Sterk viska í stafni ís­lenskrar kjara­baráttu

Kaupmáttur ungs fólks hefur staðið í stað í 20 ár. Það er sláandi staðreynd. Hún slær mann af enn meiri þunga þegar kaupmáttaraukning milli kynslóða er skoðuð. Á þessari öld hefur kaupmáttur ráðstöfunartekna ungs fólks milli 30-39 ára aukist um 19% í Danmörku og 31% í Svíþjóð. Hins vegar hefur kaupmáttur 60-69 ára aukist um 64% og hjá fólki yfir 70 ára um 75%. Ójöfnuður milli kynslóða er að aukast um tvöfalt hraðar á Íslandi miðað við Norðurlöndin sem er merki um að hagvöxtur dreifist mjög ójafnt milli kynslóða.

Eftir efnahagshrunið 2008 hefur endurheimt kaupmáttar gengið misvel eftir hópum og hvað verst hjá ungu fólki. Árið 2024 höfðu karlar á aldrinum 30-39 ára jafn mikinn kaupmátt og árið 1999. Ótrúleg en sorgleg staðreynd.

Það sem veldur er atvinnustefna eftirhrunsáranna sem einblíndi á láglaunastörf í ferðamannaþjónustu. Þannig varð hagvöxtur drifinn áfram af fólksfjölgun, með tilheyrandi þrýsting á húsnæðismarkaði og breyttri samsetningu vinnumarkaðarins. Á sama tímabili flyktist ungt fólk og einkum ungar konur í háskólanám.

Hér þarf atkvæðamikið afl sem talar máli ungs og háskólamenntaðs fólks. Það afl er Viska, sem var stofnað 2023 með sameiningu þriggja stéttarfélaga innan BHM. Með áframhaldandi fjölgun félagsfólks og styrkari samtakamætti getur Viska orðið burðarás í lífskjarabaráttu háskólamenntaðrar millistéttar.

Sterk Viska getur gert stöðnun kaupmáttar ungs fólks að forgangsmáli í kjarabaráttu. Menntun skal metin til launa og skila sér strax í heimilisbókhaldið en ekki á síðari æviskeiðum.

Öflug Viska getur unnið að kerfislausnum í námslánakerfinu svo óstöðugu vaxta- og verðbólgustigi krónunnar sé ekki velt yfir á greiðendur og rýri kaupmátt ungs fólks. Þrýst á lausnir fyrir greiðendur í eldra námslánakerfinu, skoða ætti greiðsluþak og bjóða upp á möguleikann á yfirfærslu námslána í nýja kerfið.

Viska þarf að krefjast þess að stjórnvöld móti atvinnustefnu sem er í samhengi við menntunarstig þjóðarinnar. Atvinnustefnu sem tryggir að millistéttin drífi áfram hagvöxt því þannig verður háskólamenntun metin til launa.

Hver sem er getur sett fram þessar kröfur en það eru sterk fjöldasamtök með fjölda félagsmanna og sterka hagsmunagæslu sem er hlustað á. Þess vegna verður Viska að halda áfram að stækka. Þannig eykur Viska slagkraft sinn og verður einn af burðarásunum í stefnumótun kjaramála og leiðandi umbótasinnað afl í lífskjara-, húsnæðis- og velferðarmálum Íslands á 21. öldinni.

Ég býð fram krafta mína í stjórn Visku því ég brenn fyrir þessu. Að við drögum úr kynslóðaójöfnuði og tryggjum framtíðarkynslóðum sömu lífskjarabætur og þeim sem á undan komu. Ég trúi því að það gerist með sterkri Visku í stafni í íslenskrar kjarabaráttu.

Kosning fer fram frá 9. apríl til 16. apríl. Öll sem hafa greitt iðgjald á árinu 2026 geta kosið. Hér er hlekkur á kosningarnar.

Nánari upplýsingar má finna á heimasíðunni minni FreyrSnorrason.is.

Höfundur er 28 ára fjölskyldufaðir, borgarfræðingur og í framboði til stjórnar Visku, opið er fyrir kosningu á heimasíðu Visku til hádegis 16. apríl.