Best ef for­seti hefur ekki verið í stjórn­mála­starfi

Helga var gestur í Bítinu á Bylgjunni í morgun. Hún byrjaði á því að fara yfir feril sinn en hún hefur síðustu 29 ár starfað í opinbera geiranum, lengst sem forstjóri Persónuverndar.

Helga lærði lögfræði og hóf ferilinn hjá ríkissaksóknara og fór þaðan á nefndarsvið Alþingis. Eftir það fór hún til EFTA í Brussel í tvö ár og svo í mennta- og menningarmálaráðuneytið. Eftir það var hún hjá Lyfjastofnun þar sem hún var forstjóri og fór þaðan til Persónuverndar.

„Ég þekki allt sem heitir stjórnsýsla, stjórnskipan, lögin, og alt þetta,“ segir Helga og að hún tali einnig mörg tungumál. Bæði sé það mikilvægur kostur fyrir forseta Íslands.

Helga segir að í starfi hafi hún tekist við erfið verkefni og hafi tekist að leysa þau með farsælum hætti. Í átökum hafi hún fengið skilaboð frá fólki um að síðar í lífinu ætti hún mögulega að hugsa um að taka að sér eitthvað stærra verkefni. Þessu hafi þannig verið komið til hennar en einnig hafi hjarta hennar kallað á þetta.

Helga segir að í opinbera geiranum hafi hún alltaf hugað að almannahagsmunum. „Til þess að gera það þarf manni að þykja vænt um annað fólk og þar er ég,“ segir Helga og þannig sé það ekki bara þekkingin heldur geti hún sett sig í spor annarra.

Hún segir forsetann lagalega ekki hafa mikið vald en hann hafi mikið „samtalsvald“. Það séu mörg málefni sem þurfi að huga að í samtalinu, eins og íslensk tunga, menning, menntun og auðlindir.

„Ef það er alveg ljóst að það er vilji þjóðarinnar þá er það forseta að stíga inn í,“ segir Helga um málskotsréttinn.

Kaus gegn Icesave

Spurð um til dæmis frumvarp um lagareldi sem nú er á þingi segir Helga það sama gilda. Ef það sé skýrt að það sé vilji þjóðar að það sé stigið inn, þá myndi hún gera það. Það þurfi að vera skýr þjóðarvilji með undirskriftarsöfnun eða fundum.

„Ef við erum ,að tala um grundvallarauðlindir íslenskrar þjóðar og grundvallarmannréttindi íslenskrar þjóðar. Ef það er ljóst að þing er ekki sama sinnis og þjóð,“ segir Helga og að þá þurfi forseti að stíga inn í. Besta dæmið um þetta sé Icesave-málið.

„Ég kaus gegn skuldum. Ég kaus með forseta,“ segir Helga spurð um það hvernig hún kaus í því máli og að það hafi bjargað íslenskri þjóð.

Skiptir máli að þekkja persónuvernd

Spurð um mikilvægi þess að þekkja málefni persónuverndar segir Helga að við séum á miðri tækniöld og það skipti miklu máli að vita eitthvað um okkar persónuupplýsingar og hversu mikið sé sótt í þær. Tækniþekking skipti miklu máli og það sé einn hennar mesti styrkur að þekkja þessi málefni vel.

Eftir það tók hún við spurningum frá hlustendum sem spurðu um, til dæmis, skoðanir Helgu á loftslagskvóta, um eldri borgara, um Katrínu sem forseta og hvort hún yrði umdeild og mikilvægi þess að forseti sé vinsæll.

Helga svaraði þessu og sagðist hafa pælt mikið í þessu. Það væri hennar skoðun að best væri ef foreti hefði ekki verið í stjórnmálastarfi.

„Varðandi aðra frambjóðendur. Ég er á minni vegferð og mín vegferð bendir á algert hlutleysi. Sem forstjóri Persónuverndar þurfti ég að vera algjörlega hlutlaus og óháð. Ég hef aldrei tekið þátt í stjórnmálastarfi og auðvitað myndi ég telja að það væri best.“

Plúsar og mínúsar

Vegna mikils fjölda frambjóðenda í kosningunum í ár er líklegt að forseti verði kjörin með lágt hlutfall atkvæða. Spurð út í þetta segir Helga að það sé ljóst að út á við sé það ekki traustvekjandi en að sama skapi hafi verið bent á það að ef það hefði verið umferð tvö þegar Vigdís var kjörin hefði hún mögulega ekki unnið. Vigdís var kjörin með 33,8 prósent atkvæða árið 1980.

„Það eru plúsar og mínusar í þessu öllu saman,“ segir Helga.

Hún segir þetta ekki kjöraðstæður og sá eða sú sem verður kjörin myndi eflaust vilja hafa 70 til 80 prósenta fylgi en við séum ekki þar núna. Svona virki lögin og ef það eigi að breyta þessu þá þurfi að breyta þeim.

Helga er fyrsti forsetaframbjóðandinn af mörgum til að koma í viðtal í Bítinu.