Mildum höggið

Við í Framsókn styðjum markmiðið um hallalaus fjárlög, en það má ekki vera sama hvað það kostar. Fjárlögin þurfa að byggjast á raunhæfum forsendum og meta þarf hvað leiðin að hallalausum ríkisrekstri þýðir fyrir fjölskyldur í landinu.

Fjármunir ríkisins eru takmarkaðir og þess vegna skiptir forgangsröðunin svo miklu máli. Við þurfum að vita hverjir bera byrðarnar, hversu þungar þær eru og hvaða áhrif ákvarðanir okkar hafa til lengri tíma. Það á bæði við þegar skattar og gjöld eru hækkuð og þegar dregið er úr þjónustu.

Heimilin fá höggið

Við í Framsókn höfum reiknað dæmi um samanlögð áhrif fyrirhugaðra breytinga í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar á heimilin. Áhrifin ráðast meðal annars af tekjum, fjölskyldustærð, skuldum og rétti til bóta. Dæmin sýna að viðbótarbyrðarnar geta orðið verulegar og lagst hlutfallslega þyngra á tekjulægri fjölskyldur.

Ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á að breiðu bökin beri byrðarnar. Dæmin okkar sýna hins vegar að tekjulægri fjölskyldur geta orðið fyrir hlutfallslega þyngra höggi. Það er óásættanlegt að fjölskyldur sem hafa minnst svigrúm verði fyrir svo þungu höggi þegar ríkisstjórnin hefur boðað að breiðu bökin eigi að bera byrðarnar. Af ríkisstjórn undir forystu jafnaðarmannaflokks mætti sérstaklega vænta þess að staða þeirra sem hafa minnst svigrúm væri varin.

Þess vegna nægir ekki að skoða hverja breytingu fyrir sig. Það þarf að meta hvernig þær leggjast saman í daglegu lífi fólks. Í útreikningunum þarf jafnframt að greina á milli aukinna útgjalda, minni stuðnings og hækkunar skulda. Þótt áhrifin birtist með ólíkum hætti hafa þau öll þýðingu fyrir fjárhag fjölskyldunnar.

Gjaldtaka og verðbólga tengjast

Gjöld á almenning og það að ná tökum á verðbólgunni eru tvær hliðar á sama peningi þegar kemur að afkomu heimilanna. Hækkanir opinberra gjalda sem birtast í verði vöru og þjónustu geta aukið framfærslukostnað og mælda verðbólgu. Þess vegna þarf samræmd og fyrirsjáanleg gjaldastefna ríkis og sveitarfélaga að styðja við markmiðið um stöðugt verðlag.

Jafnframt verður að gæta að heildarafkomu ríkissjóðs. Hóflegri gjaldahækkunum þarf að fylgja trúverðug forgangsröðun og sparnaður annars staðar, svo aðgerðirnar vinni ekki gegn baráttunni við verðbólguna. Verkefnið er að milda höggið á heimilin og tryggja um leið ábyrgð í ríkisfjármálum.

Breytt hugsun í fjárlagagerð

Áður en skattar eru hækkaðir eða þjónusta skert þarf að meta samanlögð áhrif á heimili, fyrirtæki og grunnþjónustu. Við eigum líka að horfa lengra en til eins fjárlagaárs eða kjörtímabils. Sparnaður í dag getur orðið að meiri kostnaði síðar ef nauðsynlegur stuðningur veikist eða viðhaldi er sífellt frestað.

Ný nálgun þarf að byggjast á skýrri forgangsröðun, betri nýtingu fjármuna og öflugri verðmætasköpun sem stendur undir velferðinni til framtíðar. Fyrirsjáanleiki skiptir þar miklu máli, svo heimilin geti skipulagt fjármálin og fyrirtækin fjárfest, þróað nýjar lausnir og skapað störf.

Heimilissáttin og næstu skref

Þann 2. október kynntum við í Framsókn Heimilissáttina. Við leggjum meðal annars til að gjaldahækkunum verði stillt í hóf, fyrirhuguð hækkun bankaskatts verði helminguð, barnabætur fylgi verðlagi og vaxtabætur haldist.

Við viljum verja grunnþjónustuna og hvetja til fjárfestinga og verðmætasköpunar, meðal annars með hraðari skattalegum fyrningum vegna fjárfestinga í nýrri og orkusparandi tækni og búnaði. Samhliða þarf að ná samkomulagi um fjármögnun, raunhæfan sparnað og hvaða verkefnum megi fresta.

Í fjárlaganefnd mun ég fylgja þessum tillögum eftir og leggja áherslu á að forsendur frumvarpsins verði endurmetnar. Nú stefnir í mun meiri verðbólgu en frumvarpið gerir ráð fyrir. Það hefur áhrif á bæði tekjur og gjöld ríkissjóðs, meðal annars vaxtakostnað og kostnað við opinbera þjónustu, og getur því breytt afkomuhorfunum. Áður en fjárlögin verða afgreidd þurfa jafnframt samanlögð áhrif aðgerðanna á ólíka hópa og grunnþjónustuna að liggja skýrt fyrir. Markmiðið er að milda höggið á fjölskyldurnar og tryggja ábyrg ríkisfjármál til lengri tíma. Svarið við vanda ríkissjóðs getur ekki alltaf verið nýr reikningur til fólksins í landinu.

Höfundur er þingmaður Framsóknar.