Stjórnvöld verði að halda vel á spilunum eftir afnám hafta

Almenn jákvæðni ríkir gagnvart fyrirhuguðu afnámi gjaldeyrishafta hjá þeim sérfræðingum sem fréttastofa hefur rætt við í dag. Hins vegar verði stjórnvöld að halda vel á spilunum og sýna aga í ríkisfjármálunum.

Bjarni Benediktsson forsætisráðherra og Benedikt Jóhannesson fjármálaráðherra tilkynntu á blaðamannafundi í ráðherrabústaðnum í gær að fjármagnshöft verði afnumin á morgun. Gengi krónunnar tók að sveiflast talsvert strax við opnun markaða í morgun

Sveiflurnar eru sagðar viðbúnar og innan eðlilegra marka. Þá er talið ólíklegt að ákvörðunin muni hafa áhrif á ákvörðun peningastefnunefndar. Gengi krónunnar lækkaði um tæplega fjögur prósent í morgun og úrvalsvísitala Kauphallarinnar lækkaði sömuleiðis en tók við sér þegar nær dró hádegi.

Gengi í bréfum útflutningsfyrirtækja hækka

Páll Harðarson, forstjóri Kauphallarinnar, segir lækkunina ekki koma á óvart og að Kauphallarfólk sé jákvætt gagnvart afnámi gjaldeyrishafta. „Horfurnar eru almennt góðar og þetta er jákvætt skref. Markaðurinn hefur tekið þessu ágætlega, en reyndar lækkaði úrvalsvísitalan í fyrstu viðskiptum í morgun en tóku síðan við sér á nýjan leik. Við sjáum það meðal annars að útflutningsfyrirtækin eru aðeins að hækka – kannski eðlilega í ljósi þess að krónan hefur veikst,” segir Páll.

Aðspurður segir Páll að við því hafi verið að búast að krónan myndi lækka við fregnirnar, en segist þó litlar áhyggjur hafa af þróuninni.

„Það má segja að þetta sé kannski eitthvað sem stjórnvöld voru að vonast eftir og leggja upp með. Markaðurinn er kannski að einhverju leyti að lesa þannig í spilin. Það eru enn hömlur á innflæði, til dæmis inn á íslensk skuldabréf. Þannig að ég held að það sé ekki áhyggjuefni og nokkurn veginn í takt við það sem men hafa lagt upp með,” segir hann. „Þetta eru svona hóflegar hreyfingar og við lítum þetta mjög jákvæðum augum í Kauphöllinni.”

Eftirleikurinn á ábyrgð stjórnvalda

Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambandsins, segir ákvörðunina mikið fagnaðarefni, þó síðasti áfanginn í afnámi hafta hafi ekki beinlínis bein áhrif á stöðu launafólks í landinu.

„Ég held að þessi tíðindi séu í sjálfu sér mjög góð. Þau breyta kannski ekki mög miklu um stöðu okkar einstaklinga. Almenningur er ekki að færa það stórar fjárhæðir á milli landa að þetta breyti miklu. En aðstæður í okkar efnahagslífi eru þannig að mikill gjaldeyrisforði Seðlabankans gerir það að verkum að þetta ætti ekki að ógna stöðu krónunnar í bráð,” segir Gylfi.

Hann segir ljóst að staðan kalli á mikill aga í ríkisfjármálum og efnahagsstjórn. „Eftirleikurinn er í höndum stjórnvalda. Svigrúm Seðlabankans til þess að lækka þá vexti á grundvelli þessara ákvarðana hlýtur að ráðast dálítið af því með hvaða hætti stjórnvöld ætla að axla ábyrgð í hagstjórninni. Það er alveg rétt að þetta kallar síðan á vinnumarkaðinn og með hvaða hætti við högum þáttum þar. En í augnablikinu er þetta svolítið í höndum stjórnvalda.”

Undanfarnar vikur hefur krónan verið í miklum styrkingarham þrátt fyrir að Seðlabankinn hafi keypt gjaldeyri fyrir að meðaltali þrjá milljarða á dag. Forðinn er nú rúmlega 800 milljarðar k´rona og er að stærstum hluta óskuldsettur forði.

„Okkar gjaldeyrisforði er af þeirri stærðargráðu að þetta ætti ekki að vera áhyggjuefni. En gleymum því ekki að krónan hefur styrkst mjög mikið á síðastliðnu ári og alveg tilefni til þess ða hafa áhyggjur af því gagnvart atvinnuþróun og stöðu atvinnulífsins. Það er ekkert got fyrir okkur sem heimili að byggja okkar kaupmátt upp á röngum forsendum hvað þetta varðar. Við þurfum að líka að tryggja okkar hagsmuni að hafa starf og atvinnu,” segir Gylfi.

Möguleg styrking ef markaðsöflin fá að ráða

Daníel Svavarsson, forstöðumaður greiningardeildar Hagfræðideildar Landsbankans, sagði í samtali við Vísi í dag að í ljósi breytinga á erlendri skuldastöðu þjóðarbúsins, jákvæðum horfum um áframhaldandi afgang af viðskiptajöfnuði og gríðarlegum gjaldeyriskaupum Seðlabankans undanfarin tvö ár megi heita ólíklegt að krónan hafi náð sínu nýja jafnvægisgildi. Því eigi hún inni talsverða styrkingu ef markaðsöflunum verður leyft að virka.

„Ég tel að tíðindi dagsins ættu í grundvallaratriðum að hafa góð áhrif á innlenda markaði þegar fram í sækir. Ómögulegt er hins vegar að segja til um skammtímasveiflur á mörkuðum, einkum gjaldeyrismarkaði. Það að íslenskir lífeyrissjóðir hafa ekki fullnýtt sér þær heimildir sem þeir hafa nú þegar til að auka fjárfestingar sínar erlendis bendir til þess að ólíklegt sé að vænta megi stórfellds útflæðis frá þeim á skömmum tíma í kjölfar afnáms haftanna," segir Daníel.

„Að sama skapi hafa einstaklingar og fyrirtæki haft nokkuð rúmar heimildir til að fjárfesta erlendis frá áramótum sem virðist ekki hafa haft verulegt útflæði í för með sér. Þvert á móti hefur verið verulegt nettó innstreymi fjármagns frá áramótum og krónan hefur styrkst allnokkuð þrátt fyrir umfangsmikil gjaldeyriskaup Seðlabankans."

Nýjar reglur Seðlabankans taka gildi á morgun en eftir gildistöku þeirra verða varúðarreglur vegna vaxta­munarviðskipta og takmarkanir vegna afleiðuviðskipta með íslenskar krónur einu eftirstandandi höftin.