Mat­vælaöryggi og for­varnir: Virkar for­varnir í stað fjár­frekra neyðar­viðbragða

Matarsýkingar geta haft dýrkeyptar afleiðingar, einkum fyrir neytendur en ekki síður fyrir starfsfólk og rekstur fyrirtækja. Allt of oft má rekja slík atvik til ónógrar áherslu á forvarnir í matvælakeðjunni. Þetta á jafnt við um frumframleiðslu, vinnslu, verslanir og stóreldhús.

Virkar forvarnir eru lykillinn að öruggum matvælum. Með markvissri vinnu á öllum stigum matvælakeðjunnar má draga úr áhættu, tryggja stöðug gæði og styrkja ímynd.

Dæmi um virkar forvarnir sem skila árangri:

• Skilvirk þjálfun og fræðsla um matvælaöryggi
• Árangursrík þrif með áherslu á að finna „leynistaði“ óhreininda og örvera (gilding þrifa með viðeigandi búnaði)
• Hitastigsstýring við eldun og kælingu og sannprófun á að hitastigsstýring sé fullnægjandi
• Hraðgreiningar á örverum í matvælum ef grunur leikur á að þau séu menguð, áður en þau fara á markað

Ekki má heldur gleyma mikilvægi samviskusamlegra skráninga til að sýna fram á virkar forvarnir. Þannig geta fyrirtæki einnig sýnt fram á rétta meðhöndlun ef grunur er um ábyrgð vegna matarsýkinga.

Skuldbinding stjórnenda

Í störfum okkar höfum við séð að skuldbinding stjórnenda matvælafyrirtækja er lykilatriði í að ná árangri. Stjórnendur þurfa að:

• Sýna gott fordæmi og skapa jákvæða matvælaöryggismenningu
• Tryggja að starfsfólki sé leiðbeint og því hrósað þegar við á
• Sjá til þess að tekið sé á vandamálum með fullnægjandi orsakagreiningu svo þau endurtaki sig ekki. Rótin liggur oftar en ekki í mörgum samverkandi atriðum en ekki hjá einum „sökudólgi“

Þótt forvarnir geti verið tímafrekar og kostnaðarsamar skila þær margföldum ávinningi:

• Skilvirkni í rekstri, jafnari gæðum og auknu matvælaöryggi
• Ánægðara og stoltara starfsfólki
• Jákvæðari ímynd og auknu trausti
• Minni sóun og auknum sparnaði, t.d. vegna innkallana og málaferla
• Minni kostnaði vegna afleiðinga matarsjúkdóma

Ávinningur virkra forvarna er því mikill hvort sem við horfum til bætts rekstrar eða aukinnar verndar fyrir okkur öll, ekki síst okkar viðkvæmustu hópa, svo sem barna, aldraða og þeirra sem eru með skert ónæmiskerfi.

Hanna Lóa Skúladóttir, framkvæmdastjóri Sýnis og Guðrún Adolfsdóttir ráðgjafi og matvælafræðingur hjá Sýni.