Gætu dregið ríkið fyrir dóm vegna að­gerða­leysis

Svandís Svavarsdóttir, sjávarútvegsráðherra, sagði á Alþingi í dag að ekki stæði til að ógilda veiðileyfi Hvals hf. þrátt fyrir niðurstöður nýrrar skýrslu Matvælastofnunar um að fjórðungur hvala líði þjáningar þegar þeir eru drepnir. Samkvæmt lögum eiga drápin að vera skjót og sársaukalaus.

Þrátt fyrir þetta taldi Matvælastofnun að lög hefðu ekki verið brotin vegna þess að besti mögulegi búnaður væri notaður við veiðarnar miðað við aðstæður.

Katrín Oddsdóttir, lögmaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, sagði að ráðherranum bæri að draga veiðileyfið til baka í kvöldfréttum Stöðvar 2 í gærkvöldi. Í samtali við Vísi segir hún að verið sé að skoða hvort að hægt sé að stefna ríkinu fyrir sinnuleysi í garð náttúrunnar líkt og gerst hefur í vaxandi mæli víða erlendis. 

Dómstólar í Þýskalandi og Hollandi hafa meðal annars skikkað þarlend stjórnvöld til þess að gera meira í loftslagsmálum þar sem aðgerðir þeirra voru taldar ófullnægjandi á undanförnum árum.

„Þetta eru svona frekar frammúrstefnuleg dómsmál sem eru núna við Mannréttindadómstól Evrópu. Það er verið að prófa þetta í ýmsum löndum eins og Sviss og Noregi og annars staðar vegna þess að fólki er hreinlega nóg um hversu hægt gengur að ná þessum alþjóðlegu markmiðum,“ segir hún.

Flókið að koma máli fyrir íslenska dómstóla en þess virði að reyna

Vísar Katrín til nýlegra rannsókna um að hvalir, og sérstaklega stórhveli, bindi umtalsvert magn kolefnis í skrokkum sínum. Þeir séu langlífir og þegar þeir drepist sökkvi þeir til botns og bindi kolefni þar í margar aldir. Hún segir að vegna þess hversu mikið kolefni hvalir bindi sé hægt að halda því fram að lífi og heilsu fólks sé stefnt í hættu með hvalveiðum.

Það ætti að vera borðleggjandi fyrir Ísland að stöðva umsvifalaust hvalveiðar þegar fyrir liggi að um dýraníð sé að ræða og að þær hafi skelfileg áhrif fyrir loftslagið.

„Sé ákvörðunin sú að gera það ekki er það okkar mat að það sé hægt að láta reyna á réttmæti þess aðgerðaleysis og hreinlega að skapa ríkinu bótaábyrgð. Við erum að skoða þessi mál, hvernig er hægt að koma svona máli fyrir dómstóla,“ segir lögmaðurinn.

Flókið gæti þó reynst að fá íslenska dómstóla til þess að taka upp mál af þessu tagi. Katrín segir að íslensk stjórnvöld hafi ekki staðið sig vel í að auðvelda náttúruverndarsamtökum og hagsmunaaðilum að láta reyna á rétt náttúrunnar fyrir dómstólum.

„Þetta er alveg þess virði að reyna,“ segir hún.

Herferðir gegn Íslandi í vændum

Undiralda gegn hvalveiðum allt önnur nú en áður, að mati Katrínar. Aðgerðasinnar á boð við Paul Watson, stofnanda Sea Shepard-samtakanna, hafi boðað komu sína til Íslands en auk þess sé henni kunnugt um að verið sé að skipuleggja samfélagsmiðla- og jafnvel sniðgönguherferð gegn Íslandi vegna veiðanna. Þekktir listamenn séu á meðal þeirra sem andæfa þeim.

„Það er svo ótrúlega mikilvægt að ráðherra auðnist að horfa á þessa heildarmynd áður en hún tekur sína endanlega ákvörðun um það hvort hún lætur á það reyna að stöðva bara hreinlega veiðarnar núna,“ segir Katrín.