Hvað gerist ef það verður jafnt?

Kosið verður á laugardag um hvort Ísland eigi að hefja að nýju aðildarviðræður við Evrópusambandið. Kannanir benda til þess að úrslitin geti orðið mjög jöfn og hefur forskot já-fylkingarinnar minnkað eftir því sem nær dregur kjördegi.

Í nýjustu könnun Maskínu sögðust 51,3 prósent þeirra sem tóku afstöðu ætla að segja já en 48,7 prósent nei. Munurinn mældist því 2,6 prósentustig en var 6,2 stig í júní.

Í Þjóðarpúlsi Gallup sem birtur var fyrr í mánuðinum mældist heldur enginn marktækur munur. Þar sögðust 51,5 prósent þeirra sem tóku afstöðu ætla að segja já en 48,5 prósent nei.

Jöfn atkvæði yrðu niðurstaðan

Vísir spurði Ástríði Jóhannesdóttur, framkvæmdastjóra landskjörstjórnar, hvað gerðist ef atkvæði féllu jafnt og hvort þá kæmi til greina að greiða atkvæði að nýju eða varpa hlutkesti.

Ástríður segir að þar sem atkvæðagreiðslan sé ráðgefandi kalli jöfn niðurstaða ekki á nein sérstök viðbrögð. Hún yrði einfaldlega niðurstaða atkvæðagreiðslunnar og það kæmi í hlut stjórnvalda að vinna úr henni.

Í kosningalögum segir að tillaga sem borin er undir þjóðaratkvæði þurfi meirihluta gildra atkvæða til að teljast samþykkt. Þar kemur jafnframt fram að niðurstaða ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem fer fram á grundvelli þingslályktunar frá Alþingi sé ráðgefandi.

Hlutkesti réð úrslitum í Bolungarvík

Dæmi er um að hlutkesti hafi ráðið úrslitum þegar atkvæði féllu jafnt í íslenskum kosningum.

Í sveitarstjórnarkosningunum í Bolungarvík árið 2002 fengu D-listi Sjálfstæðisflokksins og K-listi Bæjarmálafélags Bolungarvíkur 296 atkvæði hvor. Varpa þurfti hlutkesti um hvort framboðið fengi síðasta sætið í sjö manna bæjarstjórn.

Sjálfstæðisflokkurinn vann hlutkestið, fékk fjóra bæjarfulltrúa og hélt meirihluta sínum. Bæjarmálafélagið fékk þrjá fulltrúa.

Þar var verið að úthluta sætum í bæjarstjórn. Engin slík úthlutun fer fram eftir ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og jöfn atkvæði á laugardag myndu því ekki leiða til hlutkestis.

Ekkert ákveðið atkvæðamagn kallar á endurtalningu

Ekki er heldur kveðið á um sjálfkrafa endurtalningu ef aðeins eitt eða örfá atkvæði skilja fylkingarnar að. Ekkert ákveðið atkvæðamagn setur slíkt ferli sjálfkrafa af stað.

Ástríður segir að yfirkjörstjórn í hverju kjördæmi taki ákvörðun um hvort atkvæði þar verði endurtalin.

Við sjálfa talninguna gilda þó reglur um tvíflokkun og tvítalningu atkvæða. Þá er niðurstaðan stemmd af við fjölda greiddra atkvæða áður en yfirkjörstjórn staðfestir hana.

Segja ómögulegt að spá fyrir um úrslitin

Fulltrúar beggja fylkinga voru sammála um það í Pallborðinu á Vísi í gær að mjótt yrði á munum.

„Þetta er hnífjafnt og það er ómögulegt að ráða í það hvernig þetta fer á laugardaginn,“ sagði Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra. Hún sagði ríkisstjórnina myndu virða niðurstöðuna hvernig sem færi.

Guðrún Hafsteinsdóttir formaður Sjálfstæðisflokksins sagði kannanirnar allar hafa sýnt mjög lítinn mun. Jónas Hagan Guðmundsson, einn stofnenda Já til að sjá, sagði reynsluna sýna að oft yrði mjótt á munum í slíkum kosningum. Hilmar Veigar Pétursson, fulltrúi Nei-fylkingarinnar, tók undir það.

Eiríkur Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði, sagði í samtali við Vísi fyrr í mánuðinum að úrslitin gætu ráðist af kjörsókninni.

„Það getur vel verið að það fari þannig að það muni bara örfáum atkvæðum,“ sagði Eiríkur.

Kristrún sagði á opnum fundi í Reykjanesbæ 11. ágúst að meirihluti upp á 50,1 prósent fæli í sér lýðræðislegt umboð, hvort sem meirihlutinn væri með já eða nei. Afgerandi niðurstaða væri þó alltaf æskileg.