Vilja ó­háða sérfræðinefnd til að rann­saka al­var­leg at­vik í heil­brigðis­kerfinu

Lögregla hefur nú til rannsóknar andlát konu á tíræðisaldri í Vestmannaeyjum í síðustu viku. Tveir starfsmenn voru handteknir vegna málsins en héraðsdómur Suðurlands hafnaði í gær kröfu Lögreglunnar á Suðurlandi um að úrskurða þá í gæsluvarðhald.

Ekki er um að ræða lækna í þessu tilviki en Steinunn segir félagið hafa margoft lýst þeirri afstöðu sinni að það umhverfi sem heilbrigðisstarfsfólk býr við, þegar alvarleg atvik eiga sér stað, sé ófullnægjandi.

„Læknafélagið hefur margoft lýst þeirri afstöðu sinni að okkur finnist þetta umhverfi heilbrigðisstarfsfólks þegar alvarleg atvik verða mjög ófullnægjandi.“

Lögum um heilbrigðisstarfsfólk var breytt árið 2023 og tóku breytingarnar gildi 2024. Þá var meðal annars því bætt við lögin að vinnuveitendur heilbrigðisstarfsfólks geti einnig borið refsiábyrgð þegar alvarleg atvik eigi sér stað, sé það til dæmis vegna ófullnægjandi starfsaðstæðna, til dæmis. Í umsögn Læknafélagsins við lagabreytingunartillöguna þegar málið var tekið fyrir á þingi og fjallað um rannsóknarnefndina. Þar kom fram að félagið legði mikla áherslu á að næsta skref í þessum málum verði að sett verði á laggirnar sérstök rannsóknarnefnd alvarlegra atvika á sviði heilbrigðisþjónustu í stað þess að embætti landlæknis haldi áfram að sinna þessum málum.

Eins og rannsóknarnefnd samgönguslysa

„Það sem við, og bara fleiri fagfélög, höfum bent á ítrekað er að við höfum óskað eftir óháðri sérfræðirannsóknarnefnd alvarlegra atvika í heilbrigðiskerfinu, alveg eins og er til staðar í alvarlegum samgönguslysum. Og þá er ég að vísa til rannsóknarnefndar samgönguslysa.“

Þá myndu slík atvik fara til óháðrar sérfræðinefndar sem kalli til lögreglu sjái hún ástæðu til.

„Þetta er bara vegna þess að atvik í heilbrigðisþjónustu eru í eðli sínu mjög flókin og það er mikilvægt að fólk sem þekkir vel til hvernig heilbrigðisþjónusta er veitt og hvernig hún fer fram rannsaki svona mál vegna þess að ég get alveg ímyndað mér að það sé oft erfitt fyrir lögregluna að átta sig á málsatvikum svona í fyrstu umferð, þegar málið er í rauninni ekki verið yfirfarið af sérfræðingum.“

Steinunn segist ekki geta tjáð sig um málið í Vestmannaeyjum en viti til þess að slík mál sem hafi áður komið upp hafi valdið heilbrigðisstarfsfólki miklum erfiðleikum, til dæmis þegar mál reynist svo alls ekki vera sakamál. Það sé samt alveg skýrt að þegar tilefni sé til eigi heilbrigðisstarfsfólk að bera ábyrgð.

Eigi að bera ábyrgð

„Auðvitað er heilbrigðisstarfsfólki ekki heimilt að fara fram með saknæmum eða refsiverðum hætti, alls ekki, frekar en nokkrum öðrum. En bara af því að atvik í heilbrigðisþjónustu eru flókin, bara alveg eins og alvarleg samgönguatvik þar sem að er óháð nefnd og það er bara til góð fyrirmynd um það hvernig maður nálgast slík mál.“ Og við höfum mjög oft bent á það, til dæmis í samgöngugeiranum og þá sérstaklega í fluggeiranum, að þá er öryggismenningin miklu lengra komin heldur en í heilbrigðiskerfinu og við erum með góðar fyrirmyndir þaðan.

Enn að bíða

Þegar lögin voru tekin til endurskoðunar fyrir tveimur árum fól Alþingi heilbrigðisráðuneytinu að setja á stofn nefnd til að vinna að því.

„Nefndin átti að skila af sér fyrir ári en hún hefur ekki enn þá verið skipuð. Þrátt fyrir að við höfum ítrekað það líka að Læknafélagið óski eftir því að þetta mál verði klárað og á meðan það er ekki gert, þá býr heilbrigðisstarfsfólk við mjög mikið óöryggi þegar alvarleg atvik verða. Þannig að við skiljum ekki alveg af hverju þetta hefur ekki verið sett í meiri forgang.“

Læknafélagið hefur ítrekað þetta við ráðuneytið frá því að Alma Möller tók við en Steinunn segir þau ekkert hafa heyrt.

„Þannig að við erum enn að bíða, ári eftir að nefndin átti að skila af sér niðurstöðu.“

„Og nú erum við hér og meðan að þetta er ekki klárað, það er að minnsta kosti okkar mat, að þá býr heilbrigðisstarfsfólk við ófullkomið umhverfi þegar kemur að þessum alvarlegu atvikum, sem er auðvitað bara mjög erfitt ofan á þá miklu ábyrgð sem heilbrigðisstarfsfólk ber í sínum störfum að það sé ekki ferill sem við teljum ásættanlegan sem að tekur við ef eitthvað alvarlegt gerist.“

Skipti máli fyrir starfsfólk og sjúklinga

Hún segir þetta valda ólgu og óöryggi meðal heilbrigðisstarfsfólks og sumt þeirra upplifi að lögreglan sé jafnvel komin í málið án þess að það sé búið að meta málið, sem og aðstoð sérfræðinga innan heilbrigðiskerfisins um það hvort eitthvað saknæmt hafi átt sér stað.

Hún segir sitt félagsfólk og annað heilbrigðisstarfsfólk langteygt eftir því að þessu sé komið á hreint. Þetta skipti heilbrigðisstarfsfólk máli en einnig sjúklinga.

„Við furðum okkur svolítið á því líka ef löggjafinn óskar eftir því að, að málið sé klárað og að það sé stofnaður þarna hópur, að það sé ekki gert. Af því að fyrir okkur er þetta gríðarlega mikilvægt mál varðandi okkar starfsumhverfi og bara öryggi við störf, og auðvitað öryggi sjúklinga líka vegna þess að það skiptir máli að svona alvarlegir hlutir fari í réttan faglegan farveg.“

„Þetta er okkar sameiginlegi hagur, okkar sem bæði veitum og nýtum heilbrigðisþjónustu. Þannig að ég vona að þetta hreyfi við þessu máli, að það komist skriður á, á þessa vinnu og að við fáum óháða rannsóknarnefnd sem að þá einmitt, bara kallar til lögreglu ef hún telur ástæðu til, alveg eins og er í samgönguslysunum. Við erum með þessa fínu fyrirmynd þannig að það þarf ekki að vinna þetta algjörlega frá grunni, þetta mál.“