjarkinum til að eiga samtal. Það þarf ekki mikinn kjark til að skoða samninginn, þorum að segja JÁ við því!

Höfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Íslandi leggi sitt af mörkum til að leysa loftslagsvandann svo og sérlegur áhugamaður um Já við ESB-viðræðum.