Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Samúel Karl Ólason skrifar 10. júní 2026 15:40 Mynd þessi var í raun tekin af Abell S1063 vetrarbrautinni en fangaði í leiðinni rauðan blett sem hefur verið kallaður GLIMPSE-17775. ESA/James Webb Litlir rauðir blettir á myndum James Webb-geimsjónaukans (JWST) hafa um nokkuð skeið vakið furðu stjörnufræðinga og geimvísindamanna. Nú hefur þessi gáta mögulega verið leyst og rennir lausnin stoðum undir tilvist þess sem kallað er „svartholsstjarna“. Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022. Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Líst ekki á breytingar Ingu á útivistartíma barna að vetri Innlent Minnist dóttur sinnar sem lést á Íslandi Innlent „Þetta er auðvitað ekki mjög pólitískt sexí“ Innlent Ekki 270 ferkílómetrar heldur 26 Erlent Fulltrúar rússneska sendiráðsins kallaðir á teppið Innlent Með umtöluð símtöl og skilaboð á sínu borði Innlent Fegursta flugvél Íslands rifin Innlent Annar vinningur hættir að safnast upp í Vikinglottó Innlent „Það er að verða til kynslóðaójöfnuður“ Innlent Höfum setið eftir í baráttu við glæpahópa Innlent Fleiri fréttir Ásakanir á víxl milli leyniþjónusta eftir skothríð í Kænugarði Sakaskrá fjölda glæpamanna óvart hreinsuð Ungmenni drepin og þorp rifið á Vesturbakkanum Hefja síðasta áfanga ferðarinnar til Merkúrs Kviðdómendur fá síðasta séns Trump má enn ekki meina börnum um ríkisborgararétt Kyrrsetja grunsamlegt rússneskt skip á Svalbarða NATO og ESB ætli að bregðast við auknu gáleysi Rússa Eitraður reykjarmökkur veldur vandræðum í Suðaustur-Asíu Vonast til að geta haldið árásum í lágmarki fram yfir kosningar Trump um Harry og Meghan: „Ég var enginn aðdáandi“ Ekki 270 ferkílómetrar heldur 26 Ætluðu að vinna skemmdarverk í Danmörku Spyr hvort breyta ætti heitinu í Trumpsund Vita hverjir drónamennirnir í Leipzig eru Úkraínumenn skiptust á skotum í Kænugarði Løkke kallar rússneska sendiherrann á teppið Útséð um að markmið Parísarsamkomulagsins náist Pútín segir Rússland vera að vinna stríðið Myrt í tilefnislausri stunguárás á Times Square Neitar að hafa myrt Charlie Kirk Átökin við Persaflóa stigmagnast á ný Munu verja hagsmuni sína á norðurslóðum „með öllum ráðum“ Bandaríkjaher hefur árásir á Íran á ný Ná ekki saman um sakhæfi Clancy Kenna Rússum um sprengidrónana á flugvellinum Sprengjur nærri spennistöð Hákon sór embættiseið Mannskæðar árásir á Kænugarð sjöttu nóttina í röð Nærri þúsund talin af í Nepal og þúsunda enn saknað Sjá meira
Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022.
Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Líst ekki á breytingar Ingu á útivistartíma barna að vetri Innlent Minnist dóttur sinnar sem lést á Íslandi Innlent „Þetta er auðvitað ekki mjög pólitískt sexí“ Innlent Ekki 270 ferkílómetrar heldur 26 Erlent Fulltrúar rússneska sendiráðsins kallaðir á teppið Innlent Með umtöluð símtöl og skilaboð á sínu borði Innlent Fegursta flugvél Íslands rifin Innlent Annar vinningur hættir að safnast upp í Vikinglottó Innlent „Það er að verða til kynslóðaójöfnuður“ Innlent Höfum setið eftir í baráttu við glæpahópa Innlent Fleiri fréttir Ásakanir á víxl milli leyniþjónusta eftir skothríð í Kænugarði Sakaskrá fjölda glæpamanna óvart hreinsuð Ungmenni drepin og þorp rifið á Vesturbakkanum Hefja síðasta áfanga ferðarinnar til Merkúrs Kviðdómendur fá síðasta séns Trump má enn ekki meina börnum um ríkisborgararétt Kyrrsetja grunsamlegt rússneskt skip á Svalbarða NATO og ESB ætli að bregðast við auknu gáleysi Rússa Eitraður reykjarmökkur veldur vandræðum í Suðaustur-Asíu Vonast til að geta haldið árásum í lágmarki fram yfir kosningar Trump um Harry og Meghan: „Ég var enginn aðdáandi“ Ekki 270 ferkílómetrar heldur 26 Ætluðu að vinna skemmdarverk í Danmörku Spyr hvort breyta ætti heitinu í Trumpsund Vita hverjir drónamennirnir í Leipzig eru Úkraínumenn skiptust á skotum í Kænugarði Løkke kallar rússneska sendiherrann á teppið Útséð um að markmið Parísarsamkomulagsins náist Pútín segir Rússland vera að vinna stríðið Myrt í tilefnislausri stunguárás á Times Square Neitar að hafa myrt Charlie Kirk Átökin við Persaflóa stigmagnast á ný Munu verja hagsmuni sína á norðurslóðum „með öllum ráðum“ Bandaríkjaher hefur árásir á Íran á ný Ná ekki saman um sakhæfi Clancy Kenna Rússum um sprengidrónana á flugvellinum Sprengjur nærri spennistöð Hákon sór embættiseið Mannskæðar árásir á Kænugarð sjöttu nóttina í röð Nærri þúsund talin af í Nepal og þúsunda enn saknað Sjá meira