Jarð­gangnaáætlun - stað­festa eða stefnu­leysi

Það var blaut tuska framan í sveitarstjórnarmenn á Austurlandi, og í raun landsbyggðina alla, þegar innviðaráðherra taldi sig ekki bundinn af samþykktri samgönguáætlun, og þeirri miklu vinnu sem þar lá að baki, og þar með um útboð Fjarðarheiðarganga. Það er vissulega svo að þriðja stjórnsýslustigið á Íslandi, landshlutasamtök, hafa ekki sama lögformlega vægið eins og á hinum norðurlöndunum og þar með ekki ákvörðunarvald um útdeilingu fjármagns eins og þar er.

Hinsvegar hefur það þótt góð stjórnsýsla og vönduð vinnubrögð að taka mark á ályktunum þessarra samtaka og sveitarfélaga sem að þeim standa. Samgöngumál eru þau mál sem vega langþyngst í þróun byggðar og landssvæða. Það eru unnar ákveðnar tillögur í samgönguáætlun, og jafnan reynt að ná samkomulagi milli landshluta um hvaða forgangsröðun skuli vera á þeim.

Virðing alþingis – orð skulu standa.

Það er dapurlegt að nýr innviðaráðherra skuli allt í einu ekki telja sig bundinn af þeirri miklu vinnu, né af loforðum fyrri þinga, og gera þar með lítið úr alþingi, sveitarstjórnarfólki og íbúum austurlands með jafn ruddalegum hætti. Um 65% þjóðarinnar búa á höfuðborgarsvæðinu, og allt að 80% á áhrifasvæði þess, en samt ekki á nema um 1,8 % af stærð landsins. Samt hefur verið talið eðlilegt að höfuðborgarsvæðið hafi nær fullan þingmannafjölda miðað við þetta ójafnvægi.

Það hefur verið vegna þess að landsmenn hafa treyst ríkisstjórn og ráðherrum, að þeir hafi heildarhagsmuni landsins alls í huga við stjórnvaldsákvarðanir, en ekki að þröngir sérhagsmunir eða hentistefna ráði för hverju sinni. Þó einhverjir gleðjist yfir því nú að þeir séu settir framfyrir í breytingum Eyjólfs þá er bara tímaspursmál þar til þeir hinir sömu verða settir afturfyrir, meðan landsbyggðin er háð duttlungum ráðherra á hverjum tíma.

Ný stjórnskipan ?

Það hefur stundum verið horft til fylkjaskipunar í Noregi varðandi stjórnskipan landsins. Með fylkjaskipan yrði hægt að flytja stærstan hluta samgöngumála, svæðisbundinna skipulagsmála, grunn heilbrigðismála, framhaldsskóla og byggðaþróunarmála til fylkjanna. Þetta þýddi að skattheimtunni yrði snúið við og innheimtir skattar myndu renna til fylkjanna og ríkið gera kröfu í fjárlögum til rekstrar sameiginlega þátta, s.s. í rekstur landspítala og annarra stofnana ríkisins. Þetta þýddi auðvitað að rekstur ríkisins yrði mun sýnilegri og þá sæist hve mikið rekstur þess kostar í raun, þar gæti komið ýmislegt merkilegt í ljós. Sem málamiðlun mætti gefa sveitarfélögum, og/eða landshlutasamtökum, kost á eigin útboðum stærri verka og að ríkið myndi svo kaupa þau til baka á x-tíma.

Misvægi atkvæða – fólksfjöldi eða stærð.

Það er svo að allar tekjur af virðisaukaskatti, tekjuskatti fyrirtækja, olíugjöldum, kílómetragjöldum, helmingur af tekjuskatti einstaklinga, og svo má lengi telja, fara til ríkisins og því eru völd þeirra sem fara með fjárveitingavaldið mikil. Ef þessi stjórnsýsla, sem innviðaráðherra viðhafði, er það sem koma skal er full ástæða fyrir austurland að taka málin í sínar hendur. Þar er ég að tala um að skoða í fullri alvöru hvort eðlilegt hlutfall fjármagns og þjónustu hafi skilað sér til fjórðungsins á undanförnum 2-3 áratugum. Skýrslur hafa verið gerðar um annað eins, en um framhaldið skal svo ósagt hér.

Evrópusambandið.

Það að ganga í Evrópusambandið er eingöngu útvíkkun á þessum úthlutunarkomplexum alþingis- og embættismanna, sem þá geta unnið við að ná til baka einhverju af því mikla fjármagni sem rynni til ESB, og úthluta svo pökkum til landsmanna eins og góðhjartaðir jólasveinar vottaðir með CE stöðlum. Nota bene jólagjöfum sem við sjálf höfum greitt dýru verði með peningaframlögum, framsali auðlinda og sjálfsákvörðunarrétti um eigin framtíð.

Ég er ekki að tala um róttækari aðgerðir að sinni, en einn gárungi benti mér á að byrja mætti á að sprengja brúna yfir Jökulsá á Fjöllum. Það er þó sennilega óþarfi, hún er hvort sem er að hruni komin.

Kannski meira síðar, kveðja,

Sigurður Ragnarsson framkvæmdastjóri, Egilsstöðum.