„Fólk er bara að vinna minna“

Verðbólga jókst úr 5,2 prósentum í 5,4 prósent í mars. Þá voru stýrivextir hækkaðir í úr 7,25 prósentum í 7,5 prósent fyrr í mánuðinum. Konráð S. Guðjónsson, hagfræðingur, og Már Wolfgang Mixa, lektor við viðskiptafræðideild HÍ, ræddu stöðuna á hagkerfinu og leiðir til að ná niður verðbólgu á Sprengisandi í dag.

Útflutningur ekki vaxið í tíu ár

Konráð segist hafa tekið eftir þeirri þróun undanfarin ár að hagkerfið eigi erfitt með að vaxa. Á því séu ýmsar skýringar. 

„Eitt af því sem er búið að gerast er að fólk er bara að vinna minna. Sem þarf ekki að vera slæmt. Framleiðniþróun hefur verið í alþjóðlegu samhengi fín, í sögulegu samhengi ekki eins. En það er allavega eitthvað sem veldur því þá að fólk er að vinna minna af því að þetta er ekki bara stytting vinnuvikunnar. 

Og það sem maður er farinn að óttast, hvað er búið að vera að gerast til dæmis í útflutningi. Þar kemur á daginn að útflutningur á Íslandi hefur ekkert vaxið frá 2017,“ segir Konráð. Þar muni miklu að þá hafi Wow-Air verið með starfsemi.

Hefðbundnu útflutningsgreinarnar, svo sem ferðaþjónusta, hafi dregist saman ef eitthvað er.

„Ég á erfitt með að sjá að hagkerfið geti farið til mikils vaxtar svona til skamms tíma, nema að gengið gefi eftir og útflutningsgreinarnar nái aðeins vopnum sínum,“ segir Konráð.

Þjóðin þurfi að ákveða sig

„Þetta er líka dálítið spurning um að velja og hafna, því að ef krónan veikist, myndi það styrkja útflutning. Það væri hið jákvæða. Það þýðir hins vegar að vörur erlendis frá, myndu hækka í krónutali og það færi út í verðlag, ergo, verðbólgan myndi aukast jafnvel enn frekar á nýjan leik,“ segir Már. 

Hann segir þjóðina þurfa að taka ákvörðun um hvert hún vilji sætta sig við verðbólguna og auka þannig vöxt.

Már vekur athygli á þeirri hugmynd sinni að lækka virðisaukaskatt á matvæli og nauðsynjavörur þannig að stýrivaxtahækkanir kæmu síður niður á þá hópa sem finni mest fyrir hækkununum.

„Þetta er þensluhvetjandi aðgerð þannig að það þyrfti að vera að koma einhvers konar aðrar skattahækkanir á móti til að vega á móti þessu,“ segir Már. 

Ekkert traust til aðgerða

Már segir að eftir að hafa viðrað hugmyndina hafi margir talað um að smásalar myndu hirða mismuninn, líkt og umræðan hefur verið um olíufélögin eftir að eldsneytisgjöld og vörugjöld á bensíni voru felld niður.

„Það skortir traust hér í íslensku samfélagi, á að svona aðgerðir skili einhverju. Og það ríkir alltaf núll traust núna.“

Hann segir höfrungahlaup hafa átt sér stað undanfarið, að einn gjaldaliður hækki annan og þar fram eftir götunum. Hugsanlega komi þessi þróun kjarasamningum haustsins í uppnám. 

Síðar í viðtalinu segir Konráð að kjarasamningarnir hangi beinlínis á því hver vísitala neysluverðs verður í ágúst. 

„Ég reikna með því eins og staðan er núna að það séu meiri líkur en minni á að forsenduákvæðið standist ekki,“ segir Konráð.

Hér er einungis stiklað á stóru en viðtalið í heild sinni má nálgast hér að neðan.