Komið að þjóðinni

Deilur um stjórnkerfi fiskveiða hafa verið rauður þráður í þjóðmálaumræðu síðustu þrjátíu ár. Í lok áttunda áratugarins þótti nauðsynlegt að takmarka veiðar sem fram að því höfðu verið frjálsar. Fiskiskipastóllinn var orðinn of stór og það gekk á höfuðstól auðlindarinnar.

Kvótakerfið hefur frá fyrsta degi fyrst og fremst varið hagsmuni þeirra sem stunduðu útgerð síðustu árin áður en kerfinu var komið á. Ýmsar breytingar hafa verið gerðar á upphaflegu kvótakerfi. Þær veigamestu hafa fest í sessi sérhagsmunina sem hampað var í upphafi. Fyrst var leyft að framselja kvótann og síðan einnig að veðsetja hann. Fámennur hópur hefur auðgast gríðarlega á kerfinu. Sá hópur hefur alla tíð varið forréttindi sín og sérhagsmuni með ærnum tilkostnaði og haldið úti öflugum samtökum í því skyni.

Fyrir fáum árum tók Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna íslenska fiskveiðistjórnunarkerfið til umfjöllunar. Niðurstaða nefndarinnar var sú að upphaflegt markmið með kvótakerfinu hefði verið réttmætt en útfærslan hafi stangast á við jafnræðisreglu mannréttindasáttmála SÞ. Mannréttindanefndin tók undir röksemdir gagnrýnenda kvótakerfisins.

Í gegnum árin hafa fjölmargar nefndir fengið það verkefni að ná sátt um breytt og réttlátt fiskveiðistjórnunarkerfi. Nýjasta nefndin skilaði niðurstöðu á dögunum. Verkefni hennar var „að skapa sátt meðal þjóðarinnar um eignarhald og nýtingu auðlinda sjávar og leggja grunn að innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á tuttugu ára tímabili."

Nefndin virðist á einu máli um niðurstöðu sem virðist fólgin í því að gefa einmitt upp á bátinn hugmyndir ríkisstjórnarflokkanna um innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda á tuttugu ára tímabili. Líklega hefði hver maður átt að geta sagt sér strax að nefnd með aðild þeirra sterku sérhagsmunaafla sem byggja tilvist sína á því að viðhalda óbreyttu kerfi og forréttindum sinna félagsmanna mundi aldrei ná sátt um neitt annað en einmitt það að leggja til hliðar hugmyndir um innköllun og endurráðstöfun aflaheimilda.

Þegar breytingar voru gerðar á ráðherraskipan um síðustu mánaðamót áréttuðu forsætisráðherra og fjármálaráðherra þau áform sem lágu að baki þegar nefndin margnefnda var skipuð. Áformin eru þau að endurskoða fiskveiðistjórnunarkerfið og tryggja að sett verði ákvæði um sameign á auðlindum í stjórnarskrá. Þessi yfirlýsing varð skilin þannig að nema hið ótrúlega gerðist og viðunandi sátt næðist í nefndinni ætlaði ríkisstjórnin sér að hefja undirbúning að þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótakerfið.

Og nú, þegar niðurstaða nefndarinnar liggur fyrir, blasir við að næst á dagskrá er einmitt það að ríkisstjórnin fari að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu um kvótakerfið. Sú sátt sem nefnd ríkisstjórnarinnar náði við sérhagsmunahópana mun ekki nægja til þess að ná sátt við þjóðina og setja niður þrjátíu ára deilur um fiskveiðistjórnunarkerfið. Niðurstaðan ætti hins vegar að geta orðið grundvöllur að sátt um það að nóg er komið af nefndarstarfi um grundvöll fiskveiðastjórnunarkerfisins. Það er tími til kominn að vísa þessu deilumáli til stjórnlagaþings og þjóðarinnar.