Ósk um öf­ga­fulla ást og bæling í bak­her­bergjunum

Um er að ræða yfirnáttúrulegu, sálfræðihrollvekjuna Obsession í leikstjórn hins 26 ára Curry Barker og sálfræðihryllinginn Backrooms í leikstjórn hins tvítuga Kane Parsons. Báðar voru þær gerðar fyrir sáralítinn pening á Hollywood-skala og hafa halað inn meira en 200 milljónum Bandaríkjadala í miðasölu.

Sjá einnig: Youtube-leikstjórar kaffærðu Stjörnustríði

Hollywood hefur verið í miklum vanda síðastliðin ár. Samfélagsmiðlar, streymisveitur og áherslubreytingar kvikmyndastúdíóa hafa gert það að verkum að útgáfa minni, frumsaminna kvikmynda hefur skroppið saman á kostnað rándýrra stórmynda sem byggja á þekktum hugverkum (ofurhetjumyndir, leiknar endurgerðir og leikfangamyndir). Á sama tíma hefur aðsókn í bíóhús dregist saman og bransinn veit ekki alveg hvernig hann á að bregðast við.

Þó Hollywood sé í vanda má segja að tækifærin til að koma eigin hugmyndum á framfæri hafi aldrei verið fleiri. Samfélagsmiðlar eru einstakur vettvangur fyrir skapandi fólk til að skapa eitthvað úr engu. Miðillinn Vine sem var virkur frá 2013 til 2017 leiddi til byltingar í gerð örmyndbanda á netinu sem hefur síðan haldið áfram með mikilli grósku á TikTok, Instagram og Youtube.

Urmull skapandi fólks hefur náð að sanka að sér stórum fylgjendahópum á þessum miðlum og nýtt þá til að koma hugmyndum sínum á framfæri í sketsum, stuttmyndum og ýmiss konar öðrum myndböndum. Þessi gróska á netinu virðist vera farin að skila sér inn í kvikmyndabransann því á síðustu árum hafa ýmsir Youtube-leikstjórar komið fram.

Meðal þeirra eru bræðurnir Danny og Michael Philippou sem byrjuðu í sketsagerð á Youtube undir nafninu RackaRacka og leikstýrðu Talk to Me (2021) og Bring Her Back (2025); Kris Collins, þekkt undir nafninu KallMeKris á samfélagsmiðlum, sem leikstýrði myndinni House of Eden (2025) og svo tölvuleikjastreymandinn Mark „Markiplier“ Fischbach sem gaf út hrollvekjuna Iron Lung (2026) fyrr á árinu.

Nýjustu stjörnurnar í þessum hópi eru svo fyrrnefndir Curry Barker og Kane Parsons.

Internet-sería tvítugs gutta að stærsta smelli ársins

Þrátt fyrir að vera bara tvítugur hefur Kane Parsons gefið út svokallaða Bakherbergjaseríu (e. Backrooms) undir nafninu Kane Pixels á Youtube frá 2022. Serían byggir á samnefndu „creepypasta“ sem má rekja aftur til spjallborðsins 4chan og lýsir samantengdum dularfullum herbergjum sem eru staðsett utan okkar eigin víddar.

„Creepypasta“ er samsett úr orðunum „creepy“ og „paste“ og mætti þýða sem hryllingsklístur. Um er að ræða regnhlífarhugtak fyrir hvers kyns hrylling sem er dreift á netinu þvert á form, einna helst internet-þjóðsögur og óhugnalegar örsögur. Fyrirbærið Slender Man er sennilega frægasta dæmið um slíkt hryllingsklístur, hryllingssaga um hávaxna, andlitslausa fígúru í jakkafötum sem ásækir börn, en það leiddi til frægs morðmáls í Bandaríkjunum 2014.

Bakherbergjaröð Parsons fjallar um starfsmenn skáldaðrar rannsóknarstofnunar sem uppgötva dularfull bakherbergin og reyna að nýta sér þau í hagnaðarskyni án þess að gera sér grein fyrir mögulegum afleiðingum þess. Serían samanstendur af 24 myndböndum sem komu út á Youtube frá 2022 til 2025 og einkennist af efnisfundar-frásagnaraðferð (e. found footage) þar sem myndefnið er presenterað eins og persónurnar sjálfar hafi tekið það upp og það síðan fundist óklippt og óunnið.

Bakherbergjaserían sankaði að sér stórum fylgjendahópi og hafa tugir milljóna manna horft á myndböndin til þessa. Parsons vakti áhuga kvikmyndavera og árið 2023 landaði hann kvikmyndasamningi upp úr seríunni. Framleiðendur Bakherbergjanna eru hryllingskanónurnar Osgood Perkins og James Wan og dreifingaraðili hennar er A24 sem hefur getið sér gott orð fyrir óhefðbundnar höfundadrifnar myndir.

Parsons leikstýrir Bakherbergjum sjálfur, handrit myndarinnar er skrifað af Will Soodik sem hefur aðallega skrifað fyrir sjónvarp og Jeremy Co sér um kvikmyndatökuna. Leikarar myndarinnar eru Chiwetel Ejiofor, Renate Reinsve, Mark Duplass, Finn Bennett og Lukita Maxwell.

Bakherbergi segja frá Clark (Ejiofor) sem rekur húsgagnaverslun, glímir við alkóhólisma og sækir sálfræðitíma hjá Mary Kline (Reinsve). Einn daginn uppgötvar Clark falið bakherbergi í kjallara verslunarinnar og ákveður að rannsaka það frekar.

Bakherbergi var frumsýnd hérlendis 28. maí og er sýnd í Smárabíói og Laugarásbíói.

Pastellituð ókennileg völundarhús

Áhorfendum er kastað inn í bakherbergin strax í byrjun með senu sem er skotin frá sjónarhorni manns sem hefur týnst inni í undarlegu, pastelgulu og tómlegu rými. Maðurinn óskar eftir hjálp samstarfsfélaga í gegnum talstöð en fær engin svör. Myndatakan gefur senunni raunsæisblæ og ýtir undir óþægindin en umhverfið er sömuleiðis ókennilegt. Óþægindin breytast í hrylling þegar maðurinn upppgötvar að hann er ekki einn í rýminu.

Upphafssenan setur tóninn fullkomlega, slær áhorfendur út af laginu og gefur þeim nasaþefinn af virkni bakherbergjanna. Í ofanálag kemur í ljós að það er einhver að fylgjast með manninum í eftirlitsmyndavél sem ýjar að stærra samsæri.

Sagan gerist í upphafi tíunda áratugarins sem skýrir fagurfræði pastellitaðra bakherbergjanna og retró upptökuvélar myndarinnar. Áhorfendur kynnast næst misheppnaða arkitektinum Clark sem rekur húsgagnaverslunina Cap'n Clark's Ottoman Empire, drekkur óhóflega og er nýlega fráskilinn. Clark sækir sálfræðitíma hjá poppsálfræðingnum Mary Kline sem reynir að hjálpa honum að takast á við margvíslega bresti hans. 

Clark er vansæll og aumkunarverður en undir yfirborðinu kraumar reiði. Mary glímir sjálf við áföll úr æsku eftir að hafa alist upp hjá ofsóknaróðri og víðátufælinni móður. Einn daginn fær Clark óvenjuháan rafmagnsreikning, rannsakar kjallara verslunarinnar og uppgötvar þar huldar dyr sem leiða hann inn í undarleg bakherbergi.

Bakherbergin eru millibilsrými (e. liminal spaces) sem hafa ekkert hlutverk nema að tengja saman önnur rými. Þau hafa yfirbragð venjulegra herbergja nema hvað þau fylgja ekki hefðbundinni lógík, uppsetning þeirra er handahófskennd og húsgögnin inni í þeim eru undarlega staðsett og samsett. Til að lýsa herbergjunum grípur Clark til myndlíkingar, það er eins og manneskja sem hefur aldrei séð hund hafi verið beðin um að teikna hann út frá lýsingu einhvers annars.

Clark ákveður að kanna bakherbergin og fer þangað inn með tveimur starfsmönnum sínum og myndavél. Könnunarleiðangurinn fer auðvitað ekki alveg eftir bókinni og Clark hverfur inni í bakherbergin án þess að nokkur verði þess var nema sálfræðingurinn Mary. Þegar hann hættir að mæta í tíma til hennar ákveður hún að leita hann uppi og endar líka í bakherbergjunum.

Kæfandi drungi og veikasti hlekkurinn

Það magnaðasta við Bakherbergin er kæfandi andrúmsloftið sem tekst að skapa í byrjun og halda út nánast til enda. Parsons nær að yfirfæra stemmingu Youtube-seríunnar fullkomlega yfir á stóra skjáinn, hefur góða tilfinningu fyrir rými og flæði og kallar fram góðar frammistöður hjá aðalleikurunum tveimur. Myndataka Jeremy Cox fangar drunga bakherbergjanna með hægum skotum og skemmtilegum vinklum.

Parsons hefur greinilega náð góðum tökum á efnisfundar-greininni og á einum tímapunkti tekur við ein allra óhugnanlegasta hryllingssena sem ég man eftir þegar ein persóna hleypur gegnum röð myrkvaðra bakherbergja. Samverkan brjálæðislegrar leikmyndar, kvikmyndatöku í fyrstu persónu og drungalegrar lýsingar gerir að verkum að maður situr felmtri sleginn í sætinu.

Leikmyndin er sérstaklega áhrifamikil en Parsons hannaði hana sjálfur í þrívíddarforritinu Blender með leikmyndahönnuðinum Danny Vermette en hún samanstendur af 2.800 fermetrum af leikmynd sem voru byggð á fjórum sviðum. Bakherbergin eru undir miklum áhrifum frá tölvuleiknum Portal en þar stýra spilarar tilraunadýri sem er að prófa svokallaða víddar-byssu fyrir stórfyrirtæki. Ummerki Portal má sjá í hurðinni inn í bakherbergin, grotnandi heiminn sem tekur þar við og stórfyrirtækjaþræðinum sem kemur betur í ljós þegar líður á myndina.

Rými bakherbergjanna bjóða sömuleiðis upp á víða túlkun. Eru þau táknmynd fyrir menningarlega hnignun samfélags sem er fast í lúppu endurtekningar? Eða lýsa þau því hvernig áföll brengla hugsanir okkar og ásækja okkur? Þá hefur Parsons gefið því undir fótinn að endursköpun bakherbergjanna gagnrýni spunagreind (e. generative AI) sem getur aðeins endurskapað það sem er þegar til.

Veikasti hlekkur myndarinnar er hins vegar handritið, Parsons og Soodik byggja upp þrúgandi stemmingu framan af en lenda í vandræðum í seinni hluta myndarinnar. Tvískipt frásögnin hefur kosti og galla, dýnamík Clark og Mary er skemmtileg og það býr til meiri tilbreytingu að fylgjast með tveimur ólíkum persónum. Aftur á móti verða báðar persónur grynnri fyrir vikið og áhorfendur fá ekki alveg nógu mikinn tíma með þeim til að þær verði nógu þrívíðar. Parsons veit heldur ekki alveg hversu mikið hann á að gefa upp um mysteríuna eða þá feta milliveg milli sálfræði bakherbergjanna og samsæris stórfyrirtækisins sem hefur verið að kanna þau.

Innblásinn af gömlum Simpsons-þætti

Curry Barker er nokkrum árum eldri en Parsons en er þó ekki nema 26 ára. Hann fór átján ára í kvikmyndanám til Los Angeles og byrjaði í kjölfarið með sketsaseríuna that's a bad idea á Youtube og TikTok. Barker gaf út stuttmyndin The Chair (2023) á Youtube og vakti þá athygli framleiðandans James Harris sem hafði samband. Á fundi þeirra kynnti Barker fyrir honum hugmyndina að Obsession sem var innblásin af sígildum Simpsons-þætti þar sem Hómer kaupir apakló sem veitir óskir.

Áður en Barker gerði Obsession leikstýrði hann frumraun sinni, hrollvekjunni Milk & Serial (2024), sem hann ákvað að gefa út í heild sinni á Youtube. Það tryggði honum samning við eina stærstu umboðsskrifstofu Hollywood og rými til að vinna að Obsession, eða Þráhyggju á íslensku.

Ekki nóg með að skrifa handritið að Þráhyggju og leikstýra henni heldur klippti Barker myndina líka. Leikarar myndarinnar eru Michael Johnston, Inde Navarrette, Cooper Tomlinson og Megan Lawless.

Þráhyggja segir frá hinum bælda og óframfærna Bear (Johnston) sem vinnur í hljóðfæraverslun og er ástfanginn af vinkonu sinni Nikki (Navarrette). Ófær um að tjá henni tilfinningar sínar óskar Bear sér þess að Nikki elski hann meira en allt í heiminum. Upp frá því er Nikki skyndilega ástfangin upp fyrir haus af Bear sem hringir viðvörunarbjöllum hjá vinum þeirra, Ian (Tomlinson) og Söruh (Lawless). Fljótlega fer hegðun Nikki þó að versna til muna og Bear veit ekki hvernig hann á að bregðast við.

Þráhyggja var frumsýnd hérlendis 28. maí síðastliðinn og er sýnd í Sambíóunum.

Ósk sem breytir öllu

Þráhyggja hefst á innblásinni og einlægri einræðu aðalpersónunnar Bear þar sem hann játar fyrir vinkonu sinni, Nikki, að hann elski hana og hafi gert lengi. Þegar einræðunni lýkur kemur í ljós að hann er bara að æfa ræðuna fyrir framan Ian, vin sinn, og gengilbeinu veitingastaðar. Ian varar hann við slíkri væmni og leggur til að hann gefi henni frekar gjöf.

Þegar Bear kemur heim til sín uppgötvar hann að kötturinn hans, Sandy, er dauður eftir að hafa borðað oxycontin-pillur. Bear þrífur upp eftir köttinn og fer síðan í skranbúð til að finna hálsmen fyrir Nikki. Þar rekst hann á fyrirbæri sem kallast Einnar óskar víðir, lítið víðissprek sem á að færa þeim sem brýtur það eina ósk.

Seinna um kvöldið skutlar hann Nikki heim af djamminu og ætlar að tjá tilfinningar sínar. Hann guggnar auðvitað og í örvæntingu sinni fyrir utan heimili hennar opnar hann óskavíðinn, brýtur hann og óskar sér þess að hún elski hann meira en allt í heiminum. 

Ein og sér er óskin sakleysisleg. Flestallir kannast við það að vera skotnir í einhverjum og óska þess að ástin verði endurgoldin? En gættu hvers þú óskar þér því líkt og hendi væri veifað umturnast Nikki og fer um leið að hegða sér undarlega.

Þetta er byggt hægt og rólega upp, fyrst um sinn er Nikki bara dálítið skrítin, uppáþrengjandi og tilfinningasöm. Bear lætur sig hafa það enda loksins búinn að fá það sem hann þráði. Þegar þráhyggjan vindur upp á sig fer hegðunin að verða óhugnanleg og afbrigðileg, eins og þegar Nikki grefur upp dauðan köttinn og reisir minnisvarða um hann í eldhúsinu (dálítið eins og köttur myndi gera fyrir eiganda sinn). Síðan versnar ástandið bara og versnar.

Áhorfendur píndir með persónunum

Snilldin við Þrjáhyggju er að hún tekur einfalda hugmynd alla leið út í ystu æsar. Kvikmyndin raungerir fantasíu og stendur því og fellur með að áhorfendur samþykki fáránleikann. Enn fremur stendur hún og fellur með frammistöðu Inde Navarrette í hlutverki Nikki. Karakterinn er vandmeðfarinn enda verður hin upprunalega Nikki í raun andsetin af þeirri útgáfu sem Bear óskar sér. Nikki minnti mig helst á hina andsetnu Önnu sem Isabelle Adjani lék í sálfræðihrollvekjunni Possession (1981).

Framan af var ég ekki alveg viss hvort Nikki myndi ganga upp, Navarrette ofleikur hana á köflum og dansar á mörkum þess að verða kjánaleg. Nikki flakkar milli þess að vera væmin, ofsatilfinninganæm, ofbeldisfull og hreinlega demónísk. Djöfullegir eiginleikar hennar eru einmitt dregnir snilldarlega fram með lýsingunni. Frammistaðan vex síðan eftir því sem á líður og sannfærir áhorfandann algjörlega á endanum. 

Johnston er ágætur sem hinn lágstemmdi, vandræðalegi og fyrirlitlegi Bear og myndar gott mótvægi við Nikki. Mesti hryllingur myndarinnar er í raun aðgerðarleysi Bear sem byggist fyrst og fremst á sjálfselsku hans og heigulskap. 

Bear verður snemma ljóst að það er eitthvað að Nikki en hummar það fram af sér fyrst hún elskar hann. Sama hvað gerist neitar hann að horfast í augu við stöðu mála, fullvissar vini sína um að það sé í lagi með Nikki og gerir lítið úr hegðun hennar. Í nöturlegustu senu myndarinnar brýst hin raunverulega Nikki tímabundið út og biður Bear um að binda endi á þjáningar sínar en hann hunsar hana.

Barker er illkvittinn höfundur og nýtur þess að láta bæði áhorfendur og persónur sínar þjást gegnum óbærilegar félagslegar aðstæður, undarlegar uppákomur og martraðarkenndar, gróteskar senur. Tilfinning Barker fyrir uppbyggingu, tímasetningum og flæði heldur framvindunni ferskri þó lítið sé um stórar vendingar. Klipping Barker í bland við tónlist eftir Rock Burwell á stóran þátt í að viðhalda kæfandi andrúmsloftinu.

Ef kvarta á yfir einhverju má segja að skörp umbreyting Nikki geri að verkum að áhorfendur fái lítið að kynnast raunverulegri persónu hennar þannig hún verður frekar tvívíð. Lengri aðdragandi hefði getað styrkt báðar persónur og þemun sem myndin tekst á við. 

Þegar búið er að pynta áhorfendur með stigvaxandi óþægindum og óhugnaði neyðist Bear til að takast á við vandamál sín. Gálgahúmor Barker skín í gegn þegar Bear reynir að hafa uppi á nýjum óskavíði til að bæta úr hlutunum. Best er að spilla ekki endinum en það er óhætt að segja að Barker takist fullkomlega að halda tóni myndarinnar út í gegn.

Þráhyggja veltir upp spurningum um samþykki, hvernig ástsýki tekur sér form þráhyggju, toxísk ástarsambönd og áhrif einverufaraldurs hjá körlum á samskipti við konur. Það sem gerir myndina sérstaklega hressandi er að hún tekst á við þessi þemu án þess að ávarpa þau berum orðum. Það gerir að verkum að þegar maður er búinn að sitja gegnum hrylling myndarinnar þá heldur maður áfram að hugsa um hana í marga daga á eftir.

Niðurstöður

Þráhyggja og Bakherbergi eru nýjar hrollvekjur eftir unga leikstjóra sem nýta sér reynslu sína af samfélagsmiðlum, internet-menningu og myndbandagerð til að koma með eitthvað ferskt, frumlegt og hrollvekjandi að borðinu.

Kane Parsons kynnir áhorfendur fyrir gulum og grotnandi millibilsrýmum í Bakherbergjum. Andrúmsloftið er þrúgandi, leikmyndin stórkostleg og leikararnir góðir. Handritið er hins vegar ekki nógu sterkt til að myndin haldi dampi til endaloka.

Curry Barker misþyrmir bæði persónum og áhorfendum í Þráhyggju með martraðarkenndum senum, kómískum tímasetningum og grótesku ofbeldi. Frammistaða Inde Navarrette er hjartað í myndinni og fer hún með algjöran leiksigur af hólmi. Eftir að hafa setið gegnum kæfandi óþægindi myndarinnar situr hún áfram í manni.