Á sjötugs­aldri inn í nýja iðn­byltingu: Ferða­lagið mitt og tæki­færi Ís­lands í gervi­greind

I. Ferðalagið mitt – frá forvitni til framtíðar Fræin sett: Forvitni, fréttir og fyrsta kynni

Ég hef fylgst með umræðu og fréttum um gervigreind í mörg ár. Þegar fyrsta útgáfa ChatGPT kom út fann ég fyrir barnslægri spennu. Fyrstu dagana lék ég mér með texta og ljóð, en áttaði mig fljótt á að þetta væri ekki leikfang – heldur ný tegund rannsóknarverkfæris.

Námið lagði grunninn

Á sama tíma var ég í Executive MBA námi með áherslu á leiðtoga í stafrænum heimi gervigreindar. Þar lærði ég að greina flókin kerfi, spyrja réttu spurninganna og skilja nýja tækni í stærra samhengi. Þetta lagði traustan grunn að hliðar vegferðinni sem fylgdi.

Fjórir áratugir í sölu – góð reynsla í nýjum heimi

Ég hafði starfað fjóra áratugi í sölu og markaðsmálum. Sú góða reynsla – að lesa fólk, greina tækifæri og spyrja spurninga sem enginn spurði – reyndist óvænt verðmæt þegar ég fór að vinna með gervigreind. Innsæi sölumannsins og greining fræðimannsins fóru að vinna saman.

Að kenna vélinni íslensku – og sjá takmörkin skýrt

Ég talaði eingöngu íslensku við gervigreindina, leiðrétti hana og sá hana batna. En ég áttaði mig líka fljótt á:

Hún talar ekki íslensku – hún hermir eftir henni.

Hún hefur ekki okkar máltilfinningu eða menningarlega samhengi. Þetta varð ein helsta ástæðan fyrir þeirri sannfæringu minni að Ísland þyrfti sitt eigið íslenska líkan.

Frá spjalli yfir í rannsóknarvinnu

Fljótlega hætti ég að spjalla og fór inn í rannsóknarham. Ég þróaði ferla sem kröfðust margra heimilda, samanburðar milli líkana og vísindalegrar nálgunar. Gervigreindin varð rannsóknarvél, ekki spjallkerfi. Þannig jókst dýptin og áreiðanleikinn.

Gervigreind sem námstæki – og stöðugur félagi

Í náminu notaði ég gervigreindina til að glósa, skýra og tengja saman fyrirlestra. Ég setti fram spurningar og samhengi; vélin vann hraðann, greininguna og nákvæmnina.

Ég gekk út úr hverjum tíma fullnuma.

Kafað dýpra – innviðir, algríma og framtíðarsýn

Þegar ný líkön komu fram, eins og DeepSeek, fór ég að kafa í arkitektúr, algríma og vélbúnað. Mér varð ljóst að framtíðin ræðst ekki einungis af hugbúnaði, heldur af innviðum, orku, gagnavinnslu og stafrænu fullveldi.

Að verða framtíðarfræðingur – og sjá stærra samhengi

Vegferðin varð víðfeðm: íslenska tungan, menntun, samfélagsmál, heilbrigðisþjónusta, varnarmál, geopólitík. Ég sá hvernig stórþjóðir mótuðu nýja heimsmynd þar sem gervigreind væri lykillinn.

Þörfin fyrir að miðla – og setja ferðalagið í orð

Þegar þekkingin fór að safnast upp fann ég að ég þurfti að miðla.

Til að fræða og skila af mér rannsókninni.

Þannig hóf ég að skrifa pistla á LinkedIn og síðan greinar á Vísi.

Niðurstaðan – og staðan í dag

Ferðalagið hefur víkkað sýn mína á allt milli himins og jarðar. Það hefur kennt mér að nýta tæknina á gagnrýninn hátt og sjá tækifæri þar sem áður sáust takmarkanir.

Og í dag, á sjötugsaldri, sé ég þetta skýrar en nokkru sinni:

Við erum komin inn í nýja iðnbyltingu. Hún krefst forvitni, hugrekkis og þjóðarsýnar.

II. Hvert þurfum við að stefna? – einstaklingar og þjóð 

Framtíð Íslands í nýrri iðnbyltingu

Ný iðnbylting er hafin – knúin áfram af gervigreind, róbótum og sjálfvirkni. Stórþjóðir byggja ofurtölvur, tungumálalíkön, gagnaver og sjálfvirka framleiðslu.

Við megum ekki sitja eftir.

Forvitni, hugrekki og ný tækni

Sem einstaklingar þurfum við að tileinka okkur tæknina: prófa, gera mistök og læra.

Gervigreind hefur þegar farið langt fram úr mannlegri getu, en við skiljum ekki alltaf hvernig hún kemst að niðurstöðum.

Þess vegna er manneskjan í lykkjunni – human in the loop – nauðsynleg.

Geoffrey Hinton bendir á að fullkomið traust myndist ekki fyrr en gervigreind upplifi móðurást fyrir mannkyninu. Þangað er langt.

Aukning afkasta – ný tegund aðstoðarmanns

Við erum aðeins farin að sjá brot af því sem gervigreind getur gert fyrir einstaklinginn. Hún getur:

• skipulagt daginn,
• minnt á verkefni og fundi,
• kennt beint í heyrnartólin,
• farið með í hugaflug,
• búið til glósur og útskýrt flókin hugtök,
• hjálpað við ákvarðanatöku og forgangsröðun,
• spilað tónlist, hvíldarefni og hugleiðslu,
• hringt eða skrifað samskipti,
• og orðið stöðugur, ósýnilegur samstarfsmaður.

Þetta er núið, ekki framtíðarsýn.

En eitt er lykilatriði:

Hún verður að tala og skilja lýtalausa íslensku.

Stafrænt fullveldi í húfi

Við verðum að smíða:

• okkar eigið íslenska tungumálalíkan,
• okkar eigin ofurtölvu,
• okkar eigin innviði og reglur.

Annars munu grunnkerfi samfélagsins byggjast á erlendum forsendum.

Robot in the loop – tækifæri atvinnulífsins

Þó ég þurfi að vera í lykkjunni til að tryggja traust og réttar ákvarðanir, opnast ný tækifæri með róbótum í lykkjunni:

• snjallræktun í landbúnaði,
• sjálfvirk vinnsla í sjávarútvegi,
• fullkomlega sjálfvirkar verksmiðjur,
• róbóta aðstoð í heilbrigðisþjónustu og þjónustu.

Þetta er þróun sem mun breyta öllum atvinnugreinum.

400 MW í sjóinn – eða nýr hugvitsiðnaður?

Íslendingar hafa nú yfir 400 megavött sem renna út í sjó vegna úreltra málmverksmiðja.

Sú orka gæti knýtt ofurtölvu sem myndi skapa nýjan hugvitsiðnað og tryggja stafrænt fullveldi.

Við stöndum frammi fyrir einfaldri spurningu:

Viljum við halda í fortíðina – eða byggja framtíðina?

III. Boðskapurinn og mottóin – kjarni ferðarinnar

Ég hef alla tíð fylgt einföldum en öflugum lífsreglum:

• Engin vandamál, bara lausnir.
• Í ógninni felast tækifæri.
• Stundum er minna meira.
• Ef þú týnir forvitninni – finndu hana aftur.

Forvitnin hefur verið minn drifkraftur og hún leiðir mig áfram inn í þessa nýju iðnbyltingu.

Ef við – sem einstaklingar og sem þjóð – varðveitum þessa forvitni, hugrekki og lausnamiðuðu hugsun,

þá náum við gervigreindar lestinni.

Og tíminn til að stíga um borð er núna.

Höfundur er gervigreindar- og framtíðarfræðingur, Executive MBA, próf í verðbréfamiðlun.