Óútskýrðir rauðir blettir á myndum taldir svarthol Samúel Karl Ólason skrifar 10. júní 2026 15:40 Mynd þessi var í raun tekin af Abell S1063 vetrarbrautinni en fangaði í leiðinni rauðan blett sem hefur verið kallaður GLIMPSE-17775. ESA/James Webb Litlir rauðir blettir á myndum James Webb-geimsjónaukans (JWST) hafa um nokkuð skeið vakið furðu stjörnufræðinga og geimvísindamanna. Nú hefur þessi gáta mögulega verið leyst og rennir lausnin stoðum undir tilvist þess sem kallað er „svartholsstjarna“. Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022. Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Spiluðu þjóðsönginn á meðan hvalurinn var dreginn á land Innlent „Hagið ykkur eins og fullorðið fólk“ Innlent „Hverjir hafa efni á því að kaupa gramm af kókaíni?“ Innlent Starfsemi Hvals mögulega í uppnám: Hefur ekki svarað eftirlitinu frá því í maí Innlent „Ætlum að sækja að olíufélaginu sem heldur þessari slátrun gangandi“ Innlent Hátt í þriggja milljarða króna virði af kókaíni Innlent Krefst sýknu í öllum ákæruliðum: „Hún ætlaði aldrei að snúa aftur“ Innlent Níu í haldi fyrir að smygla yfir hundrað kílóum af kókaíni í sjókistu Innlent Telur aðgerðarsinna hér heima vinna með Watson Innlent „Farðu nú að hætta þessu þvaðri viðrinið þitt“ Innlent Fleiri fréttir Börn sem fæðast í Bandaríkjunum áfram talin bandarísk Mega banna trans konum að stunda keppnisíþróttir Úkraínskur auðkýfingur særðist í sprengjutilræði í Mónakó Reiðin magnast í Venesúela Sjötti lést af sárum sínum á sjúkrahúsi Fimm sagðir látnir í skotárás nærri Hamborg Hafi komið líki stúlkunnar fyrir í ferðatösku Hátt í milljón sótt um dvalarleyfi á Spáni Sammælast um að bera klæði á vopnin Yfir þúsund látnir í hitabylgjunni í Evrópu og hitamet falla víða Rúmlega þrjátíu bjargað úr rústunum en tugþúsunda enn saknað Segir Ísraelsher hafa eyðilagt gangakerfi Hezbolla-samtakanna Ellefu létust í flugslysi í Frakklandi Fleiri en 1300 látnir vegna hitabylgju í Evrópu Íran gerir árásir á Barein og Kúveit í kjölfar árása Bandaríkjanna Tónlistarhátíðum aflýst vegna hita Stór hluti barna enn á samfélagsmiðlum hálfu ári eftir bannið Tala látinna hækkar og gremja íbúa eykst Bandaríkjaher heldur árásum áfram í Íran Forseti Serbíu hyggst segja af sér 41,5 gráður í Þýskalandi og hitamet slegið Stór skjálfti í Afganistan Núverandi hitabylgja „sú alvarlegasta sem mælst hefur“ Dagurinn í dag sé örlagaríkur fyrir leit og björgun Bandaríkin bregðast við drónaárás með annarri árás Fyrrverandi ráðgjafi Trumps játar illa meðferð á trúnaðargögnum Lítilli flugvél flogið á hæsta skýjakljúf Peking Finnst sturlað að Watergate hafi fellt Nixon Taugaeiturshúsið auglýst til sölu Madsen neitað um leyfi til að gifta sig Sjá meira
Tiltölulega fljótt eftir að JWST var tekinn í notkun fóru áðurnefndir rauðir blettir að vekja furðu. Þeir sáust víða á myndum geimsjónaukans og höfðu margir orðið til um sex hundruð milljónum árum eftir stórahvell. Síðan þá hafa margir vísindamenn skoðað hinar ýmsu kenningar um blettina og þar á meðal kenningu að um svarthol sé að ræða sem umvafin eru rafgasi eða plasma. Fyrsta svartholið var ljósmyndað árið 2019. Áhugasamir geta kynnt sér svarthol frekar hér á Stjörnufræðivefnum. Á vef Geimvísindastofnunar Evrópu (ESA) segir að hópur vísindamanna við Háskóla Texas hefi rýnt í gögn JWST og einbeitt sér að einum tilteknum bletti sem ber nafnið GLIMPSE-17775. Einstaklega mikið af gögnum voru til um þann blett, þar sem hann var í bakgrunni vetrarbrautar sem JWST var notaður til að skoða. Miðað við greiningu á fjarlægð blettsins er útlit fyrir að ljósið sem berst til jarðarinnar um þetta leyti hafi lagt af stað þegar alheimurinn var 1,8 milljarða ára gamall. Alheimurinn er talinn um 13,8 milljarða ára gamall. Jörðin er talin 4,5 milljarða ára gömul. Þar sem bletturinn var á bakvið vetrarbrautina hjálpaði líka til að vetrarbrautir eiga það til að beygja ljósið sem ferðast nærri þeim og getur það leitt til einskonar stækkunarglersáhrifa, sem áttu við í tilfelli GLIMPSE-17775. Skýringarmynd af ljósrofsgreiningu vísindamanna á gögnum frá frá James Webb geimsjónaukanum um GLIMPSE-17775. Niðurstöður þessara vísindamanna benda til þess að þarna sé um að ræða stærðarinnar svarthol sem sé umvafið rafgasi. Þetta er kallað „svartholsstjarna“ en er í rauninni stórt og mögulega hratt stækkandi svarthol sem er þakið þykku lagi af rafgasi. Það gas hefur svo áhrif á það ljós sem berst frá svartholinu svo það lítur út eins og lítill rauður blettur á myndum JWST. Sjá einnig: Langstærsta svartholið í Vetrarbrautinni okkar til þessa James Webb er stærsti og besti geimsjónauki sem hefur verið framleiddur og er honum meðal annars ætlað að varpa ljósi á uppruna alheimsins og taka hágæðamyndir af fjarlægum stjörnuþokum. JWST nemur innrautt ljós og þarf hann að vera gífurlega kaldur til að virka rétt og svo geislun frá honum sjálfum trufli ekki skynjara sjónaukans. Hann á að verða -233 gráðu kaldur (um fjörutíu Kelvin). Skynjarar í sjónaukanum verða einungis -266 gráður eða um sjö kelvin. Núll kelvin eða -273 gráður kallast alkul og er lægsta fræðilega hitastig alheimsins. JWST var skotið á loft um jólin 2021 en fyrsta myndin úr honum var birt í júlí 2022.
Geimurinn Vísindi James Webb-geimsjónaukinn Mest lesið Spiluðu þjóðsönginn á meðan hvalurinn var dreginn á land Innlent „Hagið ykkur eins og fullorðið fólk“ Innlent „Hverjir hafa efni á því að kaupa gramm af kókaíni?“ Innlent Starfsemi Hvals mögulega í uppnám: Hefur ekki svarað eftirlitinu frá því í maí Innlent „Ætlum að sækja að olíufélaginu sem heldur þessari slátrun gangandi“ Innlent Hátt í þriggja milljarða króna virði af kókaíni Innlent Krefst sýknu í öllum ákæruliðum: „Hún ætlaði aldrei að snúa aftur“ Innlent Níu í haldi fyrir að smygla yfir hundrað kílóum af kókaíni í sjókistu Innlent Telur aðgerðarsinna hér heima vinna með Watson Innlent „Farðu nú að hætta þessu þvaðri viðrinið þitt“ Innlent Fleiri fréttir Börn sem fæðast í Bandaríkjunum áfram talin bandarísk Mega banna trans konum að stunda keppnisíþróttir Úkraínskur auðkýfingur særðist í sprengjutilræði í Mónakó Reiðin magnast í Venesúela Sjötti lést af sárum sínum á sjúkrahúsi Fimm sagðir látnir í skotárás nærri Hamborg Hafi komið líki stúlkunnar fyrir í ferðatösku Hátt í milljón sótt um dvalarleyfi á Spáni Sammælast um að bera klæði á vopnin Yfir þúsund látnir í hitabylgjunni í Evrópu og hitamet falla víða Rúmlega þrjátíu bjargað úr rústunum en tugþúsunda enn saknað Segir Ísraelsher hafa eyðilagt gangakerfi Hezbolla-samtakanna Ellefu létust í flugslysi í Frakklandi Fleiri en 1300 látnir vegna hitabylgju í Evrópu Íran gerir árásir á Barein og Kúveit í kjölfar árása Bandaríkjanna Tónlistarhátíðum aflýst vegna hita Stór hluti barna enn á samfélagsmiðlum hálfu ári eftir bannið Tala látinna hækkar og gremja íbúa eykst Bandaríkjaher heldur árásum áfram í Íran Forseti Serbíu hyggst segja af sér 41,5 gráður í Þýskalandi og hitamet slegið Stór skjálfti í Afganistan Núverandi hitabylgja „sú alvarlegasta sem mælst hefur“ Dagurinn í dag sé örlagaríkur fyrir leit og björgun Bandaríkin bregðast við drónaárás með annarri árás Fyrrverandi ráðgjafi Trumps játar illa meðferð á trúnaðargögnum Lítilli flugvél flogið á hæsta skýjakljúf Peking Finnst sturlað að Watergate hafi fellt Nixon Taugaeiturshúsið auglýst til sölu Madsen neitað um leyfi til að gifta sig Sjá meira