Sam­fé­lagið virkar þegar við erum tengd

Daglegt líf byggir á tengingum sem við hugsum sjaldan um. Heimilin eru hlý, ljósin kveikt og hreint vatn í krananum. Við áttum okkur ekki á að þessi lífsgæði eru ekki sjálfgefin fyrr en eitthvað fer úrskeiðis. Þau byggja nefnilega á innviðum sem þarf að viðhalda, stækka og passa upp á. Hlutverk Veitna er að tengja samfélagið við rafmagn, hita, hreint vatn og fráveitu. Við þurfum að tryggja að þessar tengingar virki á hverjum degi og séu til staðar fyrir næstu kynslóðir.

Samfélagið vex – hitaveitan þarf að fylgja

Samfélagið er að stækka hratt. Ný hverfi rísa, byggðin þéttist og atvinnulíf þróast. Samkvæmt nýjustu mannfjöldaspá Hagstofu Íslands gæti íbúafjöldi landsins orðið yfir hálf milljón eftir aðeins 16 ár. Þessi þróun hefur bein áhrif á veitukerfin okkar og enginn vill búa í köldu húsi. Áætlað er að hámarks eftirspurn eftir heitu vatni á höfuðborgarsvæðinu aukist að jafnaði um 120 lítra á sekúndu á hverju ári. Það jafngildir allri eftirspurn Fossvogsins á köldum vetrardegi – ár eftir ár.

Fram undan eru umfangsmiklar fjárfestingar í hitaveitunni, en fjárfestingaáætlun gerir ráð fyrir allt að 9 milljörðum króna árið 2026 og rúmlega 50 milljörðum króna til ársins 2030. Þær þurfa að standa undir þessari miklu fólksfjölgun, endurnýjun eldri dreifi- og stofnkerfa, uppbyggingu nýrra svæða og öflugri jarðhitaleit.

Jarðhitinn nýtist ekki af sjálfu sér

Fólksfjölgun kallar á aukinn forða og fram undan eru mörg stór verkefni tengd iðnaði sem munu nýta heitt vatn. Veitur áætla að verja tæpum 10 milljörðum króna á næstu fimm árum í jarðhitaleit og endurbætur á borholubúnaði til að auka afköst. Borað verður á mörgum stöðum, meðal annars á núverandi lághitasvæðum í Laugarnesi og á Reykjum og einnig verður leitað að nýjum lághitasvæðum hvort tveggja á höfuðborgarsvæðinu og á landsbyggðinni.

Frá borholu til krana

Heita vatnið sem notað er á höfuðborgarsvæðinu kemur annars vegar frá lághitasvæðum á Reykjum í Mosfellsbæ og Reykjavík (Laugarnesinu og Elliðaárdal) og hins vegar frá virkjunum á háhitasvæðum á Nesjavöllum og á Hellisheiði.

Á Reynisvatnsheiði eru fjórir hitaveitutankar þar sem Veitur safna því heita vatni sem kemur frá báðum virkjunum. Því meira magn sem hægt er að geyma í tönkunum því tryggara er afhendingaröryggið yfir kaldasta tíma ársins, og á næstu árum munu Veitur bæta við fimmta hitaveitutankinum sem er fjárfesting upp á rúman milljarð.

Stærra samfélag krefst stærra flutningskerfis

Aukið framboð af heitu vatni kallar jafnframt á öflugra flutningskerfi. Það dugar ekki að framleiða meira vatn ef ekki er hægt að koma því örugglega til heimila og fyrirtækja.

Til að efla flutning á heitu vatni til höfuðborgarsvæðisins ætla Veitur að ráðast í umfangsmiklar framkvæmdir, meðal annars með því að tvöfalda mikilvægar stofnlagnir eins og Nesjavallaæð og Suðuræð. Þá verða lagnir einstakra sveitarfélaga stækkaðar til að mæta vexti þeirra til framtíðar og bæta þrýsting og afhendingaröryggi, svo sem Hafnarfjarðaræð í Hafnarfirði og Kársnesæð í Kópavogi, auk fjölmargra verkefna á Suður- og Vesturlandi. Á næstu fimm árum er áætlað að um 20 milljörðum króna verði varið í verkefni sem auka flutningsgetu heits vatns til að mæta aukinni eftirspurn.

Fyrirbyggjandi viðhald eða dýrari bilanir

Samhliða uppbyggingu skiptir fyrirbyggjandi viðhald lykilmáli. Kerfi sem eru hönnuð til áratuga notkunar láta óhjákvæmilega á sjá með tímanum. Ef viðhald byggir fyrst og fremst á viðbrögðum við bilunum eykst bæði kostnaður og hætta á þjónusturofi. Veitur munu á næstu árum endurnýja stjórnbúnað og dælur, sinna viðhaldi hitaveitutanka og skipta út stórum flutningslögnum sem eru komnar til ára sinna. Áætlað er að um 20 milljörðum króna verði varið í fyrirbyggjandi viðhald á næstu fimm árum, sem mun skila hagkvæmni til lengri tíma litið.

Allt þetta leiðir óhjákvæmilega að umræðu um gjaldskrár. Þar er raunveruleikinn sá að veitukerfi kosta peninga í uppbyggingu og rekstri, og auknar fjárfestingar kalla á aðlaganir í gjaldskrá.

Ábyrgð gagnvart framtíðinni - hitaveituvæðing þrjú

Hitaveitan er einn grundvöllurinn að lífsgæðum Íslendinga. Hún er afrakstur framsýni og langtímahugsunar fyrri kynslóða. Nú stöndum við frammi fyrir svipaðri ábyrgð gagnvart næstu kynslóðum.

Jarðvarmi var fyrst nýttur til húshitunar í Reykjavík árið 1930 þegar heitu vatni var veitt frá Þvottalaugunum í Laugardal upp á Skólavörðuholt. Þetta markaði upphaf fyrstuhitaveituvæðingarinnar sem stóð fram yfir síðari heimsstyrjöld og þá þurfti að sækja meira vatn í Mosfellssveitina. Árið 1961 var ákveðið að hitaveitan ætti að ná í hvert hús í þéttbýli borgarinnar. Það var upphaf annarrar hitaveituvæðingarinnar. Hún framlengdist hressilega þegar samið var um lagningu hitaveitu um allt höfuðborgarsvæðið á árunum upp úr 1970. Með henni þurfti að fara í háhitann á Hengilssvæðinu til að sækja meira vatn.

Fólksfjölgunin á höfuðborgarsvæðinu kallar nú á þriðju hitaveituvæðinguna. Hún felst ekki bara í afla aukins vatns og leggja lagnir í ný hverfi eins og áður. Byggðin hefur víða verið að þéttast og nauðsynlegt er að endurnýja og svera eldri lagnir á sama tíma og hefðbundnari stækkun hitaveitukerfisins er sinnt. Með því að halda áfram að fjárfesta í nauðsynlegri uppbyggingu í hitaveitunni tryggjum við að hún verði áfram ein af undirstöðum íslensks samfélags til langrar framtíðar. Spurningin er ekki hvort fjárfesta eigi í innviðum heldur hvernig, með yfirsýn, ábyrgð og langtímahagsmuni samfélagsins að leiðarljósi.

Það er einfaldlega komið að okkur að sýna sömu framsýni og fyrri kynslóðir gerðu til að tryggja heitt vatn til allra í dag og fyrir næstu kynslóðir.Því þegar við erum tengd virkar samfélagið.

Höfundur er forstöðukona Vatnsmiðla hjá Veitum.