Ís­lendingar eru bílaþjóð og munu alltaf vera það

Er allavega áróður sem oddvitar og aðrir fulltrúar hinna ýmsu stjórnmálaafla keppast við að boða borgarbúum og landsmönnum í aðdraganda kosningana.

Ég hef óbeit á því að heyra þessa línu síendurtekna, sérstaklega þegar hún stenst ekki minnstu skoðun.

Það eru miklu fleiri sem keyra en vilja það

Til að særa burt þessa staðreyndaróværu þarf ekki að leita lengra en í síðustu ferðavenjukönnun Reykjavíkurborgar. Í þeirri könnun er meðal annars spurt hvernig fólk ferðast dags daglega til og frá vinnu, og síðan hvernig það myndi helst vilja ferðast til og frá vinnu. Í könnuninni koma fram nokkrar áhugaverðar staðreyndir:

• 67% fólks fara akandi í vinnu eða skóla, en 43% myndu velja sér það.
• 11% fara fótgangandi í vinnu eða skóla, 24% myndu velja sér það.
• 11% ferðast á hjólastígum í vinnu eða skóla en 15% vilja gera það.
• 7% ferðast á strætó en 10% vilja nota hann.

Eini fararmátinn sem fleiri nota en vilja er einkabíllinn. Allir aðrir fararmátar eiga inni meiri notkun, og það er við núverandi aðstæður, þar sem það er nánast ómögulegt að sjá fyrir sér annað en að keyra bíl til að komast á milli staða.

Miðað við 111.000 Reykvíkinga eldri en 18 ára í fyrra eru þarna rúmlega 25.000 manns sem keyra til og frá vinnu og skóla á hverjum degi sem myndu helst ekki vilja gera það.

Þetta mynstur er líka ekki nýmóðins. Það kemur fram í hverri einustu ferðavenjukönnun.

Við búum ekki við valfrelsi í samgöngum

Strætó, og almenningssamgöngur, hafa áratugum saman verið stórkostlega vanfjármagnaðar. Strætó er ýmist of seinn eða of snemma því hann er fastur í ófyrirsjáanlegri umferð. Hann keyrir á óásættanlegri og óáreiðanlegri tíðni og er neyddur til að þræða hverfin áður en hann kemst á stofnbrautirnar.

Þetta leysir Borgarlínan. Hún er fyrsta skref sem við höfum þorað að taka í átt að einhverskonar gæðum í almenningssamgöngum, og nauðsynlegt skref til að komast aðeins nær því að jafna leikinn á milli einkabílsins og almenningssamgangna.

Nú er agnúast yfir því að Borgarlínan kosti 136 milljarða. Á sama tímabili og Borgarlínan á að vera byggð upp liggur fyrir að verja svipaðri upphæð í uppbyggingu á stofnvegakerfinu á höfuðborgarsvæðinu. Fyrir samhengi er kostnaður við Fjarðagöng og Fjarðarheiðargöng á Austfjörðum áætlaður 115 milljarðar.

Framkvæmdir við samgöngur eru í eðli sínu neyslustýrandi

Nánast engum peningum hefur nokkurn tímann verið varið í uppbyggingu sérstakra innviða fyrir strætisvagna á höfuðborgarsvæðinu, séu stoppistöðvar tekin frá.

Uppbygging hjólastíganets í Reykjavík hófst upp úr 2010, og ekki af krafti fyrr en eftir 2015. Það er orðið rétt rúmlega 10 ára gamalt verkefni.

Framkvæmdir við samgöngumannvirki eru í eðli sínu neyslustýrandi. Hingað til hefur ekki annað verið fjármagnað en einkabíllinn, svo að sjálfsögðu er erfitt að ímynda sér að nota nokkuð annað.

Með þetta í huga er ekki hægt að furða sig á að aðrir valkostir en einkabíllinn teljist óraunsæir. En þrátt fyrir þessa vanfjármögnun og forgangsröðun einkabílnum í hag eru þetta valkostir sem 33% borgarbúa reiða sig á á hverjum degi. Það er löngu kominn tími til að snúa þessu við.

Ef það er reist, verður það nýtt

Ég geri ekki heiðarlegri tilraun en þetta til að þýða frægu línuna úr Field of Dreams en hún á við hér sem og oft annars staðar.

Mörg efast um að nokkur maður komi til með að nota Borgarlínuna þegar hún er loksins tilbúin. En hvaða forsendur höfum við fyrir því að vita hvort það muni raungerast eður ei?

Fyrir utan óteljandi dæmi erlendis frá, hvar aukin gæði almenningsamgangna leiða í öllum tilfellum til aukinnar notkunar má líka skoða séríslenskt dæmi: 10 ára gömlu hjólastígana í Reykjavík.

Síðan þá hefur notkun hjólastígana aukist um 120 prósent.

Rétt eins og með Borgarlínuna trúðu margar háværar raddir ekki á að þeir yrðu notaðir af nokkrum manni þrátt fyrir tilkostnað og rask á gamla góða einkabílnum. Ein fyrsta borgarumræðan sem ég man eftir var rifrildi um hjólastíg á Grensásveginum og hvernig fólk myndi beinlínis deyja út af þeim. Þær raddir eru talsvert lágværari núna. Rétt eins og hjólastígaframkvæmdir hafa sannað sig munu Borgarlínan og aukin gæði almenningssamgangna sanna sig líka.

Það er enginn að reyna að taka einkabílinn af neinum. Það er enginn að reyna að láta allar ferðir neins vera einungis með strætó, labbandi eða hjólandi. Þetta snýst um að snúa við áratugalangri vanrækslu allra annara valkosta en bílnum.

Raunverulegt valfrelsi á milli valkosta í samgöngum er pólitísk ákvörðun. Viðreisn ætlar að standa við Samgöngusáttmálann og klára þetta loksins.

Höfundur er í fimmta sæti á lista Viðreisnar í Reykjavík