„Ég stend eins lengi og ég þarf að standa í þessu“

Klippa: Í bóli Bjarnars - Benedikta Guðrún Svavarsdóttir

Fyrir um viku birtist frétt á Vísi þar sem segir að Matvælastofnun og Umhverfis- og orkustofnun hafi veitt fiskeldisfyrirtækinu Kaldvík leyfi til að ala tíu þúsund tonn af laxi í Seyðisfirði, á eldissvæðum við Sörlastaðavík, Selstaðavík og Skálanesbót. Vidar Aspehaug forstjóri Kaldvíkur segir um mikilvægan áfanga að ræða.

Benedikta segir þetta fullkomið áfall. Hvað þýðir þetta?

„Þau færast nú miklu nær því að fá þessi leyfi. Við höfum sett mjög skilmerkilega og málefnalega fram alls konar skýringar á því að þetta ætti aldrei að geta komist fyrir í þessum þrönga firði. Og höfum hitt alla ráðherra málsins. Við höfum talað við alþingismenn, við höfum beitt okkur í fjölmiðlum, við höfum haldið samstöðufundi, við höfum gert allt,“ segir Benedikta.

Það sem gerir þetta mál einkar athyglisvert er að það er keyrt áfram að því er virðist í óþökk heimamanna.

„Það kom í ljós 2023 með skoðanakönnun Múlaþings að bæjarbúar voru alfarið á móti þessum áformum eða 75 prósent. En það hefur ekki haft mikið að segja. Þannig að auðvitað stöndum við frammi fyrir því núna að þetta færist nær.“

Leyfin í sjókvíaeldinu kvótakerfi

Benedikta segir að þegar öllu er á botninn hvolft fjalli þetta auðvitað fyrst og síðast um fjármagn og fjárhagslegan ávinning þeirra aðila sem stofnuðu fyrirtækið á sínum tíma og eigi núna mikið undir; leyfisheimildirnar hækki.

„Leyfin í sjókvíaeldi eru bara svona eins og kvótinn í fiskveiðinni.“

Og þá snýst þetta um sérhagsmuni gegn almannahagsmunum?

„Ég myndi segja að verið sé að arðræna Íslendinga. Og þetta er örugglega eitthvað sem gerist bara mjög oft, því miður, en það sem er sérstakt í Seyðisfirði er að þar höfum við samfélag sem hefur barist gegn þessu. Við erum með félag og einhvern veginn hóp fólks sem hefur vaktað þetta vel. Það er bara svo skýrt hvernig er búið að þræða einhverjar hindranir og stofnanirnar virðast með þann hvata að koma þessum leyfum áfram. Þær eru að finna leiðina að því að geta gefið út þessi leyfi sama hvað. Og við almenningur, íbúasamtök, í, hérna, erum bara eitthvað að berjast við að benda þeim á að þau eigi að verða að fylgja lögum.“

Sérhagsmunir eru auðvitað andstæðumerking orðsins almannahagsmunir. Ég hef rætt við alls konar sérfræðinga sem hafa meðal annars bent á að óskiljanlegt sé hvernig þetta fer fram í krafti þeirra stjórnvalda sem nú sitja?

Komið hefur fram í könnunum að hartnær 80 prósent stuðningsmanna þeirra flokka sem sitja í ríkisstjórn eru andvígir sjókvíaeldi. Hvernig má það vera að Hanna Katrín Friðriksdóttir atvinnuvegaráðherra, sem leiðir þetta verkefni, vilji keyra þetta áfram? Hvað skýrir það?

„Þetta er náttúrulega ekki fyrir venjulegt fólk að skilja. Það hefur gengið hryllilega hjá Kaldvík að undanförnu en það fyrirtæki stendur fyrir sjókvíaeldi á Austfjörðum. Það hafa komið afkomuviðvaranir, þeir hafa ekki skilað inn ársreikningi. Það er búið að vera endurfjármagna… sko, umhverfisástandið fyrir austan er miklu harðara og erfiðara heldur en þeir virðast hafa búist við sem er að valda þeim miklum vandræðum.“

Mussuhippar og blómabörn á Seyðisfirði?

Benedikta nefnir stórfelldan seiðadauða sem er núna í lögreglurannsókn hjá MAST og þegar leyfið var gefið út voru þeir að landa miklum dauðfiski upp úr kvíunum sínum vegna marglyttu. Hanna Katrín virðist vera að henda út björgunarhring núna til að bjarga þessu fyrirtæki bara frá algjöru þroti. En af hverju?

„Þarna eru auðvitað störf og uppbygging á Djúpavogi og víða fyrir austan. Ég held að þetta sé eins og oft hefur sést áður þegar kemur að svona málum er bara, þú ert búin að veðja á eitthvað og það er bara svo ótrúlega erfitt að segja að ég hafi haft rangt fyrir mér. Og taka skrefið til baka, horfa aftur á myndina; að vilja skoða rekstrarvandann, vilja skoða öll rökin og þá einhvern veginn held ég bara því miður að, þú veist, pólitíkin virki svo mikið þannig.“

Benedikta nefnir gjaldeyristekjur sem þau eru væntanlega að horfa á.

„Ég væri mjög til í að fá að sjá sko einhverja góða hagfræðilega úttekt á því hvað raunverulega er að koma inn í þjóðarbúið. Ég get ekki alveg talað um það hér, ég er ekki hagfræðingur en mér sýnist þetta vera svo slæmt veðmál og skammsýnt. Þetta Seyðisfjarðarmál held ég að sé að verða miklu stærra mál heldur en bara Seyðisfjörður og þessi leyfi þar. Þetta er bara svona mál sem varðar þjóðina alla.“

Sé litið til skoðanakannana virðist mikill meirihluti landsmanna mótfallinn sjókvíaeldi. 

En það sem gerir Seyðisfjörð sérstakan er að á stöðum þar sem sjókvíaeldi er þá eru heimamenn grjótharðir með. En á Seyðisfirði horfir öðruvísi við. Hvað veldur? Eru þetta einhverjir mussuhippar og blómabörn á Seyðisfirði sem öllu ráða?

„Nei, alls ekki,“ segir Benedikta og hlær.

„Þetta er bara fólk, mikið af ungu fólki, og öðruvísi þenkjandi. Menningin hefur auðvitað verið allsráðandi. Seyðisfjörður á sér langa sögu og hefur gengið í gegnum mikla öldurót. Það eru skiptar skoðanir í Seyðisfirði líka en ég held að fleiri á Seyðisfirði sjái bjartari framtíð í því að veðja meira á störf sem eru þannig að við þurfum ekki að fórna firðinum og lífríkinu. Við viljum skapa annars konar störf og annars konar samfélag.“

„Við sigrum að lokum“

Og Benedikta segir að sú sé staðan.

„Ferðaþjónustan blómstrar á Seyðisfirði og það eru æðislegustu veitingastaðir á landinu á Seyðisfirði. Ég þarf oft bara að klípa mig í hendina. Er ég hér? Í þessari brjálæðislega fallegu náttúru með hérna, við þennan fjörð og bara í þessu litla samfélagi sem býður upp á þennan ótrúlega metnað. 

Þannig að það er einhver X-faktor, einhver kraftur og kannski líka einhver baráttuandi; við bara rísum upp. Við verðum að gera eitthvað í þessu. Ég sá ekki fyrir mér að þetta myndi taka næstu sex ár lífs míns en um leið og þú ert farinn af stað og þú sérð bara vitleysuna og hvað þetta er rangt og um hvað þetta snýst þá getur maður ekki hætt.“

Og Benedikta er sigurviss.

„Við sigrum að lokum. Þetta eru töfrar, það hefur alltaf rétta fólkið komið til liðs við okkur. Við höfum fengið stuðninginn frá Björk. Hún kemur og gefur lag til okkar og baráttunnar sem núna keyrir áfram okkar lögfræðikostnað. Ég held það sé einhver blessun yfir þessu og þess vegna segi ég alltaf: Ég held þetta blessist allt að lokum en við þurfum að fá stuðning þjóðarinnar. Að hún líti ekki á þetta sem einhvern einn fjörð sem er bara að fara. Ætlum við að leyfa sérhagsmunaöflunum að taka þennan fjörð og valta yfir almannahagsmuni?“ spyr Benedikta.

Sjókvíaeldi er víða á Austfjörðum, í Berufirði, Reyðarfirði og Fáskrúðsfirði. Stjórnsýslan fær ekki háa einkunn hjá Benediktu og hennar fólki…

„Ég veit hvert þú ert að fara með þessa spurningu en við erum ekki að hugsa þangað. Við erum bara, við ætlum að stoppa þetta og við munum gera þessi litla þúfa sem stjórnvöld halda að hún sé. Að það verði smá fjölmiðlafár og svo bara lagist þetta og við öll bara lúffum. Það er ekki að fara að gerast.“

Lýðræði á brauðfótum

En ef ég spyr kannski fremur frekjulega myndi kannski einhver segja: Hvaða ása eruð þið með uppi í erminni?

„Við erum með frábært fólk. Við erum náttúrulega með alla þessa sex ára pappírsslóð. Þetta verður kært núna. Sú skoðun mun fara fram. Þar er ótrúlega margt sem er tæknilegs eðlis og ekkert skemmtilegt að fara yfir endilega hér. En það eru svo ótrúlega margir þættir þar sem pottur er brotinn. Og ég ætla bara að trúa því að við búum ekki í þannig samfélagi, í þannig kerfi, að þetta nái fram að ganga. 

Þegar við hittumst síðan öll á Austurvelli, þegar við munum smala þjóðinni þangað um leið og Seyðisfjörður grípur til sinna ráða, sem ég vona að verði, þá held ég bara að við hljótum að geta beitt þeim þrýstingi sem þarf. Eins og þú sagðir, kjósendur þessara flokka sem eru núna í ríkisstjórn vilja þetta ekki. Í aðdraganda síðustu kosninga lyftu allir fulltrúar þeirra upp grænum fána og sögðust vilja vernda Seyðisfjörð og stöðva leyfisveitingar í Seyðisfirði. Og ég ætla bara að trúa því að það sé hægt að taka þetta skref til baka.“

Ókei.

„Og þau vilji það. Og almenningur í landinu mun rísa upp.“

En það er nú einhvern veginn þannig að maður er alltaf að fá eitthvað allt annað upp úr kassanum en það sem atkvæði kveður á um. Og oft finnst manni eins og „lýðræðið“ sé tillidagaorð; að það sé ekkert farið eftir lýðræðislegum vilja. Eða hvað sýnist þér um það?

„Já, þetta er náttúrulega alveg hræðilegt. Bara algjörlega hræðilegt eins og staðan er núna. Og þetta mál er að sýna. En ég hérna, ég held einhvern veginn kannski, þú veist, ég veit að þetta hljómar eins og einhver brjáluð Pollyanna, en ég held að þetta sé bara það sem heldur mér gangandi. Ég get ekki verið í þessari baráttu nema ég trúi á næsta skref, að þá komi þetta.“

Vá var stofnað 2020 og hefur verið brjáluð barátta frá stofndegi. Benedikta hefur félagatalið ekki alveg á hreinu, hún telur að skráðir félagar séu um sex hundruð en það er í raun bara stuðningsyfirlýsing. Fimm eru mjög virk.

„Við erum í annarri deild þegar við förum í einhverjar aðgerðir, eins og að búa til vídeó eða fara í einhverjar herferðir. Þá er annar hópur á bak við okkur sem hefur alltaf stigið inn. Síðan erum við með bara náttúrulega öll þessi baráttufélög sem eru að reyna að stöðva sjókvíaeldi á landinu öllu. Þar er mikill stuðningur.“

Vá nýtur stuðnings víða

Og Vá nýtur einnig alþjóðlegs stuðnings.

„Við erum með ótrúlega flott net sem og maður finnur núna þegar maður er í svona baráttu hvað það skiptir miklu máli. Svo erum við náttúrulega með bara yndislegasta og frábærasta lögfræðing landsins, hana Katrínu Oddsdóttur, sem er líka aktívisti.“

Ákveðin hvörf urðu í starfsemi Vár 2022 þegar félagið var að vinna sem mest gegn strandsvæðaskipulagi sem þá var að fara í gegn.

„Þá stigu inn brottflutt hjón frá, sem bjuggu á Seyðisfirði á sínum tíma og þau eru orðin algjörir sérfræðingar í þessum málum sem snúa að þröngum firði og reglugerðum. Þau heita Anna Dóra og Magnús. Við værum ekkert á þessum stað nema þau hefðu komið inn í þessa baráttu. 

Og þá má nefna frábæran Seyðfirðing, Sigfinn Mikaelsson, sem bara sá strax í hvað stefndi þegar þessi frummatsskýrsla kom út: „Ef við ætlum að stoppa þetta þá þurfum við að stofna félag og við þurfum að fá okkur lögfræðinga og við þurfum að gera það. Annars fer þetta bara í gegn.“ Þannig að þetta og það er það sem ég var að lýsa áðan sem ég kalla blessun. Ég ætla bara að trúa því, og nota til þess mitt innsæi, að það sé verið að teyma okkur áfram. Það er eitthvað gott í þessu með okkur.“

Vá gerði til að mynda myndband þar sem þetta til þess að gera flókna mál er skilmerkilega fram sett.

Þar er til að mynda nefnt að leyfisveitingin nú stangist á við ofanflóðamat?

„Já, klikkað. Við héldum í rauninni að þetta myndi kannski halda, af því maður fær alltaf nýtt haldreipi, sem var þetta ofanflóðamat vegna slysasleppinga. Og við hittum Jóhann Pál Jóhannsson ráðherra 2024 og sýndum honum minnisblað frá Skipulagsstofnun þar sem Skipulagsstofnun bað um að það yrði settur rammi og reglur utan um þetta ofanflóðamat sem engin stofnun á Íslandi treysti sér til þess að meta. Þetta er ef það kæmi ofanflóð og færi á akkerisfestingarnar og fjörðurinn myndi bara fyllast af einhverjum lúsétnum eldislaxi. Skaði sem ekki er hægt að meta. Og þetta er náttúruvá sem að myndi þá ríkið bera allan skaða af ef af yrði.“

Sérkennileg vegferð MAST

Benedikta segir það út af fyrir sig stórmál og varði þjóðaröryggi.

„Hræðilegt ef þetta myndi gerast. Þetta er áhættumat sem Veðurstofan treystir sér ekki til að gera eða nokkur stofnun á Íslandi, sem endar með því að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun felur Kaldvík sjálfu, fyrirtækinu, að útvega það sem þeir og gerðu frá hagsmunaaðila sjókvíaeldisfyrirtækis sem er að selja þennan búnað í Noregi.“

Og það áhættumat var svo komið í hendurnar á MAST.

„Tvær blaðsíður, sem þeir skella fram sem hinu fínasta máli. MAST gefur sér svo hálfan sólarhring í að stimpla það sem gott og gilt. Þarna hefði Jóhann Páll og hans ráðuneyti átt að stíga þegar fast til jarðar og grípa í taumana.“

Já, þessi stjórnmálahroði sem þú lýsir gerir menn eiginlega bara þunglynda?

„Alþingismenn og ríkisstjórnin eru að fela sig svo mikið á bak við að þetta lagareldisfrumvarp hennar Hönnu Katrínar hafi ekki náð fram að ganga.“

Þeir virðast sérfræðingar í að fela sig á bak við eitt og annað af því taginu?

„Já. Þetta er auðvitað okkur náttúruverndarsinnum að kenna, sem erum alltaf með eitthvað vesen, að hafa ekki bara hleypt þessu í gegn. 

Þú veist, í þessu lagafrumvarpi var bara svo margt ekki nógu gott gagnvart náttúrunni. Og að rétta þessum sjókvíaeldisfyrirtækjum einhvern kvóta?! Bara að setja upp gamla kvótakerfið í sjókvíaeldið. Þannig að það er ótrúlega mikilvægt að það hafi verið stoppað. En það segir og gefur ekki ráðherrum og, og stjórnsýslunni vald til þess að hleypa nýju leyfi í gegn. Það finnst okkur ekki góð stjórnsýsla.“

Þóra örlagavaldur í lífi Benediktu

En að þér sjálfri. Þú ert ekki að austan upphaflega, eða hvað?

„Nei, ég hitti hana Þóru Guðmundsdóttur á Indlandi þegar ég var þar við sjálfboðastörf.“

Bíddu bíddu, hver er Þóra?

„Hún er arkitekt og skrifaði húsasögu Seyðisfjarðar. Hún er dásamleg kona – valkyrja Seyðisfjarðar, held ég megi segja. Hún skrifaði sem sagt sögu Seyðisfjarðar í gegnum gömlu húsin sem hún tók þátt í ásamt öðru góðu fólki að vernda og passa að þau færu ekki öll bara í brunaæfingar á sínum tíma. Já, ég var svo heppin að vera á Indlandi og þessi taumur sem ég var að tala um, taumurinn sem lætur allt blessast, innsæið og að hlusta, dró mig einhvern veginn á hennar fund þarna 2012.“

Benedikta segir að þær hafi hjólað um þarna á Fort Kochi á Indlandi.

„Þetta var æðislegur dagur. Og svo þegar ég kom aftur heim til Íslands langaði mig ekki að fara að vinna. Ég er hjúkrunarfræðingur að mennt og ég hugsaði, ég nenni ekki að fara að vinna á, hérna, einhverjum spítala í Reykjavík. Mig langar að vera úti nálægt náttúrunni og vera einhvers staðar úti á landi. Og endaði á því að heyra í henni og athuga hvort hana vantaði einhvern til þess að sjá um farfuglaheimilið hennar.“

Og það verður úr. Upphaflega stóð til að Benedikta yrði í þrjá mánuði en síðan eru liðin mörg ár.

„Svo bara einhvern veginn tekur taumurinn við, ég fékk hús við sjóinn til að gera upp. Ég og þáverandi, eða sem sagt maðurinn sem ég var með þá og barnsfaðir minn, fórum í að byggja upp hús þar og líf. Við eignuðumst tvö börn og vorum þar til ársins 2014 eða alveg þangað til að við ákváðum að færa vetrarbúsetuna okkar til Reykjavíkur. Þetta var til að vera nær ömmum og öfum og sjá aðeins hvernig okkur liði. Svo þurftum við að hrista aðeins upp í sambandinu okkar og síðan skildu leiðir. Ég er að reka enn þá tvö fyrirtæki á Seyðisfirði en háveturinn mest í Reykjavík. En alveg þetta ferðaþjónustutímabil er ég á Seyðisfirði.“

Á bestu vinkonurnar

Sko, áður en þú komst spæjaði ég aðeins um þig og talaði við mann og annan. Ein orðaði þetta svo, sem mér þykir alveg einstaklega skemmtileg mannlýsing. Hún á skemmtilegustu vinkonurnar. Hvað býr þarna að baki?

„Ég náttúrulega bara, þú veist, þetta er blessunin. Benedikta þýðir blessuð. Já, hin blessaða. Já, ætli það sé ekki það. Nei, ég bara er svo heppin. Ég hef einhvern veginn flakkað og farið víða. Ég flakkaði mikið um heiminn þegar ég var yngri og var síðan aðeins að vinna á fjöllum. Ég bjó á Akureyri meðan ég lærði hjúkrunina og kom síðan hérna til Seyðisfjarðar og einhvern veginn hafa reynst svona dásamlegir vinir á þeirri leið sem eru mjög skemmtilegir.“

Og svo sagði heimildarmaður minn mér að þú gerðir ótrúlegan mat?

„Við hverja varst þú eiginlega að tala?“

Ég hef sambönd.

„Mér finnst rosalega gaman að gera mat og rosalega gaman að hafa fólk í mat og heyra kliðinn og spjall. Núna er uppáhalds nýja áhugamálið mitt að vera líka með svona gusur. Mér finnst rosa gaman að gefa gusur.“

Gefa gusur? Hvað er það?

„Það er svona seremónía inni í sánu, tónlist og ilmur og 15 mínútur í miklum hita, þar sem maður er aðeins að tengja við sig og tengja inn í líkamann og innsæið og fara inn á við. Og síðan fer maður út og kælir á milli. Þetta eru þrjár lotur. Já, hefurðu ekki, þú hefur nú heyrt af þessu, það eru allir orðnir gusumeistarar. Þetta er eitthvað nýjasta æðið á Íslandi.“

Að hjálpa fólki að anda

Benedikta segist mæðast í mörgu.

„Ég geri alls konar. En maður er aðallega í að dreifa hitanum og reyna að hjálpa, styðja við fólk í að anda og vera með sjálfu sér.“

Benedikta telur þetta í beinu sambandi við baráttuna miklu fyrir verndun fjarðar. Þetta snúist um náttúrutengingu, heilun manns og náttúru. Við erum komin aftur í mál málanna. Við reynum að skilja hvað býr þar að baki.

Á Facebook-vegg Katrínar Oddsdóttur áðurnefndrar leggur Þórður Þórðarson nokkur orð í belg og fær það óþvegið. Jón Kaldal skrifar í athugasemd að Þórður og bróðir hans, Jónatan, hafi verið lykilmenn hjá Fiskeldi Austfjarða á sínum tíma og ekki sé ólíklegt að til sé samningur við þá bræður. 

Á við þann sem skrifað var um í þessari grein hér fyrir neðan og hefst á tilvitnun síðla árs 2017: „Var 45,2% hlutur í Fiskeldi Austfjarða seldur fyrir 965 milljónir króna, en í kaupsamningnum var klásúla um að kaupverðið myndi fjórfaldast ef leyfi fengist til aukinnar framleiðslu á næstu árum.“ Þá fer þetta sem sagt í tæpa fjóra milljarða króna.

Snýst þetta þegar öllu er á botninn hvolft meira um hvað er að gerast í norsku kauphöllinni?

„Það er maður sem heitir Reynir og kallar sig Reyni bónda, Reynir Valgeirsson. Og hann er sem sagt bara svona eldri maður sem fékk þetta viðurnefni, bóndi, á Seyðisfirði. Og er búinn að vinna mikið allt sitt líf, er orðinn þreyttur í skrokknum sínum, en er mikill bókaormur og grúskari.“

Kauphöllin í Noregi lykilleikari í leikritinu öllu

Benedikta gefur sig ekki út fyrir að vera sérfróð um kauphallarviðskipti en vitnar í Reyni og mælir með lestri greina hans.

„Hann er alveg magnaður. Hann lýsir þessum viðskiptum og hvernig þarna bara strax 2017 er búið að setja svo skýrt fram þessi rosalega miklu verðmæti sem liggja í þessum leyfum. Og núna náttúrulega bara segir það sig sjálft að það verður bara að fara í þetta að „follow the money“, þú veist, og fylgjast með hvað raunverulega er, um hvað þetta snýst. Þetta snýst náttúrulega sennilega alltaf um það. Business as usual.“

Eltu peningana?

„Ríkisstjórnin og stjórnvöld virðast vera að veðja á það. En talandi um þennan dásamlega fjörð og allt þetta fólk og þessa samstöðu. Seyðisfjörður er dásamlegur bær með alla burði til að fara aðrar leiðir. Hér er fólk tilbúið að byggja, tilbúið að fara í aðrar áttir. Við hjá VÁ – félaginu okkar, erum búin að draga línuna í sjóinn og setja upp neyðarblys og þá hugsuðum við einhvern veginn: Ókei, við erum búin að draga línuna í sjóinn. 

Við erum búin að segja nei og taka þannig svona svolítið valdið til okkar. Það næsta sem við gerum er svo auðvitað uppbygging af því að það er hundleiðinlegt að vera alltaf í þessari vörn. Við vorum að fá fyrstu styrkina okkar til að fara í það verkefni. Þessi lína í sjóinn yrði núna okkar áttaviti áfram. Nú erum við búin að draga línuna alveg eins og þegar þú dregur mörk þá bara einhvern veginn sérðu skýrar hvað þú vilt og við ætluðum að fara að búa til svona fjárfestingarráðstefnu á Seyðisfirði.“

Já!

„Það eru svo margar hugmyndir. Kannski vantar aðeins meiri næringu og eitthvað til að hjálpa þeim að vaxa. Og við ætluðum að fara að reyna að vinna í því. En í staðinn fyrir að leyfa því að gerast þá er búið að henda okkur aftur í þessa vörn, til dæmis með þessari leyfisveitingu. Það er leiðinlegt að vera í vörn. Ég vona að sveitarfélagið geti horft á þetta og séð hvað samfélagið getur gert.“

Sveitarstjórnin heldur sig til hlés

En hver er aðkoma sveitarfélagsins?

„Skipulagið hefur verið hjá ríkinu. En til dæmis 2023 þegar svarta skýrslan kom út um sjókvíaeldi þá á það við sem þar segir um leyfi í Seyðisfirði, sem er núna verið að gefa út. Og við erum að horfa á veikburða og brotakennda stjórnsýslu. En það hefur ekkert verið gert síðan þá. Við hittum til dæmis stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og sögðum henni frá þeirri mynd sem blasir við okkur. Á eftir okkur kom Múlaþing á þeirra fund. Og þau bökkuðu okkur ekki upp. Þau styðja ekki okkar mál.“

Af hverju ekki?

„Af því að það er mikið af störfum undir á Djúpavogi og víðar. Þetta er mjög vond staða. En við erum auðvitað bara að tala um að við viljum byggja Seyðisfjörð upp annars staðar eða á annan hátt en það er svolítið búið að tefla núna. Þessi sveitarfélög eða þessir kjarnar eru komnir saman í sveitarfélag. Og hagsmunir fara ekki saman. Þetta er eitthvað sem Múlaþing er að hugsa um. 

Þarna er bara eitt stórt fyrirtæki, öflugt fyrirtæki eða þú veist, með mikla peninga og fjárfesta á bak við sig. Veikburða sveitarfélag sem gerir allt til þess að fá eitthvað fjármagn og einhver störf. Þetta er allt of mikil örvænting ráðandi.“

Benedikta nefnir að Kaldvík hafi til að mynda ráðið fólk á Seyðisfirði til starfa.

„Þegar fiskvinnslan lokaði og báturinn fór og bræðslan núna, þá fór Kaldvík í það að bjóða Seyðfirðingum vinnu fyrir Kaldvík, á Fáskrúðsfirði. Þannig að nú eru þeir að ferðast þangað, einhverjir nokkrir Seyðfirðingar. Þú veist, og þetta náttúrulega gerir fyrirtækið bara til þess að reyna að fá einhverjar rætur inn á staðinn og brjóta upp þessa samstöðu. Mér finnst þetta ekki í lagi. Þetta er trikk sem við þekkjum. En þau eru búin að nota öll þessi trikk og ég held að Seyðfirðingar séu samt enn þá þar að við sjáum alveg í gegnum það. Þetta snýst um þennan fjárhagslega ávinning sem við erum mikið búin að tala um hér.“

Beintengingar sjókvíaeldisfyrirtækja í pólitíkina

Kaldvík hefur verið í standandi vandræðum en fiskidauði hefur verið gríðarlegur í kerjum hjá þeim. Hvað er það sem gerir Austfirði svona ófýsilegan kost fyrir sjókvíaeldið?

„Þetta er bara úrelt aðferð til matvælaframleiðslu og ætti bara ekkert að vera stunduð. Og sorglegt að það sé verið að reyna að finna einhvern flöt á því. Þetta er náttúrulega bara marglyttu- og þörungablómi, það er kaldur sjór sem er að valda vetrarsárum. Já, það kom upp ÍLÓ-veiran sem er svona blóðþorraveiki í Reyðarfirði og Berufirði 2023. Ég veit ekki af hverju er verið að berja svona hausnum við steininn í þessu. Þetta er svo óskiljanlegt að öllu leyti.“

Andri Snær Magnason teiknar upp senu í Draumalandinu þegar hann lýsir því hvernig sveitarstjórnarmenn voru keyptir til fylgilags við stóriðjufyrirtækin sem reistu Kárahnjúkavirkjun og álverið í Reyðarfirði. Þekkt er hvernig sjókvíaeldin hafa keypt lobbíista úr stjórnsýslunni, Einar K. Guðfinnsson var keyptur beint úr stóli forseta Alþingis. Mér heyrist þú vera að lýsa einhverju svipuðu?

„Já. Þetta er náttúrulega svo sorglegt. Síldarvinnslan sem er á Seyðisfirði er náttúrulega mikilvæg hérna atvinnusköpun. Og saga bæjarins, þetta hefur alltaf verið bara fiskvinnslubær. Síldarvinnslan hefur fjárfest, að ég held, í kringum 17 milljarða í sjókvíaeldi á Vestfjörðum. Síðan kemur þessi ákvörðun 2023 að loka fiskvinnslunni og færa allt yfir til Grindavíkur. Það fór nú ekki mjög vel. En síðan hérna lokaði líka, síðan, síðan fer báturinn og síðan fer bræðslan. Þetta er auðvitað áfall fyrir samfélagið.“

Benedikta segir að stöndugasta fyrirtækið á Austurlandi hafi, í stað þess að fjárfesta í sínum eigin garði og rækta upp þar, sett peningana í sjókvíaeldi á Vestfjörðum. Benedikta segir söguna ekki fallega.

„Og svo styðja stjórnvöld við að Kaldvík geti farið sínu fram þegar bærinn er þá orðinn brothættari á Seyðisfirði. Þeir bjóða störf og vilja þannig höggva í andstöðuna og segja að svo margir Seyðfirðingar hafi sótt um hjá þeim. Mér finnst þetta náttúrulega bara taktík sem dæmir sig sjálf.“

Seyðfirðingar sannarlega ekki á opinberu framfæri

Sveitarstjórnin stendur svo og situr eins og Kaldvík vill. Fyrirtæki á borð við Kaldvík verða ætíð sterk við þessar aðstæður, að mati Benediktu. Áður var vitnað í Facebook-síðu Katrínar Odds og Þórður Þórðarson nefndur en hann sendi upphaflega fremur neyðarlega orðsendingu í athugasemd, að Seyðfirðingar væru flestir á opinberu framfæri?

„Ég bara hef ekki hugmynd um hvert hann er að fara. Þú verður að spyrja hann Þórð. Þetta er náttúrulega bara algjörlega fáránleg staðhæfing og á sér enga stoð í raunveruleikanum. En kannski er þetta lýsandi fyrir sýn hans á stöðu mála, algjört skilningsleysi á hvers konar samfélag er á Seyðisfirði.“

Og sjókvíaeldisreksturinn stangast á við til dæmis stækkandi ferðaþjónustu á Seyðisfirði?

„Ja, auðvitað fer þetta ekki saman við ferðaþjónustu. Það kom út skýrsla, eða sem sagt mat Skipulagsstofnunar á frummatsskýrslu Fiskeldis Austfjarða á sínum tíma, sem sýndi það alveg. Þetta var í raun algjör falleinkunn sem kom þar fram. Og fyrir ferðaþjónustuna, auðvitað fer hún ekki vel saman við sjókvíaeldi og siglingarnar sem þar eru núna. Það eru strákar nýkomnir með mjög flott fyrirtæki sem fara um á spíttbát að sýna fjörðinn. 

Þeir fara inn í hella og flotta staði. Það er annað ferðaþjónustufyrirtæki að fara í hjólatúra og fleira mætti nefna. Þú verður bara að ákveða hvort þú ætlar að vera að bjóða upp á, þú veist, fallega náttúruupplifun eða vera með einhverja mengandi stóriðju.“

En gæti ekki verið gæjalegt að bruna á spíttbátum að kvíunum og kíkja þar ofan í?

„Hver veit? Nei, nei, eins og ég segi aftur, við erum ekkert að fara þangað. En við vorum áðan að tala um tengingar. Daníel Jakobsson sem er þarna í sjókvíaeldisbransanum þar. Hann var náttúrulega hérna forseti bæjarstjórnar og Jens Garðar Helgason sem var náttúrulega í bæjarstjórn. Hann var aðstoðarforstjóri Kaldvíkur en situr núna á Alþingi. Við sjáum alls staðar þessi fótspor, pólitík inni í þessum fyrirtækjum.“

Benedikta segist ekki sýna þessu mikinn áhuga en hún sé að upplifa núna mikinn stuðning þjóðarinnar og samstöðu.

„Og við svona reynum líka bara að sjá þetta sem eitthvað miklu stærra heldur en Seyðisfjörð. Við viljum geta treyst stjórnsýslunni okkar. Og við viljum vernda náttúruna okkar.“

Samstaða ekki sjálfgefin á Austurlandi

En er stjórnsýslan traustsins verð? Mér heyrist ekki ef marka má þig.

„Nei, en við ætlum að kæra. Við erum í fjölmiðlum þar sem við segjum frá því hvernig þetta lítur allt saman út. Við verðum bara að standa í lappirnar og minna þessa ríkisstjórn á hverju hún lofaði og hvort hún sé raunverulega ekki bara að skreyta sig með einhverjum orðum eins og „við erum að vinna fyrir almenning“ og „almannahagsmunir umfram sérhagsmuni“ og gera síðan bara eitthvað allt annað. Því að þetta er bara augljóst dæmi um að hérna, vera að vinna fyrir þetta fyrirtæki og þessi stóru fyrirtæki.“

Benedikta er spurð hvort ekki sé eðlilegt næsta skref fyrir hana sjálfa persónulega að fara í að læra stjórnsýslu. Hún virðist hafa fengið heldur betur hraðkúrs í þeim fræðum en hún segist ekki vera á leiðinni þangað. 

Hún vill horfa til uppbyggingar. Samstaðan er ekki sjálfgefin á Austurlandi, ekki síst þar sem grunnt getur reynst á gömlum hrepparíg, milli fjarðarbúa og héraðsmanna auk þess sem hver maður vill vera kóngur í ríki sínu. En þegar Eyjólfur Ármannsson samgönguráðherra kynnti nýja samgönguáætlun stóðu Austfirðingar saman.

„Eftir að Fjarðarheiðargöngin voru tekin af dagskrá, sem er náttúrulega alveg óforsvaranlega hræðilegt og hefur nú kannski eitthvað meira með sjókvíaeldi að gera, já.“

Opnun til Mjóafjarðar bendir til þess?

„Já. Það var búið að setja mikið fjármagn í að undirbúa þetta og sátt ríkir á Austfjörðum og á Austurlandi um það. En Eyjólfur setur náttúrulega Fljótagöng á undan og svo númer tvö kæmu þá þessi Mjóafjarðargöng. En Seyðfirðingar eru alveg skýrir í því að þeir vilja fara á Hérað og það er tengingin sem þeir vilja fá fyrst. Það hefur alveg verið skýrt og er mjög furðulegt að þetta sé komið svona. En á sama tíma er náttúrulega Hanna Katrín að lofa á einhverri ráðstefnu hjá SFS því að Mjóifjörður verði burðarþolsmetinn fyrir sjókvíaeldi!“

Ákvarðanir Hönnu Katrínar ali á sundrungu

Benedikta segir þetta óskiljanlegar vendingar.

„Og það sem er óskiljanlegt með öllu er þetta með áhættumat erfðablöndunar sem er beðið eftir. Það er útrunnið og búið að bíða eftir því núna í meira en ár. Drögin í rauninni gefa það út að það sem nú þegar er í fjörðum landsins áður en Seyðisfjörður kemur inn, áður en nokkurn tímann Mjóifjörður gæti bæst við, sé ekki hægt að bæta við þetta.“

Benedikta segir mörg púsl í þessu spili sem séu sér óskiljanleg.

„Nú er verið að eyða fjármagni almennings okkar í að burðarþolsmeta Mjóafjörð. Aftur. Og það er verið að gefa út leyfi í Seyðisfirði og við erum með áhættumat erfðablöndunar sem ætti að vera komið út og það mun aldrei geta borið þessi leyfi.“

Og hún spyr hvað sé að gerast?

„Talandi um hvað sé mikilvægt núna. Við hljótum að hvetja til samstöðu, að svona ákvarðanir séu teknar faglega og að þær leiði ekki til sundrungar. Þetta eykur á sundrungu þegar innviðaráðherra tekur svona ákvarðanir.“

Ljóst er að það er í mörg horn að líta þegar baráttan fyrir Seyðisfirði er annars vegar. Benedikta trúir því að nú séu að verða hvörf í þessu máli, stjórnvöld hafi farið yfir tiltekna línu. Hún er bjartsýn. Hún segist bjartsýn að eðlisfari. Og veitir ekki af þegar hún er að berjast við steinrunna stjórnsýslu.

„Ég stend eins lengi og ég þarf að standa í þessu. Við munum vernda Seyðisfjörð. Það er ekki spurning.“