Fréttaskýring: Allt á suðupunkti í Suður-Evrópu

Staða efnahagsmála í nær öllum ríkjum í Suður-Evrópu er fjárfestum mikið áhyggjuefni í augnablikinu, samkvæmt fréttum breska ríkisútvarpsins BBC og Wall Street Journal í dag. Þetta hefur enduspeglast í sífellt hækkandi skuldatryggingaálagi á tíu ára ríkisskuldabréf ríkjanna. Álagið á undanförnum vikum hefur hækkað snarlega og er nú á bilinu 5 til rúmlega 7 prósent. Sveiflur á hlutabréfamörkuðum þykja einnig benda til þess að fjárfestar séu að halda að sér höndum, og bíði þess aðgerðir fari að hafa áhrif.

Pólitísk óvissa bætist við

Ríkin sem um ræðir eru einkum Grikkland, Ítalía, Portúgal og Spánn. Í öllum þessum ríkjum er álagið það hátt að nær útilokað er talið að löndin geti endurfjármagnað skuldir sínar á markaði. Þá hefur pólitískur óróleiki ekki heldur verið til þess fallinn að róa fjárfesta. Í þremur löndum af þessum fjórum, Grikklandi, Ítalíu og Spáni, hefur nú verið skipt um pólitíska forystu frá því sem var fyrir tæpum mánuði. Þetta hefur ekki bætt ástandið eða dregið úr vantrausti. Þvert á móti.

Beðið eftir aðgerðum

„Eftir hverju er verið að bíða?" spurði Mario Draghi, nýr seðlabankastjóri Evrópu, á bankamálaráðstefnu í vikunni, og vitnaði til þess að nauðsynlegt væri fyrir Evrópusambandið að virkja björgunarsjóð sinn og grípa til aðgerða. Staða mála nú þyldi enga bið. En af hverju er ekki búið að grípa til aðgerða sem fjárfestar hafa trú á að skipti máli? Svarið er, að björgunarsjóður ESB hefur ekki verið fjármagnaður enn að fullu og þá hefur sjálf beiting sjóðsins ekki verið endanlega útfærð. Það sem þó hefur verið samþykkt er að stækka sjóðinn úr 440 milljörðum evra í 1.000 milljarða. Klaus Regling, framkvæmdastjóri björgunarsjóðsins, hefur þegar fundað með æðstu embættismönnum Kína og Japan með það fyrir augum að þau ríki kaupi um 10% af skuldabréfum sem sjóðurinn gefur út, svo hann geti gripið til aðgerða. Samkvæmt fréttum Wall Street Journal hafa svörin þaðan verið á þá leið að ekki liggi nógu skýrt fyrir hvernig sjóðurinn verður byggður upp og notaður, svo til þessara gríðarlega umsvifamiklu kaupa geti komið. Meiri líkur en minni eru þó taldar á því að samkomulag náist um þessi mál og sjóðurinn verði virkjaður og notaður til aðstoðar þeim þjóðum sem glíma við alvarlegasta skuldavandann.

Aðgerðir í hverju ríki nauðsynlegar

Mikill þrýstingur eru nú á stjórnvöld í ríkjum Suður-Evrópu að grípa til aðgerða í ríkisfjármálum sem fjárfestar fá merki um að séu að virka. Þau merki hafa ekki sést enn. Stephanie Flanders, ritstjóri efnahagsmála hjá BBC, segir að óttinn sé helst við það að fjárfestar hafi ekki þolinmæði til þess að bíða eftir því að aðgerðir hafi áhrif. Þá gæti skapast ástand sem enginn hefði neina stjórn á, eins og Flanders sagði í pistli sem hún skrifaði á bloggsíðu sína nýlega.

Sérstaklega er horft til þess að Ítalir grípi til aðgerða sem tryggi mögulega á því að landið geti sótt sér fjármagn eitt og óstutt. Álagið á ríkisskuldabréf landsins hefur verið um og yfir 7% sem þýðir í reynd að allt er lokað þegar kemur að lánum. Það sama á við um banka landsins, sem eru taldir vera með veika innviði. Ítalía er þriðja stærsta hagkerfi Evrópu á eftir því franska og þýska.

Leiðtogar Evrópusambandsríkjanna, með Angelu Merkel, kanslara Þýskalands, fremsta í flokki eru þó vongóðir um að staðan batni á næstunni eftir því sem aðgerðir landanna fara að hafa áhrif á stöðu mála. En það mun taka tíma.