„Dökk að utan en mjólkur­hvít að innan“

Sóley Lóa Smáradóttir, átján ára, fæddist í Tógó í Vestur-Afríku árið 2007 en er uppalin á Íslandi og talar íslensku að móðurmáli. 

Í skoðanagrein sem birtist á Vísi í dag, laugardag, lýsir Sóley Lóa upplifun sinni af því að vera dökk á hörund á Íslandi, þar sem hún er umkringd hvítu fólki, og hvernig það hefur mótað sjálfsmynd hennar. Hún kveðst upplifa sig sem íslenska en þó sé hún stöðugt áminnt að hún sé „öðruvísi“ vegna húðlitar síns.

„Það sem margir skilja ekki,“ skrifar Sóley, „og kannski vilja ekki sjá, er að fordómar á Íslandi eru oft ekki háværir. Þeir birtast ekki sem hróp, heldur sem þögn. Fordómar birtast sem augnaráð sem segir: Þú ert ekki héðan. Sem spurningar eins og: Hvaðan ertu í alvörunni? Þótt þetta sé sagt með brosi, þá særir það samt.“

Sökuð um stuld átta ára gömul

Sóley Lóa hefur margoft áður rætt opinberlega um einelti og rasisma sem hún hefur orðið fyrir sem íslendingur af erlendum uppruna. Hún segir að rasismi sé lærð hegðun. Í grein sinni rifjar hún rifjar hún upp atvik þegar hún var sökuð um stuld aðeins átta ára gömul. 

„Ég hafði sótt súkkulaði og hélt á því niður með síðunni. Eldri kona kom að mér og ásakaði mig um að ætla að stela súkkulaðinu. Hún sagðist ætla að láta afgreiðslufólkið vita ef ég skilaði ekki súkkulaðistykkinu á sinn stað,“ skrifar Sóley.

„Ég labbaði undrandi til pabba og sagði honum frá þessu. Pabbi bað mig um að benda sér á konuna en þá var hún farin úr búðinni.“

Þá rifjar Sóley upp sundferðir með ömmu sinni, þar sem fólk hafi oft starað á hana. 

„Þegar við fórum ofan í heita pottinn ríghélt amma utan um mig eins og til að passa að enginn myndi ræna mér. Ég skildi ekki afhverju. Afhverju voru öll þessi augu á mér? Af hverju fannst fólki ég eitthvað öðruvísi en hinir krakkarnir sem voru með ömmum sínum í heita pottinum?“

Hún ber þessa upplifun sína saman við þau ár er hún bjó í París í Frakklandi, þar sem hún hafi upplifað frelsi og fjölbreytileika. Þar hafi hún ekki verið „öðruvísi“, heldur fengið að falla inn í hópinn.

Dökk að utan en mjólkurhvít að innan

Hún kveðst upplifa sig talsvert meiri Íslending en Afríkubúa. „Ég er dökk að utan en mjólkurhvít að innan,“ segir hún.

Aftur á móti gagnrýnir hún fjölmiðla fyrir að tala ekki við þá sem raunverulega upplifa rasisma.

„Þegar rætt er um rasisma í fjölmiðlum hef ég tekið eftir að það er oftast rætt við eldra hvítt íslenskt fólk. Afhverju er ekki talað við okkur? Fólk sem hefur raunverulega fundið fyrir rasisma. Afhverju er ekki talað við okkur krakkana. Finnst fjölmiðlafólki við vera of ung og ekki nógu klár til að tala okkar eigin mál?“

Sóley kallar eftir því að samfélagið opni augun og bregðist við fordómum. Hún vill að fólk hafi kjark til að standa með mikilvægum málefnum.

„Ég hef verið kölluð ljótum nöfnum. Ég hef verið útilokuð úr hópum. Ég hef séð kennara og fullorðna brosa pínlega í stað þess að grípa inn í þegar ráðist er að mér með uppnefnum. Ég hef þurft að útskýra, afsaka og milda sársaukann sem ég finn en ber ekki ábyrgð á. Ég hef séð fólk verða vandræðalegt þegar ég segi rasismi, eins og það að nefna orðið rasismi sé verra en að upplifa rasisma,“ skrifar Sóley Lóa.

„Hversu mikið þarf ég að gefa af mér til þess að vera samþykkt? Á ég einhvern stað, og hvar þá?“