Betri að inn­leiða til­skipanir en verri að inn­leiða reglu­gerðir

Samkvæmt tilkynningu hefur innleiðingarhalli tilskipana á Íslandi lækkað úr 2,1 prósenti í 1,5 prósent. Það er lægsti innleiðingarhalli sem mælst hefur í desemberútgáfum frammistöðumatsins síðan 2022. Útistandandi tilskipunum fækkaði úr 17 í 12. Jafnframt fækkar tilskipunum sem hafa verið útistandandi í meira en tvö ár niður í eina. Sú tilskipun er á sviði félagaréttar og hefur verið útistandandi í meira en fjögur ár.

Þá kemur fram að eftir góðan árangur á árunum 2020 til 2024 í að draga úr fjölda reglugerða sem ekki höfðu verið innleiddar að fullu í landsrétt hafi orðið veruleg aukning á innleiðingarhalla Íslands.

Fjöldi reglugerða sem ekki höfðu verið innleiddar að fullu í landsrétt jókst úr 65 í 108 frá frammistöðumatinu í desember 2024. Samkvæmt því er 2,2 prósenta innleiðingarhalli reglugerða á Íslandi. Af þessum útistandandi reglugerðum eru 56,5 prósent á sviði fjármálaþjónustu og 16,7 prósent á sviði samgöngumála.

Í tilkynningu kemur fram að frammistöðumatið sýni að meðaltal óinnleiddra tilskipana í EES-EFTA ríkjunum lækkaði niður í eitt prósent, þar sem bæði Ísland og Noregur fækkuðu óinnleiddum tilskipunum frá fyrra ári.

Ísland, Noregur og Liechtenstein fara þó öll yfir 0,5 prósenta viðmið um útistandandi gerðir sem ESA og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafa sett, en aðeins tvö EES-ríki ná þessu viðmiði.

Ísland fækkaði tilskipunum sem hafa verið útistandandi í meira en tvö ár úr fjórum í eina. Noregur er áfram með tvær tilskipanir sem hafa verið útistandandi í meira en tvö ár, en sú elsta þeirra hefur verið óinnleidd í meira en sjö ár. Í Liechtenstein jókst halli við innleiðingu tilskipana lítillega, eða úr 0,6 prósentum í 0,7 prósent, og eru nú sex tilskipanir óinnleiddar, sem er það mesta síðan í desember 2020. Ein þeirra, á sviði orku- og tæknilegra viðskiptahindrana, hefur verið útistandandi í meira en tvö ár.

Í tilkynningu kemur einnig fram að heildarfjöldi opinna samningsbrotamála lækkaði lítillega úr 162 í 157 frá frammistöðumatinu í desember 2024. Samningsbrotamálum vegna Íslands fækkaði úr 124 í 120 og vegna Noregs úr 31 í 28. Á hinn bóginn jókst fjöldi samningsbrotamála sem varða Liechtenstein úr sjö í níu. Þrátt fyrir þessa þróun er Liechtenstein áfram það EES-EFTA-ríki sem er með fæst samningsbrotamál. Af þeim samningabrotamálum sem eru enn til meðferðar hjá EES-EFTA ríkjunum varða 74 prósent þeirra óinnleiddar EES-gerðir.

Í tilkynningu segir að frammistöðumat innra markaðssviðs EES-EFTA-ríkjanna sé birt samhliða frammistöðumati framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á ESB-aðildaríkjunum, sem gerir kleift að bera saman EES-EFTA-ríkin og aðildarríki ESB.

Meðalinnleiðingarhalli tilskipana á innri markaði meðal aðildarríkja ESB jókst úr 0,8 prósentum í 1,1 prósent frá frammistöðumatinu í desember 2024 og aðeins tvö aðildarríki ná 0,5 prósenta viðmiðinu. Fjórtán aðildarríki ESB, ásamt Íslandi, voru með innleiðingarhalla yfir einu prósenti. Ísland, þrátt fyrir að hafa lækkað innleiðingarhallann úr 2,1 prósenti í 1,5 prósent, er áfram í neðri hluta töflunnar á meðan Liechtenstein og Noregur, bæði með 0,7 prósent, teljast til þeirra sem standa sig betur, þó enn yfir 0,5 prósenta markmiðinu.

Tvö ESB-ríki, Búlgaría og Slóvakía, ásamt Íslandi og Noregi, fækkuðu útistandandi tilskipunum. Á hinn bóginn fjölgaði óinnleiddum tilskipunum hjá 23 aðildarríkjum ESB auk Liechtenstein. Þessar niðurstöður fyrir EES EFTA-ríkin byggja á 819 tilskipunum sem teknar voru upp í EES-samninginn og tóku gildi 30. nóvember 2025, samanborið við 1.022 tilskipanir í Evrópusambandinu. Munurinn skýrist af því að sumar tilskipanir falla utan gildissviðs EES-samningsins, auk þess sem þær tilskipanir sem falla innan hans taka oft gildi og eru felldar úr gildi í ESB áður en samsvarandi ferlum innan EES er lokið. Túlka ber samanburðinn milli EES- og ESB-ríkja með þetta í huga.

Frammistöðumatið er gefið út tvisvar á ári og sýnir fjölda tilskipana og reglugerða sem hafa verið innleiddar í EES-samninginn og tekið gildi en ekki verið innleiddar í landsrétt. Þá veitir frammistöðumatið auk þess upplýsingar um fjölda opinna samningsbrotamála og annarra atriða sem snerta framkvæmd EES-samningsins. Mikilvægt er að EES-ríkin innleiði löggjöf Evrópska efnahagssvæðisins á réttum tíma og með réttum hætti þannig að íbúar og fyrirtæki á öllum innri markaðnum fái notið fulls ávinnings af EES-samningnum.