Ungt fólk, sjávar­út­vegur og fram­tíð ís­lensks efna­hags­lífs

Hvað breytist við inngöngu Íslands í ESB?

Sjávarútvegur á Íslandi er ómetanlegt atvinnutækifæri fyrir ungt fólk



Fyrir ungt fólk á Íslandi sem vill afla sér góðra tekna á skömmum tíma eru fá atvinnutækifæri sem standast samanburð við störf í sjávarútvegi. Á sama tíma og margar atvinnugreinar krefjast langrar menntunar og hægfara uppbyggingar tekna, býður sjávarútvegur upp á beina leið inn í vel launuð störf, oft þegar á fyrstu árum á vinnumarkaði.

Sjómenn hafa um árabil verið meðal hæst launuðu starfshópa landsins. Tekjur þeirra geta numið 1,2 til 2,5 milljónum króna á mánuði og jafnvel mun meira á góðum vertíðum. Þetta setur þá í efstu tekjuhópa þjóðarinnar. Þó vinnan sé krefjandi og oft unnin við erfiðar aðstæður er umbunin eftir því. Fyrir marga unga Íslendinga hefur sjómennska því verið raunhæf leið til að safna fjármagni á skömmum tíma, til dæmis fyrir eigin húsnæði eða frekara nám.

Mikilvægt hlutverk fiskvinnslunnar

Í landi gegnir fiskvinnslan einnig lykilhlutverki. Þar eru tekjur nær landsmeðaltali, en störfin bjóða upp á stöðugleika, yfirvinnu og sveigjanleika sem henta mörgum. Útgerðir og tengd fyrirtæki skapa fjölbreytt störf, allt frá verklegum störfum til sérfræðistarfa og stjórnunar. Þannig spannar greinin breitt svið vinnumarkaðarins og skapar bæði hátekjustörf og almennari störf.

Þessi efnahagslega virkni skiptir þjóðarbúið miklu máli. Sjávarútvegur skilar um 6–8% af vergri landsframleiðslu beint og allt að 10–12% þegar tengdar greinar eru teknar með í reikninginn. Enn mikilvægara er þó að sjávarafurðir standi undir um 35–40% af vöruútflutningstekjum Íslands. Þetta þýðir að greinin er ein helsta uppspretta gjaldeyris, sem aftur styður við gengi krónunnar, innflutning og stöðugleika í efnahagslífinu.

Auk þess skilar sjávarútvegur samfélaginu verulegum tekjum í formi skatta og veiðigjalda. Á hverju ári nema þessi framlög tugum milljarða króna. Þessir fjármunir renna til innviða, heilbrigðisþjónustu, menntakerfis og annarra grunnstoða samfélagsins. Þar með er sjávarútvegur ekki aðeins atvinnugrein heldur einnig ein af undirstöðum velferðarkerfisins.

Hvað gerist ef Ísland gengur í ESB?

Í ljósi þessa hefur umræða um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu vakið athygli og áhyggjur hjá mörgum. Með aðild myndi Ísland taka upp sameiginlega fiskveiðistefnu sambandsins, sem byggir á því að aðgangur að fiskimiðum sé samnýttur milli aðildarríkja. Gagnrýnendur telja að slíkt muni leiða til þess, að erlendir aðilar fengju aukinn aðgang að íslenskum fiskimiðum, sem hingað til hafa verið undir fullri stjórn íslenskra stjórnvalda.

Þá er einnig bent á að breytingar á regluverki og markaðsumhverfi gætu haft áhrif á hvar verðmætasköpun fer fram. Ef hvatar skapast til að færa vinnslu nær stærri mörkuðum innan Evrópu gæti það haft umtalsverð neikvæð áhrif á störf í fiskvinnslu hér á landi. Með slíku gæti hluti arðsins af veiðum og vinnslu flust frá íslensku hagkerfi til annarra ríkja.

Stuðningsmenn aðildar hafa á hinn bóginn bent á mögulegan ávinning af aðgangi að stærri mörkuðum og auknu samstarfi. Gagnrýnendur leggja þó áherslu á að í tilfelli Íslands sé sjávarútvegur svo stór og sértækur þáttur í hagkerfinu að áhættan af slíkum breytingum sé meiri en víða annars staðar.

Hvers vegna ætti Ísland ekki að ganga í ESB?

Kjarninn í þessari umræðu snýst því um meira en eina atvinnugrein. Hann snýst um tækifæri ungs fólks til að byggja sér framtíð, um stjórn á náttúruauðlindum Íslands og um það hvar verðmætin, sem skapast við strendur landsins enda. Fyrir marga er sjávarútvegur ekki aðeins atvinnuvegur heldur einnig hornsteinn efnahagslegs sjálfstæðis Íslands.

Hvernig sem sú umræða þróast á næstu árum, er ljóst að staða sjávarútvegsins mun áfram skipta sköpum, bæði fyrir einstaklinga sem leita sér tækifæra og fyrir þjóðarbúið í heild.

Höfundur er læknir, fullveldissinni og f.v. starfsmaður Bæjarútgerðar Reykjavíkur.