„Fólk er ekki heimskt“

Kristrún er nýjasti gestur Alastair Campbell og Rory Stewart sem halda úti hlaðvarpinu geysivinsæla Rest is Politics. Hún fór um víðan völl í samtali við þáttastjórnendur en ræddi meðal annars áhyggjur af stöðunni í Evrópu, útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu (ESB) og ráðherratíð sína. 

Þátturinn ber yfirskriftina Er óreiða Trumps að ýta Íslandi í átt að Evrópusambandinu? og má hlusta á hann hér að neðan. 

Ísland sé góð viðbót 

Kristrún segir ESB horfa skipulega í kringum sig og norðurhvel jarðar sé í brennidepli. Því sé tímasetningin nú frábær fyrir inngöngu Íslands í sambandið en landið njóti góðs af stjórnmála- og landfræðilegri stöðu sinni.

„Ég held að mörg Evrópulönd geri sér grein fyrir því að það þurfi að auka sveigjanleika til að Evrópa geti haldið áfram nútímavæðingu og þar kemur Ísland inn í myndina. Ég held að við höfum góða sögu að segja því við erum góð viðbót við það verkefni.

En á sama tíma gefur það okkur líka sterkari stöðu í aðildarviðræðum og það er eitthvað sem ég vil að ESB og önnur Evrópulönd heyri. En íslenskur almenningur þarf líka að heyra það.“

Ekki sé sjálfsagt að hafa sæti við borðið

„Við höfum sæti við borðið og það er ekki sjálfgefið. Það er ekki sjálfgefið í heiminum í dag að hafa rödd og að fólk hlusti á okkur í þessari stöðu. Það er ekki sjálfgefið að land sé sjálfstætt, jafnvel í heiminum í dag.“

Kristrún segir stækkun ESB til norðurs annars eðlis en til austurs, til Balkanskagans og Austur-Evrópu. 

„Ég meina, þessi tegund stækkunar er allt öðruvísi. Hún er til norðvesturs, hún er með hagkerfi og landi sem hefur háa landsframleiðslu (e. GPD), lítið atvinnuleysi og há velferðarviðmið. Við stöndum okkur mjög vel í öllum málum. Þetta yrði líklega flýtimeðferð, geri ég ráð fyrir, því þegar eru margar reglugerðir ESB í gildi hér.“

Verði til þess að meirihluti landsmanna greiði atkvæði með áframhaldandi aðildarviðræðum og í kjölfarið gangi inn í Evrópusambandið muni einhverjir spyrja sig hvaða þýðingu það hefði fyrir önnur lönd. Mörg mál á vettvangi ESB snúist um meginlandið en sambandið verði að skilja að ef lönd sem ekki eru á meginlandi Evrópu gangi í sambandið „þá þarf að virða menningu og landafræði þessara landa.

„Ég meina, Grænland yfirgaf ESB á sínum tíma. Nú hugsa þeir hlutina öðruvísi. Umræður hafa líka átt sér stað í Færeyjum og Noregi, þetta svæði í heild sinni, þetta vesturnorræna svæði. Ég held að þetta yrði jákvæð þróun fyrir Evrópusambandið ef sambandið hefur sveigjanleika til að skilja að lífshættirnir eru líka öðruvísi hér.“

Hún segir tilfinningu meðal íbúa á landsbyggðinni vera að vald hafi í auknum mæli færst til Reykjavíkur í kjölfar breytinga á lifnaðarháttum Íslendinga og landshlutaflutninga. Umræðan um aðildarviðræður sé annars eðlis fyrir utan þéttbýli. Hin hliðin á þessu sé hins vegar að margt jákvætt fylgi aðild að ESB, til dæmis landbúnaðastyrkir.

„Og stór hluti fólks, af skiljanlegum ástæðum, er hræddur við að færa meiri völd til Brussel, því því finnst: „Þetta breytti lífi okkar verulega þegar þið tókuð völdin til Reykjavíkur, þið ætlið að taka þau enn lengra frá okkur“.“

Segir Íslendinga hafa áhyggjur af Grænlandi

Aðspurð um ásælni Bandaríkjaforseta í Grænland segir hún staðreynd að í hinum frjálsa heimi séu leiðtogar sem tali með þessum hætti gríðarstórt vandamál og það valdi fólki áhyggjum. 

„Þetta Grænlandsmál veldur fólki áhyggjum, þetta er risastórt vandamál. Sú staðreynd að við höfum leiðtoga í hinum frjálsa heimi sem tala svona er vandamál. Þetta er gríðarlegt vandamál og ég veit að Íslendingar hafa miklar áhyggjur af því.

Aðspurð hvort að Kristrún hafi áhyggjur af stöðu stjórnmála í Evrópu svarar hún játandi og segir stöðuna jafnvel sjást í íslenskum stjórnmálum sem hafi yfirleitt verið á frekar þröngu rófi þar sem ekki hafi verið langt á milli fólks á hægri og vinstri væng stjórnmálanna.

„Auðvitað hef ég áhyggjur af þessu. Hef ég lausn á þessu fyrir alla Evrópu? Nei, það hef ég ekki. En ég held að Evrópusambandið og leiðtogarnir innan þess þurfi núna að skilja að Evrópusambandið þurfi að breyta því hvernig lýðræðið þar virkar, hvernig stefnumál þess virka, því ef ekki, færðu bara meiri mótspyrnu, til dæmis frá flokkum sem eru andsnúnir ESB.“

Þegar allt komi til alls sé verið að þrýsta innanlandspólitík á alþjóðavettvang. 

„Það gerist vegna þess að stjórnmálafólk innanlands hlustaði ekki á vonbrigði fólks.“

Markmiðið að fá já

Kristrún var spurð út í markmið þjóðaratkvæðagreiðslunnar meðal annars út frá því sjónarhorni að hún sé ekki sjálf almennt áberandi í hvetja þjóðina til annars frekar en hins.

„Markmiðið er að fá já. Það er augljóslega markmiðið,“ segir Kristrún. Þegar lagt sé upp með þjóðaratkvæðagreiðslu á borð við þessa þurfi fólk að finna að ráðamenn muni virða niðurstöðuna hver sem hún verði. Atkvæðagreiðslan megi ekki snúast um ríkisstjórnina. 

„Markmiðið þarf að vera já en það þarf að vera utan flokkspólitíkur ef það er mögulegt. Það er erfitt en það er já-fólk og nei-fólk í öllum flokkum.“

Nú sé tækifæri fyrir landsmenn að segja sína skoðun.

„Sérstaklega vegna þess að þetta er ekki já um inngöngu. Þetta er já um að vilja halda möguleikanum opnum. Já að vilja sjá hvað gæti staðið til boða. Planið okkar er að vera heiðarleg gagnvart fólki og ekki segja þeim að þetta sé annaðhvort eða, svart eða hvítt.“

Innganga í Evrópusambandið leysi ekki allan vanda og á sama tíma fari ekki allt til fjandans gangi Ísland í Evrópusambandið, eins og sumir nei-sinnar haldi fram. 

„Fólk er ekki heimskt. Það sogast kannski stundum inn í samfélagsmiðlana en mikill meirihluti fólks skilur hvernig heimurinn virkar,“ segir Kristrún.

„Fólki verður að líða þannig að það sé sannfært um að ef það gefur mér já að ég muni geyma efasemdir þeirra í vasanum mínum og berjast fyrir fólkið.“