Haraldur V Noregs­konungur er látinn

Greint er frá því að konungur hafi látist klukkan 06:35 að staðartíma í morgun, eða klukkan 4:35 að íslenskum tíma. Konungurinn hafði legið á Ríkissjúkrahúsinu í Osló frá 17. ágúst vegna blóðsjúkdóms. Hann skilur eftir sig drottninguna Sonju Haraldsen og tvö börn, krónprinsinn (nú konunginn) Hákon Magnús og prinsessuna Mörtu Lovísu.

Hákon, sonur Haralds, er því orðinn konungur og verður krýndur á næstu dögum.

Flúðu frá Noregi vegna nasista

Haraldur fæddist þann 27. febrúar 1937 á Skaugum, óðali konungsfjölskyldunnar vestur af Ósló. Faðir hans var krónprinsinn Ólafur og móðir hans hét Marta. Afi hans hét Hákon sjöundi og var þá konungur Noregs.

Á vef konungsfjölskyldunnar segir að Haraldur hafi verið fyrsti krónprinsinn sem fæddist í Noregi í 567 ár. Hann átti tvær eldri systur en samkvæmt stjórnarskrá Noregs á þeim tíma máttu eingöngu karlmenn erfa krúnuna.

Þegar Haraldur var þriggja ára gamall, árið 1940, gerðu Þjóðverjar innrás í Noreg. Konungsfjölskyldan, ríkisstjórn Noregs og flestir þingmenn flúðu þá til Svíþjóðar en um sumarið ferðuðust Haraldur, móðir hans og systur til Bandaríkjanna, eftir að boð barst frá Franklin D. Roosevelt, þáverandi forseta Bandaríkjanna.

Hákon konungur og Ólafur V, faðir Haralds, urðu eftir í Bretlandi.

Haraldur, móðir hans og systur bjuggu í Bandaríkjunum til ársins 1945. Þann 8. maí það ár gáfust Þjóðverjar upp og tæpum mánuði síðar, eða þann 7. júní, steig Haraldur aftur á land í Noregi með Hákoni sjöunda konungi, móður sinni og systrum. Ólafur faðir hans tók á móti þeim ásamt fjölda annarra Norðmanna.

Átti að fá sem eðlilegasta æsku

Við menntun Haraldar var mikil áhersla lögð á að menntunin og æska hans yrðu ekki svo frábrugðin upplifun annarra norskra barna. Þegar Haraldur varð átta ára gamall var hann sendur í heimavistarskóla í Osló þar sem skólaganga hans var nánast eins og annarra barna, að undanskildum öryggisverðinum sem vaktaði herbergi hans.

Að grunn- og menntaskólamenntun hans lokinni þjónaði Haraldur í norska hernum og stundaði nám við Norska herskólann, eftir að hann hafði numið við Háskólann í Ósló.

Árið 1960 flutti Haraldur til Oxford í Bretlandi þar sem hann nam við Balliol-háskólann. Þar lærði hann sögu, hagfræði og félagsvísindi. Hann lauk námi þar árið 1962.

Þegar Haraldur var sautján ára gamall, árið 1954, lést Marta móðir hans af völdum krabbameins. Dauði hennar hafði mikil áhrif á hann en seinna meir skírði Haraldur Mörtu dóttur sína í höfuð móður sinnar.

Árið 1957 lést Hákon sjöundi konungur og Haraldur varð krónprins, þá tvítugur.

Haraldur vann náið með Ólafi föður sínum en árið 1960 fór hann í sína fyrstu opinberu heimsókn. Sú ferð var til Bandaríkjanna en í gegnum árin tók hann þátt í því að kynna norsk fyrirtæki á erlendri grundu. Því hélt hann áfram eftir að hann varð konungur.

Vildi ekki kvænast hefðarfrú

Þann 19. mars 1968 var tilkynnt að Ólafur konungur hefði veitt Haraldi leyfi til að giftast Sonju Haraldsen. Þau höfðu þá þekkst í níu ár.

Á þessum tíma var hefðin sú að krónprinsinn kvæntist konu af evrópskum konungsættum eða hefðarfrú. Sonja var ekki aðalsborin, heldur tilheyrði hún almúganum, en það að Haraldur vildi giftast henni leiddi til mikillar umræðu í Noregi.

Margir spáðu því að konungsfjölskyldan myndi leggjast af vegna þessa.

Ólafur ræddi málið við leiðtoga þingsins og ríkisstjórnarinnar en gaf Haraldi að endingu blessun sína.

Brúðkaupið fór fram í Ósló þann 29. ágúst 1968. Eftir það fluttu hjónin til Skaugum, áðurnefndrar óðalsjarðar konungsfjölskyldunnar vestur af Ósló, og bjuggu þar þar til Haraldur varð konungur. Þau eignuðust Mörtu Lovísu í september 1971 og Hákon Magnús í júlí 1973.

„Við gefum allt fyrir Noreg“

Eins og áður segir varð Haraldur konungur árið 1991. Ólafur faðir hans hafði þó veikst mikið um vorið 1990 og tók Haraldur þá við mörgum af embættisstörfum konungsins.

Ólafur lést þann 17. janúar 1991 og fjórum dögum síðar var Haraldur krýndur konungur. Eins og bæði faðir hans og afi höfðu gert tók Haraldur upp kjörorðin: „Alt for Norge“ eða „Við gefum allt fyrir Noreg“.

Í konungstíð hans gerði Haraldur töluverðar breytingar hvað varðar konungsfjölskylduna og aðgengi norsku þjóðarinnar og fjölmiðla að henni.

Þá tók hann á móti tveimur óbreyttum borgurum, ef svo má segja, inn í konungsfjölskylduna. Það eru þau Metta-Marit, ný drottning Noregs, og Ari Behn, nú fyrrverandi eiginmann Mörtu Lovísu.

Haraldur hafði sérstakan áhuga á íþróttum og náttúruvernd. Þessi áhugamál sameinaði hann meðal annars í veiðum skot- og fiskveiði.