Fólk þarf að eiga sér viðreisnar von Óli Kristján Ármannsson skrifar 1. nóvember 2008 06:00 Í þeim aðstæðum sem þjóðin stendur nú frammi fyrir eftir að fjármálakerfi landsins hefur orðið alþjóðlegu fjármálakreppunni að bráð og óvissa ríkir um framtíðarhorfur margra ríður á að huga að því hvernig þjóðfélagið verður reist við á ný. Í þeim efnum er að mörgu að hyggja. Eitt er uppgjör við fortíðina. Meðal þess sem skoða þarf er hver raunveruleg staða bankanna var undir lok síðasta mánaðar. Hvort þeim hafi í raun verið allar bjargir bannaðar og eigendur þeirra nú í sporum gjaldþrota manna sem kenna öllum öðrum en sjálfum sér um hrakfarirnar, sér í lagi bankanum sínum, líkt og Geir H. Haarde sagði í tíufréttum Sjónvarps 29. þessa mánaðar. Að slíkri skoðun þurfa að koma erlendir sérfræðingar sem fjallað geta hlutlaust um mál án þess að vera plagaðir af tengslum og smæð íslenska kunningjasamfélagsins og eru engum háðir. Með skipan umdeildra stjórnmálamanna í stól seðlabankastjóra geta stjórnmálamenn sjálfum sér um kennt að grunur vakni um annarlegar hvatir í mikilsverðum ákvörðunum um framtíð bankanna. Samhliða öllu uppgjöri þarf svo að huga að því hvernig við ætlum að fá byggt hér upp samfélagið á ný. Margt bankafólk sem núna stendur frammi fyrir tekjutapi í kjölfar atvinnumissis hefur líka tapað verulegum fjárhæðum vegna fjárfestinga í hlutabréfum sem eru orðin verðlaus við fall bankanna. Sama á við um fjölda einstaklinga. Gjaldþrot blasir víða við. Þarna er ekki um að ræða óreiðufólk sem ekki hefur staðið í skilum, heldur eru þarna fórnarlömb einstakra aðstæðna í fjármálaheiminum, líkt og segja má að bankarnir hafi verið. Í Bandaríkjunum eru til fordæmi þess að dómstólar fjalli um einstök gjaldþrotamál og létti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, skuldbindingum af þeim sem orðið hafa gjaldþrota þannig að þeir geti hafið uppbyggingu eigin lífs á ný. Hreyft hefur verið við hugmyndum um að búa hér til einhverja slíka leið. Líkast til myndi þetta kalla á sérstaka, jafnvel tímabundna lagasetningu, þar sem gjaldþrotadómstóll fengi úrskurðarvald í málum gjaldþrota einstaklinga og legði mat á hvort um sé að ræða gjaldþrot af ytri aðstæðum eða vegna óreiðu. Aðgerða er þörf til þess að fórnarlömb fjármálahrunsins geti átt sér hér einhverja framtíð, án þess að vera hundelt af kröfuhöfum og þurfi ekki að flýja land til að byggja upp tilveru sína á ný. Þarna er ungt og duglegt fólk sem þjóðin þarf á að halda við framtíðarverðmætasköpun. Fólk sem lendir í gjaldþroti við hrun hagkerfisins verður að eiga sér viðreisnar von. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Óli Kr. Ármannsson Mest lesið Sjálfstæðismenn boða víst skattalækkanir á þá efnamestu Haukur V. Alfreðsson Skoðun Almageddon? Eyþór Kristleifsson Skoðun Viltu borga 200 þús á mánuði eða 600 þús á mánuði af íbúðinni? Hildur Þórðardóttir Skoðun Fellur helsti stuðningsmaður menningarmála af þingi? Magnús Logi Kristinsson Skoðun Það sem ekki má fjalla um fyrir kosningar til Alþingis Árni Jensson Skoðun ESB kærir sig ekkert um Ísland í jólagjöf Ole Anton Bieltvedt Skoðun Óstjórn í húsnæðismálum Ragnar Þór Ingólfsson Skoðun Betri Strætó 2025 og (svo) Borgarlína Dagur B. Eggertsson Skoðun Afvegaleidd umræða um áskoranir heilbrigðiskerfisins Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir Skoðun Vímuefnið VONÍUM Haraldur Ingi Haraldsson Skoðun
Í þeim aðstæðum sem þjóðin stendur nú frammi fyrir eftir að fjármálakerfi landsins hefur orðið alþjóðlegu fjármálakreppunni að bráð og óvissa ríkir um framtíðarhorfur margra ríður á að huga að því hvernig þjóðfélagið verður reist við á ný. Í þeim efnum er að mörgu að hyggja. Eitt er uppgjör við fortíðina. Meðal þess sem skoða þarf er hver raunveruleg staða bankanna var undir lok síðasta mánaðar. Hvort þeim hafi í raun verið allar bjargir bannaðar og eigendur þeirra nú í sporum gjaldþrota manna sem kenna öllum öðrum en sjálfum sér um hrakfarirnar, sér í lagi bankanum sínum, líkt og Geir H. Haarde sagði í tíufréttum Sjónvarps 29. þessa mánaðar. Að slíkri skoðun þurfa að koma erlendir sérfræðingar sem fjallað geta hlutlaust um mál án þess að vera plagaðir af tengslum og smæð íslenska kunningjasamfélagsins og eru engum háðir. Með skipan umdeildra stjórnmálamanna í stól seðlabankastjóra geta stjórnmálamenn sjálfum sér um kennt að grunur vakni um annarlegar hvatir í mikilsverðum ákvörðunum um framtíð bankanna. Samhliða öllu uppgjöri þarf svo að huga að því hvernig við ætlum að fá byggt hér upp samfélagið á ný. Margt bankafólk sem núna stendur frammi fyrir tekjutapi í kjölfar atvinnumissis hefur líka tapað verulegum fjárhæðum vegna fjárfestinga í hlutabréfum sem eru orðin verðlaus við fall bankanna. Sama á við um fjölda einstaklinga. Gjaldþrot blasir víða við. Þarna er ekki um að ræða óreiðufólk sem ekki hefur staðið í skilum, heldur eru þarna fórnarlömb einstakra aðstæðna í fjármálaheiminum, líkt og segja má að bankarnir hafi verið. Í Bandaríkjunum eru til fordæmi þess að dómstólar fjalli um einstök gjaldþrotamál og létti, að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, skuldbindingum af þeim sem orðið hafa gjaldþrota þannig að þeir geti hafið uppbyggingu eigin lífs á ný. Hreyft hefur verið við hugmyndum um að búa hér til einhverja slíka leið. Líkast til myndi þetta kalla á sérstaka, jafnvel tímabundna lagasetningu, þar sem gjaldþrotadómstóll fengi úrskurðarvald í málum gjaldþrota einstaklinga og legði mat á hvort um sé að ræða gjaldþrot af ytri aðstæðum eða vegna óreiðu. Aðgerða er þörf til þess að fórnarlömb fjármálahrunsins geti átt sér hér einhverja framtíð, án þess að vera hundelt af kröfuhöfum og þurfi ekki að flýja land til að byggja upp tilveru sína á ný. Þarna er ungt og duglegt fólk sem þjóðin þarf á að halda við framtíðarverðmætasköpun. Fólk sem lendir í gjaldþroti við hrun hagkerfisins verður að eiga sér viðreisnar von.