Ríkissaksóknari segir að greina þurfi refsisvert gáleysi frá óhappatilviljun

Ákvæðið sem notað var til þess að ákæra hjúkrunarfræðing á Landspítalanum fyrir manndráp af gáleysi gegn á jafnt við um alla, óháð starfsstétt og stöðu. Þetta kemur fram á vefsíðu ríkissaksóknara.

Sigríður Friðjónsdóttir, ríkissaksóknari lagði í síðustu viku fram ákæru á hendur Landspítalanum og hjúkrunarfræðingi gjörgæsludeildar spítalans fyrir manndráp af gáleysi. Málið á rætur sínar að rekja til atviks sem átti sér stað árið 2012 sem varð til þess að maður lést. Ríkissaksóknari ákvað leggja fram ákæru í málinu, þrátt fyrir að ekkja mannsins sem lést hafi ekki viljað kæra.

Um manndráp af gáleysi er fjallað í hegningarlögum og samkvæmt þeim er um refsivert gáleysi að ræða þegar sá sem átti að gera sér grein fyrir tilteknum ástæðum og bregðast við í samræmi við það hafi hins vegar ekki gætt þeirrar varkárni sem af honum eða henni má ætla. Skiptir þá ekki máli hvort um er að ræða rútubílstjóra, flugmann, skipstjóra, verkstjóra, lækni, hjúkrunarfræðing eða einhvern annan.

Greina þurfi refsisvert gáleysi frá óhappatilviljun og lítilfjörlegu gáleysi sem ekki getið orðið grundvöllur refsiábyrgðar.

Í sakamálalögum er fjallað um ástæður sem leitt geta til þess að fallið sé frá því að sakamál sé höfðað þrátt fyrir að saksóknari telji málið líklegt til sakfellis. Í máli hjúkrunarfræðingsins og spítalans hafi engin þeirra atriða verið talin skipta máli.

Meðal þess sem talið er upp í ákvæðinu er að ef sá sem kærður er og sá sem fyrir brotinu varð hafi komist að samkomulagi og hinn kærði hafi efnt það fyrri sitt leyti. Ef brot hefur valdið þeim sem kærður er óvenjulega miklum þjáningum eða aðrar sérstakar ástæður mæla með því má falla frá saksókn, enda telja almannahagsmunir ekki að málið verið höfðað.

Ákæran á hendur hjúkrunarfræðingnum og spítalanum er sú fyrsta af þessu tagi. Ákæran er mikið áfall fyrir starfsfólk spítalans. Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans, sagði ákæruna vonbrigði. Í opinni öryggismenningu ættu heilbrigðisstarfsmenn að vera óhræddir við að skrá og upplýsa það sem aflaga fer. Allt sem dragi úr vilja þeirra eða getu til þess sé afturför. Ákæran sé einnig vegferðinni að öruggum spítala talsvert áfall.

Mál sem ákæruvaldið hefur haft til meðferðar og varða ætluð refsiverð brot starfsmanna í heilbrigðisþjónustunni hafa verið fátíð að því er fram kemur á vefsíðu ríkissaksóknara. Sönnunarstaðan í þeim málum sem þó hafa borist hafi verið þannig að málin voru felld niður á grundvelli sönnunarskorts.

Markmiðið með ákvæðinu um manndráp af gáleysi sé að knýja menn til aukinnar aðgæslu innan sanngjarna marka. Ástæður aðgæsluskort skipti yfirleitt ekki máli við ákvörðun um hvort brot hafi verið framið. Hins vegar geti það haft áhrif þegar ákvörðun um refsingu er tekin.

Flest mál sem hafa verið til meðferðar vegna manndráps af gáleysi eru vegna atvika í umferðinni. Fyrir liggja dómar Hæstaréttar og meðal þeirra sem hafa verið dæmdir fyrir manndráp af gáleysi eru rútubílstjóri, vörubifreiðarstjóri, strætisvagnstjóri og skólabílstjóri.