Endur­koma Herjólfs vekur upp ýmsar spurningar

Íris Róbertsdóttir, bæjarstjóri í Eyjum, fagnar því að Herjólfur sé kominn aftur í reglulegar siglingar og á fullu skriði eftir viðgerð sem tekið hefur langan tíma. Hún ræddi endurkomuna og ferjumál Eyjamanna í Bítinu á Bylgjunni.

Vandræði með ferðir Herjólfs hófust í byrjun mars þegar bilun kom upp í vél fyrir bógskrúfu á dýpkunarskipinu Álfsnesi þegar unnið var að dýpkun Landeyjarhafnar. Við tóku mánuðir þar sem sigla þurfti til Þorlákshafnar nema við kjöraðstæður.

Í apríl bilaði síðan vélbúnaður Herjólfs og þurfti að sigla á takmörkuðu afli. Það lengdi ferðatímann og tók til að mynda ein ferð sex klukkustundir vegna bilunarinnar og veðurs. Mótorinn var sendur í viðgerð til útlanda um miðjan apríl.

Ótrúlegt að vera alltaf að slökkva elda

„Það er það sem þetta minnir okkur á. Í landinu er ekki til skip sem getur leyst Herjólf af,“ segir Íris.

„Það er náttúrulega ótrúlegt að við séum alltaf þannig hér á Íslandi að við þurfum alltaf að vera að slökkva elda. Við erum aldrei tilbúin svo það kvikni ekki í. Það sem við höfum sagt í mörg ár er að það þurfi að vera til skip sem er eins og Herjólfur. Það þarf þá að vera á Breiðafirði ef Breiðafjarðarskipið á að vera varaskip fyrir Herjólf. Það verður náttúrulega að vera sama skip.“

Breiðafjarðarferjan Baldur var lánuð í Vestmannaeyjasiglingar og hefur í sumar flutt rúmlega 28 þúsund farþega og sjö þúsund farartæki. Á meðan hafa íbúar og fyrirtæki á Snæfellsnesi og Vesturlandi fundið fyrir fjarveru ferjunnar.

Baldur fyrst og fremst öryggisráðstöfun

Eyjólfur Ármannsson innviðaráðherra sagði í grein á Vísi í gær að fjarvera Baldurs hefði reynt á samfélögin við Breiðafjörð.

„Ferðaþjónusta á sunnanverðum Vestfjörðum varð fyrir höggi og grunnþjónusta við Flatey var lakari en íbúar eiga að venjast, hvort sem litið er til vatnsflutninga, sorphirðu eða flutninga á afla og aðföngum. Særún leysti flest verkefni en hefur hvorki stærð né burðargetu Baldurs.“

Hann áréttar að um öryggisráðstöfun hafi verið að ræða þegar Baldur var færður af Breiðafirði og á suðurströndina.

„Frá því í apríl sigldi Herjólfur á öðrum af tveimur mótorum. Við þær aðstæður þurfti ekki nema ölduhæð yfir tvo metra eða vind yfir tólf metra á sekúndu til að skipið kæmist ekki í Landeyjahöfn og þyrfti að sigla til Þorlákshafnar sem er rúmlega þriggja og hálfrar klukkustundar sigling í stað 35 mínútna. Við slíkar aðstæður fækkaði daglegum ferðum skipsins úr sjö til átta niður í tvær. Í því ástandi er illmögulegt að gera nokkur framtíðaráform varðandi Vestmannaeyjar, enda alls óvíst hvort hægt sé að komast til Eyja.“

Panta nýja vararafmótora

Fullar áætlunarsiglingar á einum mótor hefðu jafnframt stóraukið álag á þann mótor sem eftir var.

„Hefði seinni mótorinn bilað hefði skapast hætta lík þeirri sem varð þegar vélarbilun varð í fyrirrennara núverandi Baldurs, sem var einungis með eina vél, og samgöngur til Vestmannaeyja rofnað. Fjarvera Baldurs af Breiðafirði hefði þá orðið mun lengri.“

Eyjólfur segir næsta verkefni að koma í veg fyrir að þessi staða komi aftur upp. Tveir nýir rafmótorar hafi verið pantaðir til að eiga til vara komi upp sams konar bilun.

„Með varamótora tiltæka hér á landi verður komið í veg fyrir að margra mánaða bið eftir nýjum mótor erlendis endurtaki sig. Í haust hefst vinna við nýja heildstæða ferjuáætlun fyrir landið allt, þar sem litið verður til endurnýjunar flotans og samnýtingar varaskipa. Í þeirri vinnu verður kallað eftir virkri þátttöku sveitarfélaganna við Breiðafjörð, meðal annars um hlutverk Baldurs sem varaskips og þá þjónustu sem tryggja skal þegar hann er kallaður til afleysinga. Þar verður einnig skoðað hvernig nýta megi Herjólf III sem best þegar skipið kemst á haffæri í haust.“

Núna mótor en hvað næst?

Böðvar Tómasson er framkvæmdastjóri Örugg verkfræðistofu. Umræðan um Herjólf og Baldur hefur ekki farið fram hjá honum.

„Það virðist sem bilanir komi fólki sífellt á óvart og að lítill undirbúningur hafi átt sér stað þegar eitthvað fer úrskeiðis. Þó að bilanir muni alltaf geta átt sér stað er hægt að stýra því hversu mikil áhrif þær hafa og í hversu langan tíma. Mótor í Herjólfi bilaði núna, en næst verður það líklega eitthvað annað,“ segir Böðvar.

Böðvar segir lykilspurningar til að tryggja rekstur eftirfarandi:

• Hvert er skilgreint lágmarksþjónustustig og niðritími mikilvægra innviða, í þessu tilviki fyrir þjónustu til Vestmannaeyja og um Breiðafjörð?
• Hver ber ábyrgð á að tryggja heildstætt öryggi og „uppitíma“ samfélagslegrar þjónustu?
• Hvað getum við gert til að tryggja öryggið betur?

Nýta fræðin um rekstrarsamfellu

Aðferðafræði sem nái utan um þetta kallist rekstrarsamfella sem sé því miður lítið notuð á Íslandi.

„Rekstrarsamfella snýst um að skilgreina hvaða starfsemi má alls ekki stöðvast, greina hvað gæti valdið stöðvun og undirbúa fyrir fram hvernig haldið er úti lágmarksþjónustu þegar áföll dynja yfir. Ein bilun í einum íhlut, sem ekki er til varahlutur fyrir og hefur langan afhendingartíma, varð að truflun á tveimur aðskildum samgönguleiðum samtímis. Slík keðjuverkun er einmitt það sem markviss rekstrarsamfella er hönnuð til að sjá fyrir og milda.“

Meginþættir séu þessir:

• Skilgreina þarf hvaða þjónusta er krístísk/lífsnauðsynleg og hverjar afleiðingar stöðvunar eru.
• Síðan þarf að skilgreina hámarks ásættanlegan niðritími og markmið um endurreisnartíma fyrir hverja krítíska þjónustu (markmið).
• Greina hvað getur bilað, hvernig keðjuverkun atvika getur átt sér stað og hvaða áhrif það hefur.
• Meta hvaða búnaður er krítískur, afhendingartíma, viðgerðartíma o.s.frv.
• Skilgreina varaleiðir, varabúnað, þekkingu og getu sem þarf að vera til staðar til að bregðast við innan ásættanlegs tíma (m.v. markmið).
• Undirbúningur, áætlanir og æfingar til að ná markmiðum.

Sé ekki búið að skilgreina og vinna með ofangreinda grunnþætti séu ekki miklar líkur á að hægt verði að tryggja nægjanlegt rekstraröryggi, eins og hafi komið í ljós í tilfelli Herjólfs.

Fyrirsjáanlegur vandi sem þurfi ekki endilega að redda

„Það sem gerir efnið áhugavert er að þessi grunnatriði eiga jafnt við um ferjur, veitur, fjarskipti og heilbrigðisþjónustu, og að langflest svona vandamál eru fyrirsjáanleg og leysanleg með undirbúningi, fremur en að treysta á að „þetta reddist“ eins og oft er gert (og almennt á Íslandi).“

Böðvar spyr af hverju íslenskt samfélag sé ekki betur undirbúið þegar aðferðafræðin sé þekkt.

„Það er kannski ekki raunhæft að eiga tvennt af öllu, t.d. auka Herjólf, en það er hægt að minnka áhættuna verulega á að bilanir hafi svona víðtæk áhrif.“