Spán­verjum fjölgar þvert á þróunina

Alls voru 83.719 erlendir ríkisborgarar skráðir til búsetu hér á landi 1. ágúst, samkvæmt nýjum tölum Þjóðskrár Íslands. Það eru 220 færri en í byrjun desember, sem jafngildir 0,3 prósenta fækkun.

Mest fækkaði pólskum ríkisborgurum, um 483, og litháískum ríkisborgurum fækkaði um 388. Úkraínumönnum fjölgaði hins vegar um 241 og Nígeríumönnum um 84.

Spænskir ríkisborgarar á Íslandi eru nú 2.619 talsins. Hópurinn hefur stækkað í hverjum samanburði Þjóðskrár frá desember 2019, þegar þeir voru 1.127. Fjölgunin á tímabilinu nemur því 1.492 einstaklingum, eða rúmlega 132 prósentum.

Fimmföldun vakti áhuga

Sigrún K. Valsdóttir mannfræðingur hefur rannsakað Spánverja sem flutt hafa til Íslands. Áhugi hennar á viðfangsefninu kviknaði þegar hún flutti til Barcelona og bjó á Spáni í tæp þrjú ár.

Hún stundaði tvöfalt doktorsnám, annars vegar við háskóla í Barcelona og hins vegar við Háskóla Íslands. Á þeim tíma fór hún að velta fyrir sér hvers vegna sífellt fleiri Spánverjar leituðu út fyrir landsteinana.

Þegar Sigrún safnaði gögnum fyrir rannsókn sína fyrir um átta árum hafði fjöldi Spánverja á Íslandi, samkvæmt þeim tölum sem hún studdist við, fimmfaldast á einum áratug. Nýjustu tölurnar sýna að þróunin hefur haldið áfram síðan.

„Efnahagshrunið 2008 hafði mjög umfangsmikil og langvinn áhrif á Spán og því leituðu margir atvinnu erlendis,“ segir Sigrún.

Atvinnuleysi áfram hátt á Spáni

Sigrún telur stöðuna á vinnumarkaði á Spáni vera eina líklegustu skýringuna á áframhaldandi fjölgun Spánverja á Íslandi. Samræmdar tölur Eurostat fyrir júní styðja að mikill munur sé á atvinnuástandinu í löndunum.

Atvinnuleysi á Spáni mældist 10,1 prósent og var næsthæst innan Evrópusambandsins, á eftir Finnlandi. Á Íslandi var sambærilegt hlutfall 5,5 prósent.

Tölur Þjóðskrár sýna aðeins hve margir erlendir ríkisborgarar eru skráðir til búsetu hér en ekki hvers vegna þeir hafa valið Ísland. Rannsókn Sigrúnar bendir þó til þess að samspil atvinnuástands, tekjumöguleika og tengsla við fólk sem þegar býr hér ráði miklu.

Sterkt samfélag greiðir leiðina

Eftir því sem spænska samfélagið hefur stækkað hafa orðið til tengsl sem auðvelda fleirum að flytja hingað. Upplýsingar um vinnu, búsetu og lífið á Íslandi berast á milli vina og kunningja.

„Spánverjar hafa nú verið að aukast alveg umtalsvert á Íslandi síðustu tuttugu árin og því er komið sterkt samfélag Spánverja og fólk fréttir af því hvert af öðru að hér sé mögulega gott að búa og dvelja.“

Sigrún segir samfélagið virkt og nefnir meðal annars Facebook-hópa Spánverja á Íslandi. Margir eigi spænska vini hér og nýir íbúar komi því ekki endilega inn í landið án tengslanets.

Sumir þekki einhvern sem hafi flutt hingað en aðrir hafi fyrst kynnst Íslandi sem ferðamenn og ákveðið síðar að setjast hér að um lengri eða skemmri tíma.

Jákvæð ímynd Íslands

Atvinnuástandið getur skýrt hvers vegna fólk fer frá Spáni en ekki eitt og sér hvers vegna Ísland verður fyrir valinu. Sigrún segir landið hafa haft aðdráttarafl sem nái út fyrir vinnumarkaðinn.

„Ísland hafði og hefur mjög jákvæða birtingarmynd í evrópskum fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum.“

Náttúran og hreint umhverfi séu áberandi hluti þeirrar ímyndar. Háar íslenskar tekjur geri fólki jafnframt kleift að safna fé meðan það dvelur hér. Sigrún nefnir einnig að sumir kunni að sækja í svalara loftslag og vilji komast undan sívaxandi hita á Spáni.

Samgöngur hafi sömuleiðis skipt máli. Þegar hún bjó í Barcelona flugu tvö félög beint milli borgarinnar og Íslands og auðveldaði það ferðir milli landanna.

Ungt og langskólagengið fólk

Í rannsókn Sigrúnar var einkum um að ræða ungt fólk sem hafði gengið menntaveginn en ekki fundið starf við hæfi á Spáni.

„Ég tók viðtöl við hátt í þrjátíu manns og þurfti svona sérstaklega að leita eftir því að finna einhvern sem var ekki langskólagenginn eða með háskólapróf. Þannig að þetta er ungt og menntað fólk sem er að leita í störf erlendis.“

Fólkið leiti ekki aðeins til Íslands. Norður-Evrópa hafi almennt verið vinsæll áfangastaður og margir Spánverjar hafi meðal annars flutt til Þýskalands.

Í þeim hópi sem Sigrún þekkir hér á landi starfa margir í ferðaþjónustu, meðal annars sem leiðsögumenn. Aðrir starfa við kennslu og nokkrir spænskir dýralæknar vinna hér við sitt fag. Hún segir þó einnig algengt að langskólagengið fólk finni ekki starf sem tengist menntun þess.

Ekki allir komnir til að setjast að

Markmiðið með Íslandsdvölinni er mismunandi. Sumir koma hingað með langtímabúsetu í huga en aðrir líta á dvölina sem afmarkað tímabil.

„Fólk hugsar þessa dvöl hérna ekkert endilega til langs tíma. Sum ætla að setjast að á meðan að önnur líta á að þessi búseta á Íslandi sé tímabundin. En veita þeim svona tækifæri til að safna, víkka sjóndeildarhringinn og efla eigin færni. Á meðan að efnahagsástandið á Spáni er enn svona erfitt.“