Af hverju eiga Ís­lendingar að vera stikk­frí í eigin vörnum

Ég trúi því ekki að Íslendingum finnist það sjálfsagt og eðlilegt að vera sjálfstæð og fullvalda þjóð án eigin varna. Á sama tíma og stjórnvöld og Alþingi eru sammála um að Evrópa standi frammi fyrir mestu hernaðarógn frá lokum seinni heimsstyrjaldar eftir innrás Rússlands í Úkraínu og að ógnin sé raunveruleg og aðkallandi og geti raungerst innan fimm ára. Að landfræðileg lega Íslands valdi því að landið mun dragast inn í stríðsátök ef önnur ríki í Evrópu verði fyrir árás Rússa hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Og íslensk stjórnvöld viðurkenna fúslega að beinar varnir landsins séu takmarkaðar hvort sem um er að ræða vopn, viðbúnað eða mannafla til að verja mikilvæga innviði og varnarmannvirki. Og því er spurt; af hverju eru varnir landsins svo óþægilegt umræðuefni að almenningur, stjórnvöld og Alþingi vilja ekki ræða það mál nema þá með tilvísun til þess að við höfum samninga við aðrar þjóðir um varnir landsins, þ.e. varnarsamninginn við Bandaríkin og NATO.

Ákvæði um herskyldu íslenskra þegna var felld út úr stjórnarskrá Íslands árið 1985. Í dag eru því engin ákvæði í lögum landsins sem kveða á um að íslenskum ríkisborgurum beri skylda til að verja fullveldi og sjálfstæði landsins ef eftir því er kallað og þjóðin stendur frammi fyrir lífshættulegri hernaðarógn. Hernaðarógn sem getur raungerst með skömmum eða engum fyrirvara sem afleiðing stórveldaátaka eða hernaðarátaka sem flæða stjórnlaust frá einu heimshorni til annars. Í þeim tilvikum ætla Íslendingar að treysta því alfarið að aðrar þjóðir komi okkur til varnar; þ.e. Bandaríkjamenn í gegnum varnarsamninginn eða aðild okkar að NATO. Við ætlum hins vegar ekki að grípa til eigin varna.

Hvað veldur þeirri meinloku í íslenskri þjóðarsál að halda að aðrir geri eitthvað fyrir okkur sem við erum ekki tilbúin að gera sjálf. Jú, kannski að svarið felist í því að þessar þjóðir sjái sér hag í því að koma okkur til aðstoðar vegna þess að það samrýmist og þjónar þeirra eigin þjóðarhagsmunum. Ef svo er vinna allir, bæði við og þessar erlendu þjóðir. En hvað ef þessir þjóðarhagsmunir fara ekki saman? Ef þjóðirnar sem við treystum til að verja okkur eru uppteknar við eigin varnir eða af öðrum orsökum geta ekki liðsinnt okkur þegar kallið kemur, en geta komið síðar? Hvað gerum við þá Íslendingar?

Svarið á að vera augljóst. Við grípum til eigin varna. Því þær mýtur að við séum of fátæk og fámenn til að verja landið ef það verður fyrir fyrivaralausri eða óvæntri árás eru rangar. Við þurfum að geta varið mikilvæga innviði og hernaðarmannvirki þar til aðstoð berst erlendis frá. Það kostar mannskap, búnað, skipulag og þjálfun sem ekki er til í dag eins og stjórnvöld hafa bent á. Við þurfum íslenskt varnarlið sem geta verið fyrstu viðbragðsaðilar. Það þarf ekki að vera fjölmennt, en það þarf að vera til taks.

Nema að niðurstaða almennings og Alþingis sé sú að íslenska þjóðin sé stikkfrí þegar kemur að því að verja landið!

Höfundur er varnarmálasérfræðingur.