Eld­gosin við Grinda­vík höfðu mikil á­hrif á nei­kvæða af­komu hins opin­bera

Tekjuafkoman var neikvæð um sem nemur 3,7 prósentum af vergri landsframleiðslu ársins 2024 samkvæmt tölum sem Hagstofa Íslands birti í dag. Til samanburðar var afkoman neikvæð um rúman 101 milljarða króna árið 2023, um 2,3 prósent af vergri landsframleiðslu þess árs.

Heildartekjur ríkisins og sveitarfélaga námu 1.988,6 milljörðum króna í fyrra sem nemur 43,3 prósentum af vergri landsframleiðslu. Tekjurnar jukust um 113,6 milljarða króna á milli ára á verðlag hvers árs eða um 6,1 prósent.

Útgjöldin námu 2.158,4 milljörðum króna sem nemur 47 prósentum af vergri landsframleiðslu ársins. Þau jukust um 182,3 milljarða eða 9,2 prósent. Útgjaldaaukning ríkissjóðs nam 9,9 prósentum í fyrra, sveitarfélaga um 6,1 prósent og almannatrygginga um 9,1 prósent.

Viðbrögð við jarðhræringunum og eldgosunum við Grindavík voru þungur baggi í fyrra. Bein útgjöld vegna þeirra voru hátt í 48 prósent af útgjaldaaukningu þess opinbera á árinu. Inni í þeim eru uppkaup ríkisins á fasteignum í Grindavík, uppbygging varnargarða auk húsnæðis- og vinnumarkaðsstuðnings.

Skuldirnar nema yfir 4.100 milljörðum króna

Skattar á tekjur og hagnað eru stærsti tekjuliðir þess opinbera. Þeir námu 42,7 prósentum af heildartekjum þess í fyrra. Skattar á vörur og þjónustu voru 28,3 prósent af tekjunum og jukust um 12,9 prósent á milli ára. Skattekjur jukust um 8,1 prósent í fyrra.

Meirihluti útgjalda þess opinbera fer í samneysluna. Þau jukust um 7,9 prósent á milli ára og námu 1.188,7 milljörðum í fyrra.

Vaxtagjöld námu 10,4 prósentum af hreinum útgjöldum hins opinbera, alls 212,2 milljörðum króna. Þau lækkuðu um 13,6 prósent á milli ára.

Heildarskuldir hins opinbera námu 89,6 prósentum af vergri landsframleiðslu í lok síðasta árs. Þær voru alls 4.110,2 milljarða króna í fyrra og 1.562,6 milljörðum króna meiri en eignir hins opinbera.

Útgjöldin drógust saman um 0,9 prósent

Hagstofan birti einnig í dag áætlaða afkomu hins opinbera á öðrum ársfjórðungi þessa árs. Hún var neikvæð um 24 milljarða króna og um tvö prósent af landsframleiðslu. Til samanburðar nam hallinn 5,8 prósentum af landsframleiðslu á sama tímabili í fyrra.

Tekjur hins opinbera eru taldar hafa aukist um 7,8 prósent á milli ára á fjórðungnum en heildarútgjöld lækkað um 0,9 prósent á sama tíma. Töluverð útgjöld vegna Grindavíkur voru á öðrum ársfjórðungi í frra sem skekkir samanburðinn.