Stór bar­áttu­mál Flokks fólksins orðin að lögum

Hádegismóri hefur miklar áhyggjur af því að ekki ríki nógu mikil samstaða milli stjórnarflokkanna og sendi fulltrúa sinn til að gægjast inn um glugga Alþingis þar sem þingflokkar þeirra áttu reglulegan sameiginlegan fund til að fá þær áhyggjur sínar staðfestar. Eftir að þingverðir höfðu stuggað við Gluggagjægi hélt hann þegar til Hádegisfjalla og hóf að rita dómadags lýsingu sína á ástandinu á stjórnarheimilinu.

„Gremjan er orðin mikil og uppsöfnuð innan þingflokks Flokks fólksins, sem bar skarðan hlut frá borði á síðasta þingi. Nær öll hans mál og þau pólitískt mikilvægustu fyrir flokkinn voru sett til hliðar á síðasta þingi,“ sagði Gluggagægir sem var svo miður sín fyrir hönd réttlætismála flokksins að hann gleymdi alveg sex vikna málþófsblaðri bestu vina Hádegismóra á Alþingi. Gluggagægir kenndi aftur á móti forseta Alþingis um allar tafirnar og þar með að hluta til um „gríðarlegt sundurlyndi í stjórnarliðinu.“

En Gluggagægir hafði varla sleppt orðinu í óútskýringum sínum þegar Alþingi samþykkti tvenn lagafrumvörp Ingu Sæland félags- og húsnæðismálaráðherra sem hafa verið meðal helstu baráttumála Flokks fólksins allt frá því hann fékk fyrst kjörna fulltrúa á Alþingi árið 2017. Samningur Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og breytingar á lögum um fjöleignarhús eru orðin að lögum.

Mikilvægt réttindamál fatlaðs fólks

Samningur SÞ tryggir jöfn mannréttindi fatlaðs fólks á öllum sviðum á við aðra íbúa landsins og bætir réttarstöðu þess til mikilla muna. Löggilding samningsins felur í sér lagalega viðurkenningu á því að öll mannréttindi og grundvallarfrelsi eru algild, ódeilanleg, innbyrðis háð og samtvinnuð og áréttar nauðsyn þess að tryggja að fatlað fólk njóti þeirra að fullu án mismununar.

Sjálfstæðir, Framsæknir og Þykjustumiðju vinir Hádegismóra fundu þessu frumvarpi allt til foráttu á vorþingi og héldu áfram að vinna gegn málinu nú á haustþingi. Mannréttindi fatlaðs fólks væru ekkert annað en óútfylltur tékki á sveitarfélögin. Þau sjálfstæðu og framsæknu gerðu sig hins vegar heilög í framan á síðustu metrunum þegar ljóst var að samningurinn yrði að lögum og sögðust að sjálfsögðu styðja þetta góða mál og greiddu því atkvæði sitt. Þykjustumiðjan lengst til hægri í salnum stóð hins vegar hálfpartinn við samvisku sína og sat hjá í fússi við atkvæðagreiðsluna.

Allar fimmtíu lagagreinar samnings SÞ fela meira og minna í sér markmið fyrir hið opinbera í mannréttinda- og réttaröryggismálum fatlaðs fólks. Á þeim tæplega tuttugu árum sem liðin eru frá því íslensk stjórnvöld undirrituðu samninginn og tæplega tíu árum frá því Íslendingar staðfestu samninginn, hafa stjórnvöld í raun tekið mið af honum við ýmsa lagasetningu og bragarbót á gildandi fjölmörgum lögum.

Hæst bera auðvitað lögin um notendastýrða persónulega aðstoð (NPA) frá árinu 2018 sem hafa tryggt fjölmörgum sem lifa með fötlun nauðsynlega þjónustu.

Lögin miða að því að tryggja rétt fatlaðs fólks til menntunar, atvinnuþátttöku, húsnæðis og almennrar þátttöku í samfélaginu og jafnrar stöðu almennt. Þá er eitt mikilvægasta atriði samningsins að hann tryggir réttarstöðu fatlaðs fólks fyrir dómstólum.

Það er rétt að nú eru um 400 fatlaðir einstaklingar víðs vegar um land á biðlista eftir sértæku húsnæði. Ekki er ólíklegt að það muni kosta sveitarfélögin um 14 milljarða króna að útvega öllu þessu fólki viðeigandi húsnæði. En þetta lá fyrir löngu áður en Alþingi færði samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks í lög. Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu halda áfram uppbyggilegum viðræðum við sveitarfélögin um þessi mál og önnur sem snúa að réttindum og aðstæðum fatlaðs fólks í landinu.

Gæludýrahald í fjöleignarhúsum

Flokkur fólksins hefur lengi barist fyrir því að eigendur hunda og katta væru ekki fyrirfram útilokaðir frá því að kaupa eða flytja inn í leiguíbúðir í fjöleignarhúsum. Með nýsamþykktum lögum um fjöleignarhús er afnumin sú regla í fyrri lögum að tveir þriðju íbúa í fjöleignarhúsi eða stigagangi þurfi að heimila íbúa í húsinu að halda hund eða kött í íbúð sinni. Þessi regla þrengdi mjög eignarrétt fólks sem á hunda eða ketti og útilokaði það nánast frá kaupum á húsnæði í fjölbýli.

Í nýju lögunum er engu að síður tryggt að húsfélög geta brugðist við skapi hundar og kettir íbúum skaða eða ama og eigandi dýrs hefur ekki brugðist við umkvörtunum vegna þess.

„Ef hundur eða köttur veldur íbúum fjöleignarhúss verulegum ama, ónæði eða truflun og eigandi dýrsins ræður ekki bót þar á þrátt fyrir áminningar húsfélags getur húsfélagið með samþykki 2/3 hluta eigenda, bæði miðað við fjölda og eignarhluta, bannað viðkomandi hunda- eða kattahald og gert eigandanum að fjarlægja dýrið úr húsinu. Hið sama gildir brjóti eigandi dýrs verulega eða ítrekað gegn skyldum sínum þrátt fyrir áminningar húsfélags,“ segir orðrétt í nýju lögunum.

Það er hins vegar mikilvægt að eigendur hunda og katta eru ekki fyrir fram útilokaðir frá því að festa kaup á eða búa í fjöleignarhúsum þar sem íbúar deila sameiginlegum inngangi. Þetta er áríðandi réttarbót.

Slegið á áhyggjur Hádegismóra

Ég mælti einnig fyrir frumvarpi á miðvikudag um eingreiðslu fyrir jól til þeirra sem fá greiðslur frá almannatryggingum, eða svo kallaðan jólabónus. Slíkar greiðslur hafa verið samþykktar á síðustu stundu árlega á Alþingi allt frá því covid faraldurinn hófst árið 2020.

Fyrir síðustu jól var útlit fyrir að þau yrðu hin síðustu með jólabónusnum. Sem betur fer samdi Flokkur fólksins um það í stjórnarsamstarfinu að halda jólabónusnum áfram.

Þetta árið verður jólabónusinn með breyttu sniði því auk þess að renna til örorkulífeyrisþega mun hann nú einnig ná til ellilífeyrisþega. Í heildina eru tveir milljarðar króna til skiptanna. Til að dreifa þeim fjármunum til þeirra sem mest þurfa á að halda er tryggt að allir örorku- og ellilífeyrisþegar með tekjur (aðrar en almannatryggingar) undir 100.000 kr. á mánuði fái fullan jólabónus, 73.390 krónur, skatta- og skerðingarlaust.

Síðan lækkar jólabónusinn eftir því sem aðrar tekjur en tryggingagreiðslur hækka, uns hann fellur niður þegar aðrar tekjur eru orðnar rúmar þrjú hundruð þúsund krónur á mánuði. Í heild munu vel rúmlega 37 þúsund tekjulægstu elli- og örorkulífeyrisþegar njóta góðs af jólabónusnum í ár.

Miðað við þær áhyggjur sem Hádegismóri hefur ítrekað viðrað af brautargengi Flokks fólksins í stjórnarsamstarfinu hlýtur hann að hvetja sjálfstæða, framsækna og þykjustumiðju vini sína á Alþingi til að greiða götu þessa mikilvæga máls. Ef ég þekki Hádegismóra og gluggagægja hans rétt mega þau ekkert aumt sjá. En honum til huggunar skal tekið fram að hann þarf ekki að hafa áhyggjur af því að sundurlyndis fjandinn leiki lausum hala á stjórnarheimilinu. Þar ríkir ekkert nema ást og samlyndi.

Höfundur er félags- og húsnæðismálaráðherra og formaður Flokks fólksins