Svartolíumál til skoðunar hjá umhverfis-og auðlindaráðuneytinu

„Ég vil gera það sem við getum til að draga úr notkun svartolíu. Þetta er brýnt mál sem ég tek alvarlega,“ segir Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis-og auðlindaráðherra, í skriflegu svari til fréttastofu.

Aðspurður hvort ríkisstjórnin sé búin eða hyggist marka sér heildstæða stefnu um skemmtiferðaskip og svartolíu svarar ráðherra því til að þessi mál hafi verið skoðuð vandlega og að þau séu enn til skoðunar.

„Svartolía mengar meira en annað eldsneyti. Hún er notuð í skipasiglingum og þegar hún brennur losnar mikið af sóti, enda er hún að mestu óhreinsuð. Sótagnirnar eru skaðlegar heilsu fólks. Brennisteinsinnihald svartolíu er oftast á bilinu 1,77-2,0% og við bruna hennar losnar hluti þessa brennisteins út í andrúmsloftið. Útaf þessu og því hversu skaðleg svartolía er fyrir umhverfið settu ríkisstjórnarflokkarnir inn í stjórnarsáttmálann að stefnt væri að banni við notkun svartolíu í efnahagslögsögu Íslands,“ segir ráðherra.

Fól Umhverfisstofnun að skrifa greinargerð um brennslu svartolíu 

Guðmundur segir að skömmu eftir að hann hafi tekið við embætti hafi hann falið Umhverfisstofnun að taka saman greinargerð um mögulegt bann við brennslu svartolíu en stofnunin hefur þegar lokið þeirri vinnu og er málið komið aftur til umhverfis-og auðlindaráðuneytisins.

Í greinargerð Umhverfisstofnunar kemur fram að mögulegt væri að banna notkun svartolíu innan tiltekinna hafnarsvæða eða jafnvel innan 12 sjómílna. Þá væri einnig hægt að sækja um að íslenska lögsagan verði skilgreind sem ECA-svæði (e. Emission Crontrol Areas) hjá Alþjóða-siglingamálastofnuninni (IMO).

Verði sú leið farin þyrfti að sýna fram á slæm áhrif svartolíu á loftgæði og umhverfið og til þess þarf að afla umfangsmikilla gagna til að sýna fram á umfang mengunarinnar.

Hið herta eftirlit með eldsneytisnotkun skipa á byrjunarreit

Umhverfisstofnun boðaði í september í fyrra hert eftirlit með eldsneytisnotkun skipa með sérstaka áherslu á brennisteinsinnihald. Hið herta eftirlit átti að hefjast fyrir áramót en það er enn ekki komið af stað. Í samtali við fréttastofu segir Þorsteinn Jóhannsson, sérfræðingur á sviði loftslagsmála og græns samfélags hjá Umhverfisstofnun, að til stæði að hefja reglubundnar mælingar á loftgæðum á Seyðisfirði. Stofnunin hafi ætlað sér að vera byrjuð að mæla en undirbúningurinn hafi tekið lengri tíma en í fyrstu var áætlað.

Sjá nánar: Hið herta eftirlit með eldsneytisnotkun skipa á byrjunarreit

Mismunandi leiðir til skoðunar hjá ráðuneytinu

Guðmundur segir að umsóknarferlið sé bæði seinlegt og flókið. „Að fá lögsögu okkar skilgreinda sem ECA-svæði er ferli sem tæki langan tíma, einhver ár, því afla þarf umfangsmikilla gagna sem sýna fram á skaðann af völdum notkunarinnar á heilsu manna og umhverfið.“ Hann segir að þessa dagana sé umhverfis-og auðlindaráðuneytið með þessar mismunandi leiðir til vandlegrar athugunar.

Aðspurður hvort honum finnist ástæða til að herða eftirlit með eldsneytisnotkun skipa og þá jafnframt að setja aukna fjármuni í slíkt eftirlit segir Guðmundur:

„Eftirlit er mjög mikilvægt. Samkvæmt greinargerðinni frá Umhverfisstofnun þyrfti að koma á virku eftirlitskerfi ef svartolía yrði bönnuð innan hafnarsvæða eða fjarða hér á landi, þar sem hægt væri að fara um borð og sannreyna að ekki væri verið að brenna svartolíu. Tryggja yrði samstarf hafnaryfirvalda, Samgöngustofu, Landhelgisgæslu Íslands og Umhverfisstofnunar vegna eftirlitsins. Ef bannið næði lengra út yrði eftirlit með því væntanlega hlutverk Landhelgisgæslu Íslands og gæta yrði að því að fjármagn fylgdi því verkefni.“

Guðmundur segir að Umhverfisstofnun vinni nú að því að hefja mengunarmælingar í Seyðisfjarðarhöfn en hann segir að það sé í fyrsta skipti hér á landi þar sem settir eru upp mælar sérstaklega til að greina mengun frá skipum.

Sjá nánar: Íbúar á Seyðisfirði þrýstu á um loftgæðamælingar

„Mikilvægt er að safna gögnum til að hægt sé að fylgjast með og bregðast við ábendingum um mengun í höfnum. Við þurfum að vita með nákvæmum, reglulegum mælingum, hver staðan er,“ segir Guðmundur.

Í ljósi fjölgunar á komum skemmtiferðaskipa til Seyðisfjarðar þrýstu bæjarbúar á um loftgæðamælingar á höfninni á Seyðisfirði til að mæla umfang mengunar af völdum skipa.

Almennt munu reglur um svartolíu herðast árið 2020 því Alþjóða-siglingamálastofnun hefur ákveðið að á þeim tíma verði aðildarríkin að virða reglur um að nota ekki yfir 0,5% brennisteinsmagn í skipaeldsneyti.