Fram­boð án eftir­spurnar: Óvinsælustu örframboðin í sögu borgarinnar

Borgarstjórnarkosningar fara fram á morgun, laugardaginn 16. maí, og eru ellefu flokkar í framboði. Sjálfstæðisflokkur trónir á toppnum í könnunum, Samfylkingin kemur þar á eftir og síðan eru sjö flokkar með á bilinu þrjú til tólf prósent. Tveir flokkar reka lestina nokkuð örugglega: Okkar borg - þvert á flokka og Góðan daginn.

Þeir tveir síðastnefndu falla inn í skilgreiningu blaðamanns á svokölluðum örframboðum. Það eru framboð sem fá á bilinu núll til þrjú prósent og eiga litlar líkur á að ná kjöri en geta þó komið sjónarmiðum sínum og hugmyndafræði á framfæri í baráttunni. 

Vísir hefur unnið að sögulegri samantekt á slíkum örframboðum frá 1962 til 2022 upp úr gömlum dagblöðum, fjölmiðlum og kosningavefnum Kosningasögu. Blaðamaður heyrði sömuleiðis hljóðið í Ólafi Þ. Harðarsyni, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, til að fara yfir söguna og þann fjölda örframboða sem hefur boðið fram í gegnum tíðina.

„Í þingkosningum, sveitarstjórnarkosningum og forsetakosningunum þarf mjög fáa meðmælendur. Það er í raun auðveldara að bjóða sig fram á Íslandi en víðast hvar annars staðar,“ segir Ólafur Harðar um meðmælendafjölda hérlendis.

„Núna er bannað að vera meðmælandi með fleiri en einum lista en það var sagt hér í gamla daga - þegar það var meiri fyrirgreiðslupólitík - að ef menn vildu vera öruggir þá skrifuðu þeir sig sem meðmælendur hjá öllum til að eiga hönk upp í bakið á hverjum sem lenti í meirihluta.“

Ástæður fyrir örframboðum séu mismunandi.

„Sum eru hugsjónaframboð, hugsjóna sem hafa nánast ekkert fylgi, önnur virðast vera einstaklingar sem vilja vekja athygli á sér og síðan eru einhver framboð sem eru skens, menn að reyna að vera fyndnir. Eina sem öll þessi framboð eiga sameiginlegt er að þau geta boðið fram vegna þess að ákvæði kosningalaga um fjölda meðmæla eru svo rosalega rúm,“ segir Ólafur.

„Við sjáum í forsetakosningunum að það eru ýmsir sem mæla með framboðum sem þeir kjósa svo ekki. Það er farsi þegar einungis sex frambjóðendur af tólf ná upp í meðmælafjölda sinn. Þetta stórspillir alvarlegri umræðu þeirra sem eiga einhverja möguleika á að ná kjöri,“ bætir hann við.

„Sumum finnst þetta voðalega sjarmerandi en ég segi nú bara að kosningar eiga ekki að vera skemmtiþáttur. Á móti kemur að menn vilja heldur ekki að það sé alltof erfitt að bjóða fram en það er kannski ástæða til að gera einhverjar kröfur.“

Hér að neðan má sjá yfirferð á tuttugu örframboðum sem hafa boðið fram í Reykjavíkurborg:

---

Óháðir bindindismenn - 1962

Í byrjun árs 1962 bárust fregnir í fjölmiðlum af því að bindindismenn ætluðu að bjóða fram í borginni og var stofnuð sérstök nefnd bindindismanna í apríl til að taka ákvörðun um að efna til framboðs. 

Í pólitíska vikublaðinu Frjálsri þjóð kom fram að bindindismenn hefðu skrifað flokkum í borginni bréf og farið fram á að „bindindismenn verði hafðir í öruggum sætum við kosningarnar“. Svörin hefðu ekki verið jákvæð enda þætti mörgum pólitíkusum hart að láta segja sér fyrir um hverjir ættu að skreyta listana.

„Þetta er á þeim tíma sem bindindishreyfingin var miklu sterkari en hún er núna,“ segir Ólafur um framboðið.

Listi óháðra bindindismanna var birtur 26. apríl í Nútímanum, blaði bindindismanna. Oddviti listans var Gísli Sigurbjörnsson, forstjóri elliheimilisins Grundar og einn stofnenda Þjóðernishreyfingar Íslendinga, sem var mikill andkommúnisti og var uppnefndur Gitler af pólitískum andstæðingum vegna dálætis hans á Adolf Hitler. Í næstu sætum á eftir honum voru Benedikt S. Bjarklind stórtemplari, Sigþrúður Pétursdóttir húsfreyja og Loftur Guðmundsson rithöfundur.

Framboðið mætti töluverðri mótspyrnu, ekki síst frá Sjálfstæðismönnum, sem skrifuðu margir í blöðin gegn framboðinu. Sjálfstæðismenn héldu fjölmennan kosningafund í Háskólabíó 25. maí 1962, tveimur dögum fyrir borgarstjórnarkosningar, þar sem fjöldi ræðumanna steig á svið til að sýna sóknarhug sinn. 

Meðal þeirra sem fluttu ræðu var Ólafur Thors, forsætisráðherra sem ári fyrr hafði lokið 27 ára formennsku í flokknum. Í ræðu sinni beindi hann sjónum sínum sérstaklega að nýju framboði óháðra bindindismanna:

„Ég nefni fyrst H-listann, Gísli Sigurbjörnsson og hans menn segja: „Það er nauðsynlegt, að við fáum mjög mikið fylgi, minnst einn mann kosinn, helzt tvo, úr því að við á annað borð buðum fram. Ella mun ölið brima yfir þjóðfélagið og brennivínið streyma um órar gáttir og sjoppur verða á hverju götuhorni“.“

„Það er eins og menn sjá, ekki lítil áhætta, sem þessi menn færa yfir þjóðfélagið, ef þetta væri rétt. Því að það skilja allir, að enginn getur fyrirfram sagt um atkvæðatölu sína og þó þessir menn viti kannske ekki mikið, þá ber þeim að vita, að þeir vita ekki um atkvæðin fyrr en búið er að telja þau,“ sagði Ólafur í ræðunni.

Rifjaði hann svo upp að ef Sjálfstæðismenn hefðu fengið tuttugu atkvæðum minna í Alþingiskosningum 1959 hefðu þeir misst meirihluta sinn. Spurði hann svo hvert Sjálfstæðismenn myndu stefna reiði sinni ef svo færi í borginni.

„Þessi sýningarhneigð Gísla á Elliheimilinu getur orðið Reglunni dýr. Til þess að afstýra þeirri hættu er aðeins eitt ráð, en það er, að atkvæðin sem H-listinn fær, verði svo fá, að þau slys, sem kunna að verða á vegi einhvers annars lista, verði ekki kennd reglunni, heldur Gísla sjálfum.“

Ýmsir bindindismenn sem studdu Sjálfstæðisflokkinn mótmæltu framboðinu. Þar má nefna Vilhjálm Heiðdal, forystumann í AA-samtökunum, sem gagnrýndi framboðið í viðtali við Morgunblaðið daginn fyrir kosningar:

„Í sem skemmstu máli sagt tel ég framboð bindindismanna eitt versta verk, sem bindindismenn hafa nokkurn tíma álpazt út í. — Með því að fara þessa leið er bindindismálum unnið miklu meira tjón en gagn. Nú er í fyrsta sinn beinlínis unnið skemmdarstarf gagnvart bindindishugsjóninni af þeim, sem segjast hana styðja.“

Blaðamaður Morgunblaðsins ræddi í sama blaði við nokkra „gamalkunna góðtemplara“ sem höfðu verið virkir í Góðtemplarareglunni um árabil sem allir lýstu yfir stuðningi við Sjálfstæðisflokkinn.

Listi óháðra bindindismanna fékk í borgarstjórnarkosningunum einungis 893 atkvæði af 36.368, eða um 2,46 prósent, og engan mann. Sjálfstæðisflokkurinn fékk hins vegar 52,85 prósent atkvæða og hélt hreinum meirihluta sínum í borginni.

„Bindindismenn hafa hlotið alvarleg sár í þessum kosningum — þeir sem þorðu að standa á vígvellinum. Víst svíða þau sár, en eru þó ekki ólæknandi. Þeir féllu en héldu velli. En sárar má þeim svíða, er hlupust brott af vígvellinum. Örlagaríkri orrustu er lokið. Góður málstaður beið ósigur að sinni. En eftir lifir þó hugsjón og málstaður, sem að lokum mun sigra,“ sagði í uppgjöri bindindismanna um kosningabaráttuna í Nútímanum 16. júní.

---

Sósíalistafélag Reykjavíkur - 1970

Um miðjan sjöunda áratuginn komu fram tillögur innan Alþýðubandalagsins, sem hafði frá 1956 verið kosningabandalag Sósíalistaflokksins og Málfundafélags jafnaðarmanna (og Þjóðvarnarflokksins í eitt ár), um að breyta því í breiðan flokk vinstrimanna. 

Alþýðubandalagið var gert að formlegum stjórnmálaflokki 1968 og Ragnar Arnalds valinn formaður. Hannibal Valdimarsson og Björn Jónsson sögðu sig úr flokknum og stofnuðu Samtök frjálslyndra og vinstri manna haustið 1969. Þrjú aðildafélög Sósíalistaflokksins neituðu sömuleiðis að ganga í hinn nýja flokk, Sósíalistafélag Reykjavíkur, Kvenfélag Sósíalista og Æskulýðsfylkingin. 

„Alþýðubandalagið rauf öll formleg tengsl við Sovétríkin og Austurblokkina. En gömlu stalínistarnir, þeir sem vildu áfram tengsl við Sovétríkin, þeir héldu völdum í Sósíalistafélagi Reykjavíkur og buðu fram,“ segir Ólafur Harðar.

Sósíalistafélag Reykjavíkur sendi bæði andstöðuflokkum „íhaldsins í borgarstjórn“ og öllum verkalýðsfélögum borgarinnar bréf um sameiginlegt framboð verkalýðsfélaganna í kosningunum 1970. Fálega var tekið í þá hugmynd þannig að Sósíalistafélagið ákvað að bjóða sjálft fram með Steingrím Aðalsteinsson, leigubílstjóra og fyrrverandi þingmann Sósíalistaflokksins frá 1942 til 1953, sem oddvita.

„Þetta voru bara gamlir stalínistar, það er ekkert flóknara en svo, og þeir áttu ekki neina von á að samflykkja nokkrum sköpuðum hlut. En ég hef nú séð einhverjar heimildir um það að það var Sovétmönnum nokkuð áfall þegar þeir sáu hvað Sósíalistafélag Reykjavíkur fékk lítið fylgi og ekki mikið á þá að stóla sem bandamenn,“ segir Ólafur Harðar.

Sósíalistafélag Reykjavíkur fékk einungis 456 atkvæði eða um 1,04 prósent af þeim 43.779 sem kusu í kosningunum. Steingrímur Aðalsteinsson gerði upp niðurstöðurnar í pistlinum „Töpuð orrusta“ í Nýrri Dagsbrún, málgagni Sósíalistafélags Reykjavíkur, eftir kosningarnar og kenndi þar „stóru flokkunum“ um að hafa hafnað „samfylkingarleið Sósíalistafélagsins“.

„Eins og alla jafna er, var smælinginn troðinn niður í orrahríð „stórveldanna“,“ sagði meðal annars í pistli hans.

---

Frjálslyndi flokkurinn - 1974

Samtök frjálslyndra og vinstri manna unnu kosningasigur í Alþingiskosningunum 1971, fengu fimm menn og mynduðu ríkisstjórn með Alþýðubandalaginu og Framsóknarflokknum undir forystu Ólafs Jóhannessonar.

Meirihlutinn stóð þó ekki sterkt og Bjarni Guðnason hætti stuðningi við ríkisstjórnina í okóber 1973 vegna óðaverðbólgu. Bjarni sagði sig úr SFV en sat áfram á þingi og stofnaði svo Frjálslynda flokkinn í desemberbyrjun. Fannst honum samtökin hafa gefist upp á að rjúfa trénað flokkakerfi og átti þessi nýi flokkur að „slá skjaldborg um upphafleg stefnumál SFV“ og „hefta óðaverðbólguna, gerbreyta skattalögum tekjulágu fólki í hag og vinna að brottför hersins“.

„Frjálslyndi flokkurinn náði aldrei neinu flugi, allavega ekki þessi frjálslyndi flokkur,“ segir Óli Harðar um flokkinn.

Þrír af fjórum eftirstandandi þingmönnum SFV sögðu sig síðan úr ríkisstjórninni í maí 1974 þannig hún missti meirihluta sinn og boðað var til Alþingiskosninga í kjölfarið. Sveitarstjórnarkosningar fóru fram 26. maí og um mánuði síðar, 30. júní, fóru fram Alþingiskosningar.

Samtök frjálslyndra og vinstri mann buðu fram í borginni með Alþýðuflokknum í Reykjavík undir J-lista meðan Frjálslyndi flokkurinn bauð fram í fyrsta skiptið undir formerkjum V-lista. Oddviti frjálslyndra var Ingvar Ásmundsson, stærðfræðikennari og skákmeistari. 

Fór svo að báðir listar guldu afhroð, J-listinn fékk um 6,5 prósent og einn borgarfulltrúa en V-listi Frjálslynda flokksins fékk einungis 541 atkvæði, eða um 1,12 prósent. Eftir þessa útreið í borgarstjórnarkosningunum ákvað flokkurinn að bjóða ekki fram til Alþingiskosninga í júní og lognaðist hann út af fljótlega eftir það.

„Allir réttsýnir menn viðurkenna, að gagnrýni Frjálslynda flokksins á efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar var réttmæt. Og það er vissulega þörf á því að rjúfa samtryggingarkerfi gömlu flokkanna og breyta mörgu í íslenzku þjóðfélagi. Málstaður Frjálslynda flokksins er því enn í fullu gild, þótt þær aðstæður hafi ríkt í stjórnmálum, að flokkurinn fengi ekki brautargengi,“ sagði í yfirferðinni „Ósigur Frjálslynda flokksins“ um kosningarnar í málgagninu Nýtt land-Frjáls þjóð. 

---

Flokkur mannsins/Húmanistaflokkurinn - 1986-2002

Flokkur mannsins var stofnaður 25. júní 1984 í húsakynnum Samhygðar og lýstu forsvarsmenn flokksins strax á fyrsta degi að þeir myndu ekki „láta sér nægja einn eða tvo þingmenn í næstu kosningum heldur stefna að meirihluta strax“. Yfirlýst stefna flokksins var að „setja manngildi ofar auðgildi“ og lagði hann áherslu á mannréttindi.

„Hann bauð fram í þónokkrum kosningum til Alþingis og fékk aldrei neitt verulegt fylgi. Þetta var angi af alþjóðlegri húmanistahreyfingu sem bauð fram í ýmsum löndum,“ segir Óli Harðar um Flokk mannsins.

Flokkur mannsins bauð fram á fimm stöðum í sveitarstjórnarkosningum 1986: Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, Akureyri og Akranesi. Flokkurinn reið þó ekki feitum hesti og fékk á bilinu 1,5 til tvö prósent á öllum þessum stöðum, þar af mest í Reykjavík þar sem 1.036 kusu flokkinn, eða slétt tvö prósent.

Áshildur Jónsdóttir var oddviti flokksins bæði 1986 og 1990 en í seinna skiptið fækkaði atkvæðunum um helming. Flokkurinn bauð svo ekki fram í borginni 1994 þegar R-listinn kom Sjálfstæðisflokknum frá völdum eftir að hann hafði farið með meirihluta í borginni í áratugi.

Flokkur mannsins sneri þó aftur 1998, þá sem Húmanistaflokkurinn, undir forystu Methúsalems Þórissonar. Áhugi borgarbúa á flokknum var þó lítill sem enginn og fékk hann 392 atkvæði, eða um 0,61 prósent, það árið og ekki nema 126 atkvæði, eða 0,18 prósent, árið 2002.

„Ég man bara þegar ég var ungur stjórnmálafræðingur í Háskóla Íslands þá heimsótti Pétur Guðjónsson mig til að athuga hvort ég væri ekki örugglega að rannsaka Flokk mannsins. Ég var nú ekki mikið að því. Þá sagði hann að ég væri að missa af tækifæri til að verða heimsfrægur því að þessi hreyfing myndi taka allt yfir á skömmum tíma og þá væri eins gott að hafa byrjað snemma að rannsaka hreyfinguna. En þeir náðu aldrei neinu flugi,“ segir Ólafur Harðar um Flokk mannsins/Húmanistana.

---

Grænt framboð - 1990

Níu árum áður en Vinstrihreyfingin - grænt framboð kom til sögunnar þá bauð Z-listi Græns framboðs fram í Reykjavík árið 1990. Samtök græningja boðuðu til fundar í Gerðubergi í lok febrúar það árið vegna fyrirhugaðs framboðs og tilkynntu listann svo í byrjun maí. Oddviti listans var Kjartan Jónsson, verslunarmaður, sem sparaði ekki stóru orðin í aðdraganda kosninga.

„Helsta baráttumál „græns framboðs“ í komandi borgarstjórnarkosningum varðar samgöngur í Reykjavík og í raun herferð gegn „einkabílismanum“ sem hér ræður ríkjum. Ætlunin með þessu er þó ekki að taka einkabílinn af fólki, á þessu strjálbýla og vindbarða landi er sjálfsagt að fólk hafi afnot af einkabíl. Það sem við viljum hins vegar gera er að auka hlut almenningssamgangna í lífi fólks með því að gera þær að jafn aðgengilegum og jafnvel enn hagkvæmari kosti en einkabílinn í daglegu lífi fólks,“ sagði hann um framboðið í viðtali við Morgunblaðið þriðjudaginn 8. maí.

Ástæðurnar fyrir þessu væru mengun á Stór-Reykjavíkursvæðinu sem mætti að mestu leyti rekja til bifreiðaútblásturs og sóunin sem kæmi af því að ferðast á milli áfangastaða í einkabíl.

„Afstaða borgaryfirvalda í þessum málum hefur, eins og í mörgum öðrum umhverfismálum, einkennst af því að „redda“ þeim vandamálum sem koma upp, bjarga sér fyrir horn. Sívaxandi bílaumferð er mætt með fleiri akreinum, stærri bílastæðum, Fossvogsbraut o.þ.h. þótt vitað sé að það stefnir í algjört óefni ef haldið er áfram á sömu braut. Litið er á almenningssamgöngur sem annars flokks samgönguhætti, aðeins fyrir börn og eldra fólk og allar umbætur í sem minnsta mæli,“ sagði hann jafnframt.

Framboðið var hugsanlega á undan sinni samtíð hvað umræðu um umhverfis- og skipulagsmál varðar. Uppskeran var þó ansi dræm og fékk Grænt framboð einungis 565 atkvæði, eða rétt um 1,01 prósent atkvæða.

---

Launalistinn - 1998

Félagshyggjuflokkar sameinuðust í borgarstjórnarkosningunum 1994 með Reykjavíkurlistanum og felldu Sjálfstæðisflokkinn af stóli. Fjórum árum síðar kvörnuðust tvö örframboð úr R-listanum, fyrrnefndur Húmanistaflokkur og L-listi Launalistans sem samanstóð fyrst og fremst af óánægðum stuðningsmönnum R-listans. 

Oddviti Launalistans var Magnús Skarphéðinsson, skólastjóri Sálarrannsóknarskólans, formaður Sálarransóknarfélags Reykjavíkur og yngri bróður Össurar Skarphéðinssonar. Magnús var þekktur fyrir sérvisku og var tveimur áratugum síðar dæmdur fyrir kynferðisbrot gegn tveimur piltum í heitu pottunum í Laugardalslaug.

„Hann var sérvitringur, hann Magnús, var í andamálum og þetta var engin hreyfing, þetta hefur verið eitthvað flipp hjá honum, held ég,“ segir Ólafur um Launalistann.

„Magnús Skarphéðinsson segir að forysta hans á Launalistanum sé upphafið að löngum og glæstum pólitískum ferli hans sjálfs. Hann segist vera bjartsýnn þó að fylgið sé af skornum skammti ef marka má nýlegar skoðanakannanir,“ sagði í umfjöllun DV um Launalistann 20. maí 1998.

„Við erum R-listafólk og styðjum R-listann í 95% mála. Þó leggjum við sérstaka áherslu á félagshyggjumálin og viljum alls ekki lenda í deilum um Geldinganesið, einsetningu skóla o.þ.h.,“ sagði Magnús í viðtali við DV og sagði Launalistann einbeita sér að þeim sem væru lægst launaðir. 

„Tólf hundruð borgarstarfsmenn, flestir konur, hafa laun undir áttatíu þúsundum króna á mánuði. Við viljum að Reykjavíkurborg sýni fordæmi og hækki lægstu launin upp í áttatíu þúsund krónur þegar í stað. Með einu striki er það vel mögulegt og í raun er algerlega óverjandi að greiða lægri laun. Það yrði líka til þess að aðrir vinnuveitendur tækju fljótlega mið af því,“ sagði hann í sama viðtali.

„Það er svartur blettur á siðmenningunni að borga manneskjum sextíu þúsund krónur á mánuði í laun eins og Reykjavíkurborg og fleiri gera.“

Uppskera Launalistans var þó ekki ríkuleg. Framboðið hlaut einungis 371 atkvæði, eða rétt um 0,58 prósent, og hlaut fæst atkvæði það árið með tuttugu atkvæðum minna en Húmanistar. Launalistinn bauð ekki aftur fram.

---

Vinstri hægri snú og Höfuðborgarsamtökin - 2002

Eftir að myndlistarmaðurinn Snorri Ásmundsson fékk ekki að taka þátt í leiðtogaprófkjöri Sjálfstæðisflokksins í byrjun árs 2002 tilkynnti hann í febrúar stofnun eigin flokks, Vinstri hægri snú sem hann skammstafaði VHS.

„Þetta var gamanframboð hjá Snorra,“ segir Óli Harðar um VHS-flokkinn.

„Fyrsta svona grínframboðið og það merkilegasta var Framboðsflokkurinn sem bauð sig fram til Alþingis 1971, O-listinn. Ég held þeir hafi valið O-nafnið því að flestir Íslendingar voru í O-blóðflokki. Þetta var svona háðframboð, skens um kerfið. Þeir kusu sig ekki sjálfir en voru hræddir um að ná kjöri og náðu bara þremur prósentum,“ segir Ólafur.

„Eftir það komu stundum fram svona grínframboð, fengu ekkert fylgi og voru eins konar eftirhermur af Framboðsflokknum. Þetta framboð hjá Snorra var væntanlega eitt af þeim.“

Snorri skýrði framboðið betur í viðtali við Fréttablaðið, sagðist hafa ákveðið að bjóða sig fram eftir að Davíð Oddsson vitjaði hans í draumi og sagði að fólk úr öllum flokkum nema Framsókn hefði komið að stofnun flokksins. 

„Mér finnst ágætt að hafa þá ekki innanborðs. Ég á eftir að tala við þá sem mig langar mest til að hafa með, s.s. Lindu Pétursdóttur, Baltasar Kormák, Kára Stefánsson og fleiri mæta menn. En þetta er ekkert grín. Vinstri, hægri, snú mun bjóða fram og vera góður valkostur fyrir ungt fólk sem vill að stjórnað verði án nöldurs og leiðinda,“ sagði hann.

Fréttablaðinu barst lesendabréfið „Til vesalingaframboða“ í mars 2002 en þar skoraði VHS-framboðið á aðra flokka að draga framboð sín til borgarstjórnarkosninga til baka. Í maí óskaði framboðið eftir fjárstuðningi fyrirtækja og kom fram að þeir sem ekki styddu framboðið færu á svartan lista.

„Aldraðir, nýbúar, konur og börn eru líka fólk með vonir og drauma. Því þarf að hlúa vel að þessum hópum og fullnægja þeirra þörfum með öllum tiltækum ráðum,“ sagði Snorri eftir að Æ-listinn kynnti átján manna framboðslista sinn.

Linda Pé, Baltasar og Kári voru hvergi sjáanleg en neðar á listanum voru meðal annars listamaðurinn Ragnar Kjartansson og Ásmundur Ásmundsson, stjórnarformaður Nýlistasafnsins. Listinn var einungis skipaður karlmönnum og sagði Snorri að það væri tilviljun, þær konur sem hann hafði rætt við hafi ekki sóst eftir að vera á listanum.

„Það er ekkert grín á bak við þetta. Hins vegar þarf að vera gaman að lífinu. Stjórnmál eru ofsalega leiðinleg og það þarf að setja þau á hærra plan og gera þau skemmtilegri,“ sagði Snorri um framboðið í umfjöllun Morgunblaðsins um kosningarnar.

 „Helsta stefnumál VHS er að Reykvíkingum líði vel og við svífumst einskis til að það geti orðið. Hingað til hefur fólk í kapítalísku þjóðfélagi verið ginnkeypt fyrir peningum og öðru sem að þeim snýr. Reykjavík hefur hins vegar upp á miklu meira að bjóða og á góða möguleika á að fá viðurnefnið Eden norðursins.“

Æ-listinn fékk einungis 246 atkvæði, eða um 0,36 prósent, sem var þó um tvöfalt meira en Húmanistar fengu það árið. Minna fór fyrir öðru örframboði í fjölmiðlum sem bauð fram það árið, A-lista Höfuðborgarsamtakanna sem fékk 397 atkvæði, eða um 0,58 prósent, í kosningunum. 

Arkitektinn Guðjón Þór Erlendsson var oddviti Höfuðborgarsamtakanna og voru helstu stefnumál listans að leggja til hliðar nýsamþykkt aðalskipulag borgarinnar, þétta byggð vestan Elliðaáa og koma flugvellinum burt.

---

Reykjavíkurframboð og Listi um heiðarleika og almannahagsmuni - 2010

Ólafur F. Magnússon, varaborgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins frá 1990 til 1998 og borgarfulltrúi hans frá 1998, sagði sig úr flokknum eftir landsfund í október 2001 vegna verulega dræmra undirtekta við tillögu hans um að hætt yrði við framkvæmdir við Kárahnjúka. Hann fór þá yfir til Frjálslynda flokksins og var oddviti F-lista Frjálslyndra og óháðra og eini borgarfulltrúi flokksins bæði 2002 og 2006.

Sjá einnig: Ólafur F. tjáir sig um veikindi sín

Seinna kjörtímabilið var Ólafur í veikindaleyfi þegar REI-málið kom upp og sprengdi þáverandi meirihluta Framsóknarflokks og Sjálfstæðismanna. Í fjarveru Ólafs myndaði Margrét Sverrisdóttir, fyrsti varamaður F-listans, nýjan meirihluta með Framsókn, Samfylkingu og Vinstri grænum þann 16. október 2007 og varð Dagur B. Eggertsson borgarstjóri. Ólafur sneri aftur í desember og tók þá við embætti forseta borgarstjórnar af Margréti. 

Ólafur tilkynnti 21. janúar 2008 ásamt borgarstjórnarflokki Sjálfstæðisflokksins að þeir hefðu náð saman um myndun nýs meirihluta því F-listinn hefði átt erfitt með að koma sínum áherslumálum að í fjögurra flokka samstarfinu. Þremur dögum síðar var Ólafur kjörinn borgarstjóri á fundi borgarstjórnar við hávær mótmæli áhorfenda.

Ólafur átti að sitja sem borgarstjóri í rúmt ár, til 22. mars 2009, og myndi Hanna Birna Kristjánsdóttir, leiðtogi borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins, þá taka við. Deilur milli aðila urðu til þess að Sjálfstæðismenn slitu meirihlutasamstarfinu við Ólaf og F-listann 14. ágúst 2008, eftir 203 daga við völd. Sjálfstæðisflokkur myndaði þá aftur meirihluta með Framsóknarflokki og sat hann út kjörtímabilið.

Ólafur fór ekki aftur fram fyrir Frjálslynda flokkinn heldur var það kennarinn Helga Þórðardóttir (sem kemur aftur við sögu síðar) sem leiddi listann í borgarstjórnarkosningunum 2010. Ólafur bauð hins vegar fram undir merkjum H-lista, framboðs um heiðarleika og almannahagsmuni, en helstu stefnumál hans voru að halda flugvellinum í Vatnsmýri, stöðva rándýrar framkvæmdir Orkuveitunnar og forgangsraða í þágu velferðar og öryggis íbúa.

Borgarbúar höfðu þó greinilega fengið nóg af bæði Ólafi og Frjálslynda flokknum. H-listinn fékk 668 atkvæði, um 1,12 prósent, en F-listinn enn minna eða 274 atkvæði, undir hálfu prósenti. 

Annað örframboð bauð fram það árið, E-listi Reykjavíkurframboðsins, undir forystu Baldvins Jónssonar, háskólanema og varaþingmanns Hreyfingarinnar. 

Meðal helstu stefnumála framboðsins var „að höggva á valdaþræði utan frá í gegnum fjórflokkinn alla leið inn í borgarstjórnina“ og „stöðva stjórnlausa útþenslu borgarinnar og byggja hana þess í stað inn á við með því að hefja byggingu þéttrar og blandaðrar miðborgarbyggðar í Vatnsmýri 2013“.

Listinn fékk ögn meira en H-listi Ólafs og félaga eða 681 atkvæði, um 1,14 prósent.

---

Dögun og Alþýðufylkingin - 2014

Dögun, stjórnmálasamtök um réttlæti, sanngirni og lýðræði, voru stofnuð 18. mars 2012 þegar Frjálslyndi flokkurinn, Hreyfingin og Borgarahreyfinginn sameinuðust í einn og sama flokkinn. Flokkurinn bauð fram í þrennum alþingiskosningum og einu sinni í sveitarstjórnarkosningum.

„Dögun hafði boðið fram í þingkosningunum 2013 og fengið eiginlega ekki neitt,“ segir Ólafur um framboð Dögunar sem bauð í annað sinn fram í borgarstjórnarkosningunum 2014.

Dúklagningameistarinn Þorleifur Gunnlaugsson, sem hafði setið sem bæði varaborgarfulltrúi og borgarfulltrúi Vinstri grænna, var valinn oddviti Dögunar fyrir kosningarnar en neðar á listanum mátti finna nöfn á borð við Salmann Tamimi, Helgu Þórðardóttur og Kristján Hreinsson.

„Okkar áherslur eru mikið á sviði velferðarmála og gagnvart láglaunafólki í Reykjavík. Við tölum um réttlátara samfélag sem felst í því að allir eigi að hafa í sig og á og þak yfir höfuðið. Öll börn eiga að hafa rétt á því að þroskast á eðlilegan hátt óháð efnahag foreldra. Við viljum að gjaldskrár verði tekjutengdar þannig að fátækasta fólkið geti líka látið börnin sín í leikskóla, í skólamáltíðir og frístundaheimili,“ sagði Þorleifur um stefnu flokksins í viðtali við Fréttablaðið.

Dögun gekk betur en Frjálslynda flokknum fjórum árum fyrr en fékk samt einungis 774 atkvæði, rétt um 1,42 prósent. Flokkurinn fékk þó ekki fæst atkvæði það árið, Alþýðufylkingin hlaut þann heiður með einungis 219 atkvæði, eða um 0,4 prósent.

Alþýðufylkingin var stofnuð í Friðarhúsi þann 12. janúar 2013 og átti að vera „baráttutæki íslenskrar alþýðu til að bæta hag sinn með því að heimta sitt úr höndum auðstéttarinnar“. Flokkurinn var klofningsframboð úr Vinstri grænum og höfðu forkólfar þess, Þorvaldur Þorvaldsson og Vésteinn Valgarðsson, báðir verið virkir í starfi VG. Flokkurinn bauð fram í Alþingiskosningunum 2013, 2016 og 2017 og í borgarstjórnarkosningunum 2014 og 2018 og hlaut í öll skiptin minna en hálft prósent atkvæðafjöldans.

„Þorvaldur Þorvaldsson, Albaníu-Valdi, hafði lengi verið áberandi yst á vinstri kantinum í íslenskri pólitík,“ seigr Ólafur Harðar um Þorvald sem hefur á ferli sínum verið viðriðinn Menningartengsl Albaníu og Íslands, Baráttusamtök fyrir stofnun kommúnistaflokks og Rauðan vettvang.

„Hann er mjög skemmtilegur maður og syngur internasjonalinn betur en allir aðrir,“ segir Ólafur um Þorvald.

---

Sprenging í framboði örframboða  - 2018

Segja má að það verði sprenging í framboði örframboða árið 2018 þegar sextán flokkar buðu fram til borgarstjórnar og sjö þeirra fengu innan við eitt prósent atkvæða: Kvennahreyfingin, Höfuðborgarlistinn, Borgin okkar - Reykjavík, Karlalistinn, Alþýðufylkingin, Frelsisflokkurinn og Íslenska þjóðfylkingin.

Skýrðist það sennilega af því að borgarstjórn hafði samþykkt á fundi sínum 19. september 2017 að fjölga borgarfulltrúum úr fimmtán í 23 í samræmi við lágmarksfjöldi fulltrúa sem mælt er fyrir um í sveitastjórnarlögum.

„Það sem gerist þá er að þröskuldurinn lækkar þannig að menn fá möguleika með þrjú prósent atkvæða. Það freistar kannski frekar manna sem höfðu ekki haft neina möguleika,“ segir Óli Harðar um breytinguna.

„Við höfum haft marga frambjóðendur með sáralítið fylgi, í síðustu forsetakosningum voru margir sem áttu enga möguleika og þá spyr maður sig hvað eru menn að gera. Allir flokkar fá frekar góða dekkun í fjölmiðlum og þá geta menn farið í framboð til að vekja athygli á sjálfum sér eða einhverju málefni þó þeir geri sér kannski ekki von um að komast inn,“ bætir hann við.

Sá flokkur sem vakti sennilega hvað mest umtal það árið var Íslenska þjóðfylkingin. Flokkurinn hafði verið stofnaður fyrir Alþingiskosningarnar 2016 af leifunum af Hægri grænum í bland við andstæðinga EES-samningsins, þéttingar byggðar og múslima. 

Meðal helstu stefnumála Íslensku þjóðfylkingarinnar var uppbygging mislægra gatnamóta, endurvakning verkamannabústaðakerfisins og afturköllun á úthlutun lóðar undir byggingu mosku í Reykjavík. Guðmundur Karl Þorleifsson, formaður Íslensku þjóðfylkingarinnar, var oddviti flokksins í borgarstjórnarkosningum 2018 og rak framboðið lestina með ekki nema 125 atkvæði, um 0,2 prósent, það árið.

Þó Íslenska þjóðfylkingin hefði ekki notið mikils fylgis tókst henni samt að afreka það að geta af sér klofningsframboð. Gunnlaugur Ingvarsson leigubílstjóri og Gústaf Níelsson sagnfræðingur áttu að vera oddvitar Íslensku þjóðfylkingarinnar í Reykjavíkurkjördæmunum tveimur í Alþingiskosningunum 2016. Innanflokksdeilur urðu til þess að þeir hættu við framboðið og stofnuðu svo Frelsisflokkinn fyrir borgarstjórnarskosningarnar 2018.

Gunnlaugur var oddviti Frelsisflokksins í borginni og helstu stefnumál flokksins voru að „berjast gegn taumlausri alþjóðavæðingu og misheppnaðri fjölmenningarstefnu,“ skera niður í yfirstjórn borgarinnar og þrífa hana betur og hafnaði flokkurinn jafnframt borgarlínu og mosku í Reykjavík. Frelsisflokkurinn fékk aðeins færri atkvæði en Íslenska þjóðfylkingin eða 142 talsins.

Andstæðingar við úthlutun lóðar undir mosku múslima í Reykjavík áttu skoðanasystur í Sveinbjörgu Birnu Sveinbjörnsdóttur sem hafði verið oddviti Framsóknar og flugvallarvina frá 2014 en sagði úr Framsókn í ágúst 2017 vegna ágreinings um málefni hælisleitenda. Sveinbjörg sat út kjörtímabilið sem óháður fulltrúi og tilkynnti svo stofnun framboðsins Borgarinnar okkar - Reykjavíkur fyrir kosningarnar 2018.

Helstu stefnumál O-lista Borgarinnar okkar voru að skapa betri umgjörð fyrir skólastjórnendur og kennara, banna snjallsímanotkun í grunnskólum og auka framboð á lóðum. Framboðið vildi auk þess halda flugvellinum í Vatnsmýri og vildi setja upp hraðaakstursmyndavélar í öllum götum þar sem grunn- og leikskólar væru. O-listinn fékk einungis 228 atkvæði, um 0,4 prósent.

Annað framboð kennt við borgina sem bauð fram það árið var H-listi Höfuðborgarlistans. Oddviti listans var Björg Kristín Sigþórsdóttir, Húsvíkingur og framkvæmdastjóri í eigin rekstri, 

„Þetta er þverpólitískur hópur og við samanstöndum af 46 ólíkum einstaklingum sem erum sammála um að standa vörð um sérstöðu Reykjavíkur sem höfuðborg landsins þannig að hún geti verið stolt landsmanna,“ sagði Björg um framboðið í samtali við Vísi 24. mars 2018.

„Helstu áherslur okkar eru húsnæðisstefna sem verður sérsniðin fyrir einstaklinga og fjölskyldur sem eru að kaupa sína fyrstu eign. Svo stjórnkerfið og skipulag Reykjavíkurborgar að það verði einfaldað auk þess að aðgengi borgarbúa að borgarstjóra, kjörnum fulltrúum og stjórnkerfinu verði auðveldað.“

Höfuðborgarlistinn naut örlítið meiri vinsældi en hin þrjú fyrrnefndu framboðin og hlaut hann 365 atkvæði, eða um 0,6 prósent.

Þá er forvitnilegt að 2018 buðu fram tveir listar sem kenndu sig við kyn. Annar þeirra var K-listi Kvennahreyfingarinnar og hinn var Y-listi Karlalistans.

Helsta stefnumál Kvennahreyfingarinnar var að „berjast gegn ofbeldis- og nauðgunarkúltúr sem viðgengst í samfélaginu.“ Oddviti hreyfingarinnar var Ólöf Magnúsdóttir, framkvæmdastjóri nýsköpunarfyrirtækisins Jaðarmiðlunar, og var listinn einungis skipaður konum.

Af þeim örframboðum sem buðu fram 2018 hlaut Kvennahreyfingin flest atkvæði, 528 talsins, eða rétt um 0,9 prósent.

Meðan Kvennahreyfingin barðist gegn ofbeldismenningu beindi Karlalistinn fyrst og fremst sjónum sínum að einstæðum feðrum sem áttu í deilum við barnsmæður sínar um umgengni og meðlag.

Oddviti Karlalistans var stjórnsýslufræðingurinn Gunnar Kristinn Þórðarson og meðal helstu stefnumála listans var að auglýsa stöður barnaverndarnefndar, tryggja að barnavernd beitti heimildum til íhlutunar þegar umgengni væri tálmuð, þrýsta á löggjafann að færa innheimtur meðlaga til Tryggingarstofnunar og kosta athvarf fyrir feður sem sættu umgengnistálmunum eða ofbeldi í nánum samböndum.

Framboðið lenti í töluverðum skakkaföllum. Stefán Páll Páluson, sem var í þriðja sæti framboðsins, samþykkti að víkja af listanum eftir kosningarnar þegar kom í ljós að hann hafði hlotið dóm fyrir þjófnað ári fyrr. Stundin fjallaði skömmu eftir það um að bæði Kristinn Skagfjörð Sæmundsson, sem sat í fjórða sætinu, og Gunnar Waage, sem var í öðru sætinu, hefðu verið sakaðir um ofbeldi gegn nánum fjölskyldumeðlimum. Fór svo að Kristni var vikið af listanum en Gunnar hélt sæti sínu.

Niðurstöðurnar hafa sennilega líka verið vonbrigði fyrir forsvarsmenn Karlalistans því hann hlaut einungis 203 atkvæði, eða um 0,3 prósent.

---

Ábyrg framtíð og Reykjavík, besta borgin - 2022

Stjórnmálaflokkurinn Ábyrg framtíð var stofnaður 27. júlí 2021 af baráttuhópi gegn sóttvarnaraðgerðum vegna Covid-19. Formaður Ábyrgrar framtíðar var Jóhannes Loftsson, verkfræðingur og formaður Frjálshyggjufélagsins, og bauð flokkurinn fyrst fram í Alþingiskosningunum 2021. Illa gekk þó að safna undirskriftum fyrir þær kosningar þannig að hann gat einungis boðið fram í einu kjördæmi.

Jóhannes sóttist eftir því að leiða lista Miðflokksins fyrir borgarstjórnarkosningarnar 2022 en var hafnað vegna þess að hann var enn formaður Ábyrgrar framtíðar. Fór svo að Ábyrg framtíð bauð fram í borginni undir formerkjum Y-lista.

Samgöngu- og húsnæðismál voru helstu stefnumál Ábyrgrar framtíðar og vildi flokkurinn leggja svokallaða Viðeyjarleið í stað Sundabrautar og efla Reykjavíkurflugvöll. Flokkurinn hlaut að endingu 475 atkvæði, eða um 0,7 prósent.

Annað örframboð sem bauð fram það árið var Reykjavík, besta borgin en forkólfar þess voru Gunnar Hjörtur Gunnarsson verkfræðingur og Örn Sigurðsson arkitekt. Þeir höfðu báðir verið virkir í Samtökum um betri byggð, þrýstihóp sem hefur barist fyrir því að flugvöllurinn fari úr Vatnsmýrinni frá 1999.

Framboð Reykjavíkur, bestu borgarinnar gekk þó ekki áfallalaust fyrir sig. Forsvarsmenn runnu út á tíma við að skila inn framboðinu og urðu heldur vandræðalegir á fundi kjörstjórnar þegar þó nokkurn fjölda meðmæla vantaði.

„Ég svaf lítið sem ekkert í nótt og þrjár nætur þar á undan þannig ég er ekki alveg með fulle fem,“ sagði Gunnar Hjörtur, oddviti framboðsins, þar sem hann sat á fundi kjörstjórnar í beinni útsendingu Ríkisútvarpsins.

Framboðið fékk þó frest til að safna nægilegum fjölda meðmælenda og tókst það. Hins vegar lenti framboðið aftur í vandræðum þegar kom í ljós að Birgitta Jónsdóttir, stjórnmálakona og stofnandi Pírata, sat í 23. sæti listans án þess að hafa gefið samþykki fyrir því. Forsvarsmenn listans kunnu engar skýringar á þeirri meintu fölsun, Birgitta var tekin af listanum og fékk framboðið að standa.

Langstærsta stefnumál E-listans var að koma flugvellinum úr Vatnsmýrinni og vakti Guðmundur athygli í kappræðum fyrir að stýri umræðunni gjarnan í átt að flugvellinum. E-listinn hlaut 134 atkvæði, eða um 0,2 prósent, í kosningunum.

„Það sem þessir flokkar eiga sameiginlegt er að kjósendur hafa engan áhuga á þeim,“ segir Ólafur til að kjarna örframboðin að lokum.

---

Óvinsælustu örframboðin í sögu borgarinnar

Hér má svo loks sjá þau framboð sem hafa hlotið fæst atkvæði í borgarstjórnarkosningunum frá upphafi:

1. Íslenska þjóðfylkingin 2018 - 125 atkvæði (0,21%)
2. Húmanistaflokkurinn 2002 - 126 atkvæði (0,18%)
3. Reykjavík, besta borgin 2022 - 134 atkvæði (0,22%)
4. Frelsisflokkurinn 2018 - 142 atkvæði (0,24%)
5. Alþýðufylkingin 2018 - 149 atkvæði (0,25%)
6. Karlalistinn 2018 - 203 atkvæði (0,34%)
7. Alþýðufylkingin 2014 - 219 atkvæði (0,4%)
8. Borgin okkar Reykjavík 2018 - 228 atkvæði (0,39%)
9. Vinstri hægri snú 2002 - 246 atkvæði (0,36%) 
10. Frjálslyndi flokkurinn og óháðir 2010 - 274 atkvæði (0,46%)