Horfum lengra

Sjálfbærni er orðin eitt mest notaða hugtak samtímans og það er hætta á því að við hættum að taka eftir því. Við heyrum sífellt oftar talað um sjálfbærni, sjálfbæra þróun og sjálfbær fjármál. Orðin geta orðið að bakgrunnshljóði, eins og bíll sem þýtur framhjá á þjóðvegi 1. En sjálfbærni er hvorki tískubylgja né óljóst slagorð. Hún er einföld: hún er hugsun um heildina.

Kjarninn er sá að efnahagur, samfélag og umhverfi eru ekki aðskilin svið heldur nátengd kerfi. Rask í einu hefur óhjákvæmilega áhrif á hitt. Þetta sést skýrt til dæmis í sjávarútvegi. Ef gengið er of nærri fiskistofnum er það ekki aðeins umhverfislegt vandamál heldur hefur það bein áhrif á atvinnu, útflutningstekjur og afkomu heilu byggðarlaganna. Sjálfbærni er því ekki aðeins umhverfismál, hún er jafnframt efnahags- og samfélagsmál.

Við byggjum ekki upp sterkt atvinnulíf án félagslegs stöðugleika og trausts. Án trausts og stöðugleika byggjum við ekki upp sterkt atvinnulíf og án ábyrgðar í nýtingu auðlinda tryggjum við ekki lífsgæði til framtíðar. Sjálfbærni snýst um þetta jafnvægi.

Efnahagsáskoranir sem við finnum öll fyrir

Núverandi efnahagsástand dregur þetta samhengi skýrt fram. Há verðbólga, háir vextir og þrengri staða í ríkisfjármálum hafa áhrif á samfélagið allt. Heimili finna fyrir auknum þrýstingi og fram undan kunna að vera krefjandi mánuðir. Fyrirtæki standa á sama tíma frammi fyrir hækkandi kostnaði og erfiðari ákvörðunum um forgangsröðun í rekstri.

Þetta er raunveruleikinn sem við stöndum frammi fyrir og hann er skiljanlegur. En þetta eru jafnframt tímar aukinnar óvissu. Í slíkum aðstæðum reynir meira á stjórnendur og ákvarðanatöku en áður. Þá dugar ekki lengur að horfa eingöngu til skamms tíma. Þvert á móti krefjast óvissutímar skýrari stefnu, betri forgangsröðunar og meiri fókus á það sem skapar raunveruleg verðmæti til lengri tíma.

Ekki rétti tíminn til að hægja á

Það væru skýr mistök að stíga skref til baka í sjálfbærnimálum núna. Að líta á þau sem munað sem má bíða betri tíma og horfa fram hjá sjálfbærni er í raun áhættusöm ákvörðun. Fyrirtæki sem gera það eru ekki að forðast kostnað, þau eru að taka meðvitaða áhættu sem getur haft veruleg áhrif á rekstur til lengri tíma.

Jesper Brodin, fyrrverandi forstjóri IKEA, hefur bent á að sjálfbærni og hagnaður séu ekki andstæður heldur hluti af sömu heild. Fyrirtæki sem draga úr sóun, nýta auðlindir betur og fjárfesta í fólki eru betur í stakk búin til að takast á við breytingar. Sjálfbærni er því ekki byrði, hún er forsenda betri rekstrar til lengri tíma.

Sama á við um mannauðinn. Fyrirtæki sem styðja starfsfólk sitt skapa tækifæri og byggja á virðingu eru ekki aðeins að gera það sem er siðferðilega rétt. Þau eru jafnframt að styrkja eigin rekstur, auka traust og bæta árangur. Þetta helst allt í hendur.

Langhlaup en ekki skyndilausn

Sjálfbærni er langhlaup. Hún kallar á þolgæði, skýra sýn og vilja til að horfa lengra en til næsta ársfjórðungs. Í sinni einföldustu mynd snýst hún um að skilja ekki vandann eftir fyrir aðra og að skilja að verðmætasköpun verður aðeins til þegar efnahagur, fólk og umhverfi vinna saman.

Framtíðin mun kalla á meiri ábyrgð, meiri nýtni og betri ákvarðanir. Þar liggur raunveruleg velmegun. Ekki þegar við veljum auðveldustu leiðina, heldur þegar við veljum þá sem skapar mest verðmæti til lengri tíma.

Höfundur er framkvæmdastjóri UN Global Compact Ísland