Sniðgöngum ísraelska lyfjarisann Teva eins og Rapyd

Íslendingar hafa í stórum stíl sniðgengið ísraelska fjármálafyrirtækið Rapyd vegna stuðnings þess við hernað Ísraels á Gaza.

Þegar hafa yfir 500 fyrirtæki hætt viðskiptum við Rapyd hér á landi sem er örugglega Íslandsmet og líklega heimsmet miðað við mannfjölda.

Enn eru nokkur fyrirtæki sem ekki hafa viljað skipta og þess vegna erum við mörg sem forðumst að eiga ekki viðskipti við þau. Meðal þeirra eru S4S samsteypan sem var að kaupa Lindex (og á Ellingsen, skór.is, Steinar Wage, Kaupfélagið, Ecco, Scetchers ofl). Einnig Síminn, H&M, Kaffitár, Myllan og Árvakur svo nokkur séu nefnd. Lista yfir þau fyrirtæki sem nota Rapyd er hægt að sjá á hirdir.is.

Teva sem er eitt stærsta lyfjafyrirtæki heims, er frá Ísrael og er skráð í kauphöllinni þar. Teva keypti íslenska lyfjafyrirtækið Actavis árið 2016 og hefur rekið hér starfsemi síðan.

Teva í Ísrael og Palestínu

Teva hefur líkt og Rapyd lýst yfir stuðningi við hernaðinn á Gaza, sem fjöldi alþjóðastofnana segir að sé þjóðarmorð, og hefur stutt ísraelska herinn í þeirri herferð með ýmsu móti. Það kemur skýrt fram í öllum starfstöðum fyrirtækisins í Ísrael og Teva hefur gefið ísraelska hernum ýmsan búnað eins og lyf og tölvubúnað.

Fimmtungur starfsmanna Teva í Ísrael hefur verið í ísraelska hernum eftir að árásirnar á Gaza hófust og fyrirtækið hefur stutt þá sérstaklega.

Þá er Teva eitt þeirra fyrirtækja sem hefur hagnast á einokunaraðstöðu ísraelskra fyrirtækja til að selja lyf á Gaza bæði til einstaklinga og sjúkrahúsa. Palestínumenn eru því viðskiptavinir Teva án þess að hafa um það val.

Teva hefur þó í engu sýnt Palestínumönnum samlíðan eða stuðning í þjáningum þeirra. Þvert á móti. Í Kóvíd bauð Teva til dæmis Ísraelsmönnum í ólöglegum landtökubyggðum á Vesturbakkanum ókeypis bólusetningar - en ekki Palestínufólki á sömu stöðum og mismunað þannig fólki eftir þjóðerni sem er kynþáttastefna.

Teva í Evrópu og Bandaríkjunum

Saga Teva á Vesturlöndum er heldur ekki fögur.

Árið 2024 sektaði Evrópusambandið Teva um nærri 70 milljarða fyrir markaðsmisnotkun og að dreifa fölskum upplýsingum um samkeppnisaðila sína. Áður hafði Teva verið sektað fyrir að tefja fyrir því að ódýr samheitalyf kæmust á markað í Evrópu.

Teva var árið 2024 dæmt til að borga 63 milljarða í sekt í Bandaríkjunum fyrir verðsamráð og halda þannig uppi verði á lyfjum. Árið eftir var Teva dæmt fyrir að tefja fyrir því að ódýrt asmalyf kæmist á markaðinn í Bandaríkjunum.

Árið 2022 féllst Teva á að greiða nærri 600 milljarða króna vegna markaðssetningar á ópíóðum í Bandaríkjunum sem ollu fíkn og ómældum þjáningum milljóna manna.

Það eru því margar góðar ástæður til að sniðganga Teva.

Sniðgöngum Teva

Yfirleitt er hægt að fá samheitalyf í apótekum í staðin fyrir lyf frá Teva ef spurt er um þau. Þá er gott að skoða með lækninum sínum hvort til séu aðrir valkostir en lyf sem framleidd eru af Teva. Athugið að sum af lyfjum Teva eru merkt Actavis.

Á heimasíðunni snidganga.is er listi unninn af lyfjafræðingi yfir lyf frá Teva sem ekki eru lyfseðilskyld og upplýsingar um sambærileg lyf frá öðrum framleiðendum.

Ég hvet alla til að kynna sér málin á snidganga.is/vorumerkin.

Sniðganga á lyfjum frá Teva er alþjóðleg og sum apótek í Bretlandi og víðar um heim selja ekki lyf frá Teva af samviskuástæðum.

Við getum líka lagt okkar af mörkum.

Hvert og eitt.

Höfundur er kvikmyndagerðarmaður.