Viðsnúningur í rekstri, hver borgar?

Mikið hefur verið rætt um fjármál Fjarðabyggðar undanfarið og það er vissulega gleðiefni að rekstrarniðurstaða A-hluta sé jákvæð, þrátt fyrir lakari afkomu en áætlað var.

En það er rétt að spyrja: hvað liggur í raun að baki þessum „bætta“ rekstri sveitarfélagsins? Í grunninn skýrist hann af hærri skatttekjum, hærri framlögum úr jöfnunarsjóði og lægri fjármagnskostnaði.

Auknar tekjur og framlög

Frá árinu 2021 til ársins 2025 hafa tekjur Fjarðabyggðar vaxið um 43% og þar vega skatttekjur og framlög úr jöfnunarsjóði þyngst. Skatttekjur Fjarðabyggðar byggja á útsvari íbúa og fasteignagjöldum þeirra sem eiga fasteignir í sveitarfélaginu. Þegar tekjur íbúa hækka aukast tekjur sveitarfélagsins óumflýjanlega líka. Fjarðabyggð státar af öflugu atvinnulífi og meðaltekjur íbúa eru með þeim hæstu á landinu. Það skilar sér beint í reksturinn.

Á sama tíma hafa framlög úr jöfnunarsjóði hækkað verulega, ekki síst vegna þess að nú er meira tekið tillit til þess að Fjarðabyggð er fjölkjarna sveitarfélag. Framlögin jukust um 374 milljónir króna milli áranna 2024 og 2025 og hafa hækkað um 823 milljónir frá árinu 2022. Það munar um minna.

Ytri aðstæður og lækkun gjalda

Ytri efnahagslegar aðstæður hafa líka skipt máli. Verðbólga var mjög há árin 2022 og 2023 en lækkaði árin 2024 og 2025. Hvers vegna skiptir það máli? Jú, skuldir sveitarfélagsins eru að mestu verðtryggðar og hærri verðbólga þýðir að höfuðstóll lána hækkar og þar með greiðslubyrðin. Lægri verðbólga þýðir lægri afborganir. Afborganir voru til dæmis 156 milljónum króna lægri en árið 2023.

Þetta skiptir máli vegna þess að jákvæð rekstrarniðurstaða segir ekki alla söguna. Hún sýnir ekki endilega að grunnreksturinn hafi verið endurskipulagður eða að forgangsröðun hafi batnað. Hún endurspeglar líka auknar tekjur og hagstæðari ytri skilyrði.

Skuldir og framkvæmdir

Nánast engar lántökur voru teknar hjá bönkum og lánastofnunum árin 2024 og 2025 hjá sveitarfélaginu í heild. A-hlutinn hefur engu að síður þurft að sækja sér fjármagn til fyrirtækja í B-hluta, einkum Hafnarsjóðs, til að fjármagna sig. Það nam tæpum 200 milljónum króna árið 2025 og 460 milljónum króna árið 2024.

Áhyggjuefnin

Mikilvægt er að sýna ábyrgð í rekstri þrátt fyrir auknar tekjur. Flestar fjárfestingar ársins í A-hluta fóru fram úr áætlunum. Launakostnaður hækkaði um 560 milljónir króna milli ára, þótt hann hafi verið undir áætlun. Það skýrist að verulegu leyti af lausum stöðugildum. Þá vaknar eðlileg spurning: eru verkefni ekki unnin, eða er álagið orðið of mikið á það starfsfólk sem er fyrir?

Samhliða þessu hefur kostnaður vegna aðkeyptrar verktöku aukist. Ef sveitarfélagið nær ekki að manna störf og þarf þess í stað að kaupa þjónustu utan frá, hverfur fljótt sá „sparnaður“ sem birtist í lægri launakostnaði en áætlað var. Það er ekki sjálfbært til lengdar.

Við erum að reka samfélag

Rekstrargrunnur sveitarfélagsins er sterkur og sá styrkleiki hefur ítrekað sýnt sig í jákvæðri rekstrarniðurstöðu samstæðunnar allt kjörtímabilið. Rekstur sveitarfélagsins þarf að sjálfsögðu að byggja á ábyrgri nýtingu sameiginlegra fjármuna. En við erum ekki að reka fyrirtæki. Við erum að reka samfélag.

Þess vegna þarf leiðarljós sveitarfélagsins að vera ekki bara að halda rekstrinum jákvæðum, heldur að tryggja jöfnuð, velferð og sanngjarna þjónustu fyrir íbúa um alla Fjarðabyggð. Þar liggur hin raunverulega ábyrgð. Samfylkingin og annað félagshyggjufólk mun leggja áherslu á einmitt þau gildi: jöfnuð milli bæjarkjarna og sveitarfélag sem vinnur með íbúum og fyrir íbúa.

 Höfundar eru bæjarfulltrúar Fjarðalistans.