Heil­brigðis­eftir­litsins ekki áður séð á­líka mengun í fjörunni við vinnslu­stöð Hvals

Samtökin sem reyna að hindra veiðar Hvals hf. hafa vakið athygli á því að áberandi hvít slikja hafi sést nærri vinnslustöð fyrirtækisins í Hvalfirði í dag. Framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlitsins segir erfitt að leggja mat á hana fyrr en niðurstöður fáist úr greiningu á sýnum úr frárennslisvatni vinnslustöðvarinnar. 

Heilbrigðiseftirlit Vesturlands tók starfshætti vinnslustöðvar Hvals til skoðunar eftir að tilkynning barst um mögulega yfirborðsmengun frá vinnslunni. Fyrirtækið brást ekki við tilkynningu eftirlitsins í tvo mánuði sem sagði að þvingunaraðgerðir kæmu til greina ef ekki yrði brugðist við fyrir daginn í dag. 

Þorsteinn Narfason, framkvæmdastjóri eftirlitsins, segir að bréf hafi loks borist frá fyrirtækinu í gær. Hvalur hafi tekið vel í athugasemdir en nýleg sýnataka muni vonandi leiða í ljós hvort mengunarvarnir séu fullnægjandi.

Fitugildran virðist virka

Áðurnefnt soðvatn verður til við vinnslu á hvalamjöli þegar hvalbein eru soðin.

„Við fengum upplýsingar í eftirliti um að þetta soðvatn væri að fara í gegnum fitugildru sem gerir hana þá algjörlega óvirka. En þetta virðast hafa verið rangar upplýsingar hjá aðila sem var ekki alveg nógu vel inni í þessari framleiðslulínu. Núna liggur það fyrir að þetta soðvatn er kælt,“ segir Þorsteinn í samtali við Vísi.

„Við erum í sjálfu sér búin að fara þarna núna í eftirlit og taka myndir. Það er enn þá að sjá að það er svolítill fugl í útrásinni en að sama skapi virðist fitugildran vera að virka fínt og hún er að safna fitu. Hitastigið í gildrunni er um einhverjar 20 gráður sem er alveg ásættanlegt, þannig að ég gæti ímyndað mér að hún sé að virka.“

Óljóst hvort búnaður hreinsi önnur efni með fullnægjandi hætti

Ekki liggur fyrir að svo stöddu hvort verið sé að hreinsa prótein og önnur næringarefni úr vatninu sem fer út í sjó frá vinnslustöð Hvals með fullnægjandi hætti. Áðurnefndum sýnum sem tekin voru í vikunni er ætlað að leiða það í ljós, að sögn Þorsteins.

Sjónrænt mat sýni að lítill litamunur sé á þeim vökva sem fari inn í hreinsibúnaðinn og þeim sem komi út úr honum. Fitugildran sé þó að virka.

„Það er greinilega fita í gildrunni fyrir hreinsun en nánast enga að sjá eftir hreinsun.“

Þorsteinn segir að þegar niðurstöður skili sér verði metið hvort búnaðurinn sem Hvalur sé að nota sé fullnægjandi eða fyrirtækið þurfi að grípa til frekari ráðstafana. Sú krafa sé gerð til fyrirtækja að þau standist kröfur um mengunarvarnir í starfsleyfi þeirra.

„En tilfinningin mín er þegar ég flýg dróna þarna yfir að það er ekki svona flotseyra eins og var fyrst þegar við fengum tilkynningu um mengun, heldur er þetta meira svona eins og uppleyst efni sem fuglinn er þá í,“ segir Þorsteinn um ástandið í sjónum nærri stöðinni. „Það er kannski svipað og er við skólpútrásir.“

Skólpútrás fyrirtækisins sé lögleg og nái út fyrir stórstraumsfjörumörk eins og lög geri ráð fyrir.

Erfitt að leggja mat á stöðuna út frá ástandinu í fjörunni

Þorsteinn skoðaði sumar af myndunum sem Paul Watson-samtökin deildu með fréttastofu og segir að Heilbrigðiseftirlitið hafi ekki áður séð mengun í fjörunni. 

„Þó að það sé líklegt að þetta sé frá Hval hf. þá er erfitt að fullyrða það. Við bíðum eftir niðurstöðum úr fitumælingum.“

 „Ef við erum að tala um alveg uppi í fjöruborðinu þá getur það auðvitað verið hvað sem er. Það er alveg þekkt að það getur verið hvít froða við eðlilegar aðstæður. Þannig að við þurfum alltaf í raun að meta þetta út frá því sem við sjáum í fyrirtækinu sjálfu og í lögnum þess.

Annars erum við farin að spá og spekúlera svo mikið hvort þetta sé að koma frá þeim eða einhverjum öðrum. Þannig að það er eiginlega aldrei hægt að eiga við það sem við erum með úti í sjó, af því þá er búið að þynna það sem kemur frá fyrirtækinu.“

Fyrirtækið tekið vel á frávikum fram að þessu

„Við eigum að hafa eftirlit með því að fyrirtækið sé að fara eftir löggjöfinni og við munum gera það áfram. Ég myndi segja að þetta sé kannski ekki alveg akút núna nema að niðurstöðurnar verði eitthvað drastískar en ég á ekki von á því miðað við það sem ég var að horfa á.“

Þorsteinn segir að það hafi komið fram í svarinu frá Kristjáni Loftssyni til heilbrigðiseftirlitsins sem barst í gær að verið sé að skoða nýjan búnað sem gæti virkað til bóta fyrir mengunarvarnir.

„Hvalur í sjálfu sér hefur alveg tekið af myndarskap á frávikum, þannig að ég á ekkert von á öðru en að svona málin verði leyst ef það eru einhver vandamál.“